شهر اصفهان با طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۳۹ دقیقه و ۴۰ ثانیه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۲ درجه و ۳۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه شمالی در مرکز ایران واقع شده است. در ناحیه شرقی سلسله جبال زاگرس واقع بوده و از یک جلگه رسوبی با دشت‌های نسبتاً وسیع و جهتی شمال غربی-جنوب شرقی، تشکیل شده است .

شهر اصفهان در حال حاضر دارای مساحت ۱۹۱۰۲ هکتار است. محدوده قانونی شهر به ۵ حوزه شهری و ۱۵ منطقه شهری تقسیم شده است. دشتی که شهر اصفهان بر آن قرار می‌گیرد، هموار و با شیب متوسط کمتر از ۳/۰ درصد و با جهتی از طرف شمال غربی به جنوب شرقی است. از نظر آب‌وهوا، این شهر در کمربند خشک نیم کره شمالی واقع شده است، ازاین‌رو دارای آب‌وهوای خشک صحرایی با زمستان سرد و تابستان گرم است. حرارت متوسط آن در حدود ۱۶ درجه سانتی‌گراد و میزان متوسط بارندگی سالانۀ آن حدود ۱۱۰ میلی‌متر است. جهت اصلی باد در بیشتر فصول سال از طرف جنوب غربی و غرب بوده، شدید و قوی است.

تاریخ‌نویسان قدیم بنای شهر اصفهان را به طهمورث سومین پادشاه سلسله پیشدادیان و بعضی دیگر به اسکندر و برخی به قبل‌تر از آن‌ها نسبت داده‌اند. در هر حال عموم مورخین بر قدمت آن صحه گذاشته‌اند.

از نظر وجه تسمیه، نام اصفهان در مدارک تاریخی و جغرافیایی به صورت‌های مختلف اسپاهان، سپاهان، و از این قبیل آمده که به احتمال قوی از کلمه سپاه مشتق گرفته شده است و این گویای آن است که این شهر در گذشته محل تجمع سپاه بوده است.

پس از انقراض حکومت ساسانیان، مردم اصفهان نیز مانند سایر شهرهای ایران به دین اسلام گرویدند. فتح اولیه اصفهان را مورخین اسلامی به اختلاف در سال‌های ۱۹ و ۲۱ هجری ذکر کرده‌اند؛ اما دیری نپایید که اصفهانیان دست به شورش زدند و پس از فتح مجدد شهر که در سال ۲۳ هجری صورت گرفت، اصفهان برای مدت سه قرن و نیم تحت تسلط خلفای عرب بود.

در سال ۳۱۹ هجری، مرداویج زیاری علیه خلفا طغیان کرد و با فتح ایالت جبال، اصفهان را نیز در دایره قلمرو خود درآورد. مرداویج به احیای آداب و سنن نیاکان ایرانی خود بسیار علاقه‌مند بود و معروف است که جشن سده سال ۳۲۳ هجری را با شکوه تمام برگزار کرد؛ اما در همان سال، درحالی‌که قصد داشت اصفهان را به پایتختی حکومت خود برگزیند، در جریان توطئه‌ای به تحریک خلیفه بغداد به قتل رسید.

پس‌ازآن و در دوره دیالمه (آل‌بویه)، اصفهان به پایتختی یکی از مردان نامدار آن سلسله، حسن رکن‌الدوله، برگزیده شد و او در توسعه و گسترش شهر کوشش بسیار کرد.

«مسجد جامع جورجیر» یا «مسجد جامع صغیر» که امروزه تنها سردری باشکوه از آن باقی مانده، از آثار مربوط به دوره دیالمه در اصفهان است. سایر قسمت‌های این مسجد که رو به ویرانی رفته بود، در دوره شاه‌عباس دوم تجدید بنا شد و امروزه به نام مسجد حکیم معروف است که یکی از آثار مشهور دوران صفوی به‌حساب می‌آید.

اما اصفهان علاوه بر دوره آل‌بویه، در دوران دو سلسله مهم دیگر یعنی سلجوقیان و صفویان نیز پایتخت ایران بود.

