سنندج، مرکز استان مرزی کردستان و مرکز شهرستانی به همین نام واقع در غرب کشور.

شهرستان سنندج از شمال با شهرستان دیواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان کامیاران، از غرب با شهرستان‌های مریوان و سروآباد، همسایه است و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای ۲ بخش، ۲ شهر و ۱۰ دهستان است.

شهر سنندج با مختصات جغرافیایی ً۴۵ َ۵۹ ْ۴۶ طول شرقی و ً۰۰ َ۱۹ ْ۳۵ عرض شمالی و ارتفاع ۱۴۸۰ متر، با آب‌ و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و با متوسط بارندگی ۴۸۰ میلی‌متر، محصور در ارتفاعاتی است که تقریباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفع‌ترین این کو‌ه‌ها عبارت‌اند از: کوچک‌سار (۲۹۴۶ متر)، آبیدر بزرگ (۲۵۵۰ متر)، شیخ معروف (۲۸۹۵ متر) و کوه یوسف سیاه (۲۵۵۰ متر). این ارتفاعات منشا و بستر آبریزها و رودخانه‌های متعددی شده‌اند که در اطراف شهر جریان دارند که قشلاق، قزل‌اوزن، آب سیروان و گاوه رود، از آن جمله‌اند. فاصله سنندج تا تهران از راه زمینی ۵۰۱ کم و از طریق هوا ۳۹۱ کم است. این شهر توسط راه‌های آسفالت شده با دیگر شهرهای استان و نیز استان‌های همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقیم در روی نقشه، حدود ۸۰ کم فاصله دارد.

منابع تاریخی از سنندج با نام‌های سانان‌ دژ، سندنیز، سنه، سنه‌دژ، سیَیرم، کُرد کوک یاد شده است.

سنندج شهر نو بنیادی است که تأسیس آن را به سلیمان خان اردلان، والی کردستان و به روزگار صفویان نسبت می‌دهند. در منابع جغرافیایی قدیم نامی از سنندج به چشم نمی‌خورد و بی‌تردید بنیان این شهر بر روی بازمانده شهر یا دژی بوده است که در برخی منابع به سه دژ یا سنه‌دژ معروف بوده است. چنانکه بارتولد در این زمینه می‌نویسد: «ولایت بین کرمانشاه و آذربایجان در این زمان به اردلان موسوم است که شهر مهم آن سنه است.» وی در ادامه می‌نویسد: «در قرن نوزدهم والی کرد شهر سنه، در حقیقت امر به کلی مستقل و در قید دولت ایران نبود. این ولایت را فقط در زمان ناصرالدین شاه مطیع دولت ساختند. شاه عموی خود را به فرمانروایی سنه اعزام نمود و پس از فوت والی مزبور، پسرش جانشین او گردید». با تأسیس استان کردستان در ۱۳۳۷  و انتخاب سنندج به عنوان مرکز آن، این شهر به تدریج به یکی از شهرهای مهم واقع در غرب کشورتبدیل شد به گونه‌ای که با تأسیس مراکز متعدد آموزشی و خدماتی پذیرای بسیاری از مهاجران گردید. جمعیت شهر سنندج در نخستین سرشماری عمومی ایران در ۱۳۳۵، تعداد ۴۰۴۶۱ تن بود که در ۱۳۷۵ به ۲۷۷۸۰۸ تن و طبق برآوردها در ۱۳۸۴ به ۳۲۷۹۶۹ تن رسیده است. شهر سنندج افزون بر جاذبه‌های طبیعی در حومه خود نظیر ارتفاعات صلوات آباد، کوه آبیدر و دریاچه سد قشلاق، در داخل نیز با تأسیس امکانات تفریحی و رفاهی، سالانه گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب می‌کند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشیردیوان، عمارت گنجینه (موزه)، از جمله آثار برجای مانده از قدیم در این شهر است.

سوغاتی‌های خوراکی

شیرینی کنجدی سنندج

شیرینی کنجدی یکی از محبوب‌ترین شیرینی‌های شهر سنندج هستند؛ که علاوه بر طعم عالی، خواص دارویی هم برای ما دارد. شیرینی کنجدی یکی از بهترین سوغاتی‌های سنندج است، مطمئنا کسی نیست که طعم و مزه آن را دوست نداشته باشد. شیرینی کنجدی در دو نوع انگبین و شکری درست می‌شود.

شیرینی کنجدی گزانگبین نوعی شیرینی خاص شهر سنندج است که چون انگبین، شهد حاصل از حشره‌ای در کوهستان‌های سنندج است. این شیره تنها از درختی به نام انگبین در این منطقه به دست می‌آید. برای تهیه شیرینی کنجدی گزانگبین یا کنجدی گزو، ابتدا کنجد را بو می‌دهند و در ادامه شهد انگبین را اضافه می‌کنند و پس از اضافه کردن آن، مواد را بر روی سطحی پهن کرده و برش می‌دهند.

شیرینی کنجدی شکری، نوع دیگری از شیرینی‌های کنجدی سنندج است که ساختاری شبیه به شیرینی گزو دارد، با این تفاوت که به‌جای شهد انگبین از شهد شکر در آن استفاده شده است.

کنجد و انگبین علاوه بر لذیذ بودن خواص درمانی زیادی دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به درمان زخم معده، درمان آبله، کاهش کلسترول خون، ناراحتی کیسه صفرا و بسیاری موارد دیگر اشاره کرد.

بادام‌سوخته سنندج

از دیگر شیرینی‌های مخصوص شهر زیبای سنندج می‌توان به بادام‌سوخته اشاره کرد. بادام‌سوخته در مراسم‌ها و پذیرایی مردم استان کردستان استفاده می‌شود و در این منطقه محبوب است. برای تهیه بادام‌سوخته از مغز بادام و شکر استفاده می‌شود. معمولا بادام‌سوخته با چای سرو می‌شود.