در سال ۴۴۳ هجری، اصفهان از دیالمه به سلاجقه منتقل گردید و عصری درخشان را در تاریخ خود آغاز کرد. به‌ویژه در دوره سلطنت ملکشاه سلجوقی و به یمن وزارت مدبرانه خواجه نظام‌الملک طوسی، اصفهان به یکی از مهم‌ترین و آبادترین بلاد دنیا بدل شد. مهم‌ترین آثار برجای‌مانده از عصر ملکشاه در این شهر، «گنبد نظام‌الملک» و «گنبد تاج‌الملک» در مسجد جامع اصفهان است که ازلحاظ معماری، شاخص و ممتاز است. در «مقبره دارالبطیخ» که در محله احمدآباد اصفهان واقع است، سلطان ملکشاه، خواجه نظام‌الملک و جمعی دیگر از سلاطین و بزرگان سلجوقی مدفون شده‌اند.

در فاصله میان دوره سلجوقی و عصر صفوی، یعنی دو دوره رشد و شکوفایی، شهر اصفهان دو مصیبت بزرگ را نیز متحمل شد؛ یکی حمله مغول در قرن هفتم و دیگری قتل‌عام تیمور در اواخر قرن هشتم.

البته در دوره ایلخانان مغول، اصفهان فرصتی دوباره برای آرامش یافت و در این بازه، مرمت‌ها و ساخت‌وسازهایی نیز انجام شد که ازجمله آن می‌توان به «محراب اولجایتو» در مسجد جامع اصفهان اشاره کرد که نمونه‌ای شکوهمند از گچ‌بری دوره ایلخانی به شمار می‌آید.

سرانجام پس از سالیان خونریزی و تطاول و تاراج، عصر صفوی آغاز و اصفهان وارد برجسته‌ترین دوره رشد و بالندگی در تاریخ این شهر شد.

با انتقال پایتخت به اصفهان در سال ۱۰۰۰ هجری توسط شاه‌عباس اول، جریانی از توسعه با احداث بی‌وقفه میدان‌ها، خیابان‌ها، بازارها، کاخ‌ها و پل‌ها به راه افتاد. بسیاری از بناهای تاریخی شاخص اصفهان مانند میدان نقش‌جهان، مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطف‌الله و سی‌وسه‌پل در همین دوره ساخته شدند.

از بین دیگر شاهان صفوی، عصر شاه‌عباس دوم نیز برهه‌ای درخشان در تاریخ اصفهان بود و بناهایی چون پل خواجو و کاخ چهل‌ستون را به این دوره نسبت داده‌اند.

اصفهان در عصر صفوی ازلحاظ علمی و فرهنگی نیز رشد چشمگیری داشت. هنر و معماری به غایت کمال رسید و جریانی نو در زمینه حکمت و فلسفه اسلامی آغاز شد.

سرانجام به دلیل بی‌کفایتی شاه سلطان حسین، حمله افغان‌ها به اصفهان در سال ۱۱۳۵ هجری رقم خورد و سلسله صفوی منقرض شد.

اصفهان از دوره زندیه آثار قابل‌توجهی ندارد؛ اما از عصر قاجار، بناهایی به‌جا مانده که عمده آن‌ها به دست رجال خیر آن دوره بنا شده است؛ ولی شاید این حرکت‌ها جبران خسارت‌هایی را که در دوره حاکمیت ظل‌السلطان، پسر ناصرالدین‌شاه، بر اصفهان وارد آمد، نکند.

در سده‌ی اخیر، شهر اصفهان توسعه یافته و با ترمیم و نوسازی بناهای قدیمی و احیای صنایع‌دستی به شهری توریستی بدل شده است. با احداث کارخانه‌های بزرگ ذوب‌آهن و فولاد مبارکه و دیگر مراکز صنعتی، شهر اصفهان امروزه در شمار چند شهر بزرگ صنعتی‌توریستی ایران درآمده است.

اصفهان زیبایی‌های تاریخی کم‌نظیری دارد و مدت‌هاست لقب نصف جهان را از آن خود کرده است، اما این استان جاذبه‌های دیگری نیز برای گردشگران دارد که غذا یکی از لذت‌بخش‌ترین آن‌ها است.

 بریان

یکی از معروف‌ترین غذاهایی که در استان اصفهان تهیه و طبخ می‌شود، بریان است. البته این غذا به اشتباه در بین گردشگران به نام بریانی یا بریونی شناخته می‌شود که در واقع به محل فروش بریان گفته می‌شود. این غذای سنتی و لذیذ، نه‌تنها در اصفهان، بلکه در سراسر ایران از شهرت و محبوبیت زیادی برخوردار است. گردشگران داخلی و خارجی نیز، هنگام سفر به این شهر زیبا و دوست‌داشتنی حتما از این غذای خوشمزه میل می‌کنند. مردم استان اصفهان برای تهیه‌ی بریان از گوشت سردست و قلوه‌گاه، پیاز، نعناع خشک، روغن، نمک، فلفل و زردچوبه، دارچین، زعفران سائیده شده و کشک استفاده می‌کنند. در استان اصفهان در کنار بریان مقداری جگر سفید پخته و چرخ شده، آب‌گوشت تهیه شده از بریان، کشک، نان سنگک، ریحان و یک پارچ دوغ خنک قرار داده و میل می‌کنند.

 یخمه تُرُش

یخمه تُرُش یکی از غذاهای سنتی استان اصفهان است که متاسفانه امروزه در مقیاس بسیار کم، توسط مردم این استان تهیه و طبخ می‌شود. این غذای محلی به‌دلیل داشتن مقدار فراوانی از میوه‌هایی مانند پر زردآلو، به و آلو از غذاهای بسیار مقوی و مفید محسوب می‌شود. مردم این استان با ترکیب گوشت گوسفند، به، آلو، پر زردآلو، برنج، نمک، شکر و زردچوبه، این غذای لذیذ و خوش‌مزه را تهیه می‌کنند. مردم استان اصفهان، یخمه ترش را با نان سرو می‌کنند.

کله جوش

غذایی بسیار خوشمزه و مملو از کلسیم و پروتئین است که به‌عنوان یکی از غذاهای سنتی و محلی استان اصفهان شناخته شده است. البته این غذای مغذی در استان‌های دیگری مانند همدان و سیستان و بلوچستان به‌عنوان غذای اصلی تهیه و طبخ می‌شود. ماده‌ی اصلی کاله‌جوش، کشک است که طعم مطبوعی به این غذای محلی می‌بخشد. مردم استان اصفهان برای تهیه‌ی آن از گوشت چرخ‌ کرده، گردو، کشک، آرد، پیاز، نعناع خشک، نمک، فلفل، زردچوبه و آب استفاده می‌کنند. البته اضافه کردن گوشت در این غذا اختیاری و با توجه به ذائقه‌ی افراد خانواده صورت می‌گیرد. گاهی اوقات مادر خانواده، مقداری سیر نیز به کله‌جوش اضافه می‌کند. مردم استان اصفهان این غذای مفید و لذیذ را با نان سرو می‌کنند.

حلیم بادمجان

حلیم‌بادمجان غذایی بسیار مقوی و دوست‌داشتنی است که در بین مردم استان اصفهان محبوب و پرطرفدار به شمار می‌آید. معمولا روش‌های مختلفی برای تهیه‌ی این غذای لذیذ و خوشمزه وجود دارد که هرکدام طعم و عطری فوق‌العاده خواهند داشت. مردم استان اصفهان این غذای سنتی و محلی را با استفاده از گوشت سردست یا گردن، کشک، پیاز سرخ شده، سیر رنده شده، بادمجان سرخ شده، نعناع داغ، زعفران، نمک، فلفل و برخی از ادویه‌های دلخواه تهیه می‌کنند. البته در برخی از خانواده‌های این استان، در تهیه‌ی حلیم‌بادمجان از عدس یا لوبیا سفید نیز استفاده می‌شود؛ در فصول سرد سال، حلیم‌بادمجان لذیذ با نان، بسیار دلچسب به نظر می‌رسد.

قیمه ریزه

یکی دیگر از غذاهای سنتی و دوست‌داشتنی استان اصفهان، قیمه‌ریزه نام دارد. این غذا معمولا برای وعده‌ی ناهار تهیه و مصرف می‌شود. مقداری سبزی‌خوردن به‌همراه پیاله‌ای ماست یا ترشی، در کنار این غذا بسیار لذیذ و دلچسب به نظر می‌رسد. مردم استان اصفهان برای طبخ این غذای سنتی از گوشت گوسفند چرخ شده‌ی بدون چربی، پیاز رنده شده، آرد نخودچی، پیاز سرخ کرده، گوجه‌فرنگی، نعناع خشک، روغن، نمک، فلفل و برخی از ادویه‌های موردعلاقه‌ی اعضای خانواده استفاده می‌کنند. البته می‌توان به‌جای استفاده از گوجه‌فرنگی، رب گوجه‌فرنگی را جایگزین کرد. اکثرا این غذا همراه سبزی‌خوردن تازه و ماست سرو می‌شود.