آدامس طبیعی سنندج

آدامس طبیعی همان سقز است که درگذشته از این ماده به‌جای آدامس استفاده می‌کردند. سقز درواقع شیره یا صمغ درخت است که در مناطق کوهستانی سنندج به‌وفور پیدا می‌شود. صمغ سقز در فصل پاییز جمع‌آوری می‌شود و معمولا ابتدا سبزرنگ و بسیار چسبنده است. سقز خواص زیادی دارد که ازجمله آن‌ها می‌توان به درمان به زخم معده، کمک به هضم غذا، درمان بیماری‌های گوارشی، التیام زخم‌ها بسیاری خواص دیگر اشاره کرد.

صنایع‌دستی

صنایع‌دستی شهر سنندج، قدمت بسیاری دارد و نمادی از فرهنگ و شیوه‌ی زندگی مردم این منطقه است. صنایع‌دستی کردستان یکی از قطب‌های صنایع‌دستی کشور است، زیرا مردم کردستان از دیرباز به علت عدم دسترسی به سایر نقاط کشور در جهت ساخت وسایل مورد نیاز خود تلاش بسیاری داشتند و این امر سبب شد علاوه بر تنوع صنایع‌دستی شهر سنندج، رونق بسیاری هم داشته باشد و گردشگران  زیادی را به خود جذب کند.

قالی‌بافی

یکی از صنایع‌دستی پررونق در ناحیه کردستان، قالی‌بافی است. قالی‌های سنندج حتی شهرتی جهانی دارد و به بسیاری از نقاط جهان صادر می‌شود. ازجمله طرح‌های استفاده‌شده در قالی‌های سنندج می‌توان به طرح‌های شکسته مثل گل وکیلی، گل مینا، شاخ گوزن، مینا خانی، ماهی درهم، ریز ماهی و نقش بته‌ای اشاره کرد.

پارچه‌بافی سنتی

در شهرهای کردنشین از جمله سنندج برای تهیه لباس‌های محلی از پارچه‌های بافته‌شده به روش سنتی استفاده می‌شود. مردم کردستان در کارگاه‌هایی به نام «جولایی» پارچه‌های مخصوص را می‌بافند و برای بافت آن‌ها از پشم بز استفاده می‌شود. شیوه بافت این پارچه‌ها به این صورت است که پارچه را به‌صورت نوارهای باریک دستی می‌بافند و سپس این نوارها به هم متصل می‌شوند و درنهایت به لباس تبدیل می‌شوند. لباس‌های محلی این ناحیه معمولا به رنگ قهوه‌ای یا طوسی کم‌رنگ است.

کلاش

کلاش درواقع گیوه محلی سنندج است. علت ساخت این کفش، وجود مناطق کوهستانی و صعب‌العبور در ناحیه کردستان و نیاز به کفشی مقاوم برای پیاده‌روی در منطقه است. برای ساخت کلاش از پنبه و پارچه فشرده استفاده می‌شود، لایه زیرین از فشردگی پارچه‌ها درست می‌شود و برای پوشش رویی کفش از پنبه استفاده می‌شود. از ویژگی‌های بارز این کفش می‌توان به سبک بودن، نرم بودن و مقاوم بودن آن اشاره کرد.

نازک‌کاری

یکی از صنایع‌دستی سنندج، نازک‌کاری است. نازک‌کاری هنری است که قطعات چوب را با توجه به یک طرح خاص بسیار ظریف و هنرمندانه در کنار هم قرار می‌دهند. برای ساخت جعبه، صفحه شطرنج، تخته‌نرد و بسیاری از وسایل دیگر از نازک‌کاری استفاده می‌شود.

تنبور سازی

تنبور سازی است که دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی‌شکل دارد و معمولا از چوب درخت توت ساخته می‌شود. تنبور یکی از قدیمی‌ترین سازهای ایران است که جنبه عرفانی دارد. ساختن و نواختن تنبور در مناطق لک‌نشین و بسیاری از مناطق کردنشین رواج دارد. در کرمانشاه، سرپل ذهاب، سنندج، لرستان و قزوین نوازندگان تنبور مشهوری مشغول به فعالیت هستند.

تنبور سازی و نواختن تنبور بیشتر در کرمانشاه رواج دارد و تنبور را می‌توان به‌عنوان سوغات محبوب کرمانشاه به شمار آورد، ولی به دلیل یکی بودن فرهنگ در سنندج و کرمانشاه و سایر مناطق کردنشین، نواختن ساز و ساختن آن در سنندج هم رونق دارد.

دف

دف یکی از سازهای کوبه‌ای در موسیقی ایرانی است که تقریبا همه ما با ظاهر آن آشنایی داریم و یک‌بار صدای آن را شنیده‌ایم. در دوران پیش از اسلام دف در موسیقی ایرانی و کردی حضور داشت، به صورتی که رد پای ریتم‌های آن هنوز هم در موسیقی کردی وجود دارد. به ورود اسلام به دلیل حرام اعلام شدن موسیقی، برای بقای این ساز از آن فقط در خانقاه‌ها و تکایای کردستان استفاده می‌شد و برای بیش از ۱۳ قرن در خانقاه‌های کردستان همدم دراویش کرد شد.

با این پیشینه دور از انتظار نیست که در بسیاری از مغازه‌های شهرهای کردنشین از جمله سنندج، با دف مواجه شویم. این ساز هم مانند تنبور یکی از سازهای محبوب در این ناحیه است و پیشینه آن با منطقه کردستان گره‌خورده است.