کوکو قندی

کوکو قندی که این‌ روزها بسیار کمتر از گذشته توسط آشپزان استان اصفهان طبخ می‌شود، یکی دیگر از غذاهای سنتی و محلی این استان به شمار می‌آید. غذایی که بیشتر توسط مادربزرگ‌ها و خانم‌های خانه‌دار قدیمی، با دست‌پخت‌های عالی و بی‌نظیرشان، تهیه می‌شود. مزه‌ی این غذای سنتی، کاملا متناسب با اسمش بوده و از طعمی شیرین و دلچسب برخوردار است. آشپزان استان اصفهان کوکو قندی را با استفاده از سیب‌زمینی، تخم‌مرغ، زعفران، شکر، گلاب و جوهر لیمو طبخ می‌کنند. اگر مهمان مردم دوست‌داشتنی استان اصفهان شدید، حتما روش تهیه و پخت آن را جویا شوید. مطمئن باشید که پشیمان نخواهید شد.

آش سماق

غذایی ترش با شیرینی محبت مادر خانواده، آشی بی‌نظیر و خوشمزه را برای اعضای خانواده‌ به ارمغان خواهد آورد که به آش سماق معروف است. این غذا از دیگر خوراکی‌های سنتی و محبوب استان اصفهان قلمداد می‌شود که در فصل سرد سال، در مقیاس زیادی توسط خانواده‌های این استان تهیه و میل می‌شود. مردم استان اصفهان برای طبخ آش سماق از آرد برنج یا برنج خرد شده، سماق خشک، گوشت چرخ‌ کرده، سبزی، پیاز، روغن، نمک و فلفل استفاده می‌کنند. عطر و طعم این غذای سنتی بسیار مطبوع و دلچسب است و به شما پیشنهاد می‌کنیم، در سفر به استان زیبا و دیدنی اصفهان، حتما از آش سماق میل کنید.

گز

اصفهان است و شیرینی مشهور آن که گز نام دارد. مطابق احادیث به نظر می‌رسد، این خوراکی مشهور و محبوب از دوران حکومت صفویه در استان اصفهان و به مرور طی تکمیل خوراکی به نام حلوا چوبه به‌دست آمده است. البته بر درستی یا نادرستی این ادعا، اختلافات متعددی بین تاریخ‌شناسان وجود دارد. با این حال در اینکه این شیرینی از خوراکی‌های سنتی و بومی استان اصفهان به شمار می‌آید شکی نیست. گز نام خود را از عصاره‌ی درختی به نام انگبین گرفته است. امروزه این شیرینی فوق‌العاده را با استفاده از گلوکز، گلاب، سفیده‌ی تخم‌مرغ، شکر، مغز پسته، خلال بادام، خلال فندق و بیدمشک استفاده می‌کنند. البته در استان اصفهان، با اضافه کردن مقدار بسیار کمی از عصاره‌ی انگبین، به تولید گز انگبین نیز پرداخته می‌شود، ولی به‌دلیل گران بودن قیمت انگبین، تولید این فراورده در میزان کمی اتفاق می‌افتد.

پولکی

قطعا یکی از خوشمزه‌ترین شیرینی‌های سنتی استان اصفهان پولکی است که در انواع مختلفی تهیه و مورد استفاده‌ قرار می‌‌گیرد. درست کردن این شیرینی لذیذ، چندان هم سخت و دشوار نخواهد بود. مردم استان اصفهان برای تهیه‌ی پولکی از شکر، کنجد و هل استفاده می‌کنند.

آثار تاریخی اصفهان مجموعه‌ای ارزشمند از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری ایرانی در طول بیش از هزار سال تاریخ این سرزمین به شمار می‌رود. شمار و اهمیت این آثار به اندازه‌ای است که می‌توان اصفهان را یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های هنر و معماری ایران پس از اسلام دانست؛ شهری که بسیاری از شاهکارهای معماری ایرانی در آن جای گرفته‌اند. در بناهای تاریخی اصفهان می‌توان جلوه‌های بی‌نظیری از هنرهایی همچون گنبدسازی، کاشی‌کاری، گچ‌بری، مقرنس‌کاری، منبت‌کاری و خوشنویسی را مشاهده کرد. این آثار بازتاب‌دهنده

استعداد کم‌نظیر، ذوق هنری و باورهای مذهبی هنرمندانی است که آن‌ها را پدید آورده‌اند. در میان دوره‌های مختلف تاریخی اصفهان، دو دوره باشکوه سلجوقی و صفوی جایگاه ویژه‌ای دارند. هر یک از این دوره‌ها با ویژگی‌های معماری و شیوه‌های هنری خاص خود، سهم بزرگی در شکل‌گیری هویت تاریخی و فرهنگی این شهر داشته‌اند. سه اثر تاریخی اصفهان نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند: میدان نقش‌جهان، مسجد جامع اصفهان و مجموعه چهل‌ستون که در قالب عنوان «باغ ایرانی» در این فهرست قرار گرفته است.

میدان نقش جهان

میدان نقش‌جهان که با نام میدان امام نیز شناخته می‌شود، از زیباترین و محبوب‌ترین جاذبه‌های اصفهان است و در میراث جهانی یونسکو نیز ثبت‌ شده است. نقش‌جهان میدان مرکزی شهر اصفهان است و بخشی از یک مجموعه تاریخی ارزشمند به شمار می‌رود. آنچه این میدان را از همتایانش متفاوت می‌کند، شکل مستطیلی آن است که با ظاهر دایره‌ای یا بیضی‌شکل بسیاری از میادین معمول و رایج، تفاوت دارد. این میدان مستطیلی، طولی برابر ۵۶۰ متر و عرضی برابر ۱۶۰ متر دارد. میدان نقش‌جهان اصفهان آثار تاریخی گران‌قدری چون کاخ عالی‌قاپو، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام، سردر قیصریه، بازار قیصریه اصفهان و دروازه‌های چوگان را دربر می‌گیرد.

کاخ عالی قاپو

کاخ عالی قاپو یکی از چشم نوازترین بناها در نقش جهان است که در زمان صفویه از بهترین کاخ‌های دنیا به شمار می‌رفته و‌ دارای همه مزایا و محاسن بوده و آنچه لازمه یک کاخ سلطنتى بوده در آن وجود داشته است. این عمارت ۴۸ متر ارتفاع و ۶ طبقه دارد که با راه پله های مارپیچ به یکدیگر راه دارند.

کاخ عالی قاپو، عمارتی است ‌برافراشته در غرب میدان نقش جهان و روبه‌روی مسجد شیخ لطف‌الله‌ و به عنوان یکی از مهم‌ترین شاهکارها‌ی معماری اوایل قرن یازدهم هجری از شهرتی عالم‌گیر برخوردار است‌. تاریخ ساخت بنای تاریخی عالی قاپو به ۱۰۵۴ هـ.ق باز‌می‌گردد و بانی آن شاه عباس اول است و پس از انتقال پایتخت صفوی از قزوین به اصفهان بنا نهاده شد تا به عنوان مقر و دولتخانه حکومتی سلاطین صفوی مورد استفاده قرار گیرد. ساخت عالی قاپو طی ۵ مرحله معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول به ویژه شاه عباس دوم و شاه سلیمان ادامه یافت و روز به روز زیباتر شد.

تماشایی‌ترین قسمت این کاخ گچ‌بری‌های آخرین طبقه آن است که به اتاق موسیقی یا اتاق صوت شهرت دارد و نقش سازهای مختلف در آن دیده می‌شود. راز شکوهمندی این بنا نیز در مینیاتورهای آن نهفته است که کار هنرمند معروف عصر صفوی، رضا عباسی هستند و جلوه‌ای خاص به این اثر بخشیده‌اند.

مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله یکی از مساجد خاص ایران است که در دوران صفوی ساخته شده و امروزه به عنوان یکی از دیدنی های مجموعه اصفهان به حساب می‌آید.

این مسجد شاهکاری از معماری و کاشی‌کاری قرن یازدهم هجری به شمار می رود و به فرمان شاه عباس اول، توسط استاد محمدرضا اصفهانی از معماران مشهور آن دوره ساخته شده است. ساخت این مسجد حدود ۱۸ سال به طول انجامید و پس از گذشت سالیان طولانی، هنوز هم در استفاده از رنگ و نور در معماری شاهکاری حیرت انگیز به شمار می رود. یکی از شگفتی های این بنا، طاووسی است که در مرکز داخلی گنبد آن طراحی شده و پرهای آن توسط نور وارد شده از طاق بالای در ورودی مسجد تکمیل می شود.

این مکان مذهبی برای تجلیل شیخ لطف‌الله میسی بنا گردیده و سالانه گردشگران زیادی را جذب خود می‌کند.

مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان که با نام های مسجدشاه، مسجد سلطانی و مسجد جامع نیز شناخته می شود، مهم‌ترین مسجد تاریخی اصفهان و از بناهای مهم معماری اسلامی ایران به شمار می رود.

این‌ مسجد در ضلع‌ جنوبی‌ میدان امام خمینی (میدان‌ نقش‌ جهان‌) واقع‌ شده‌ و شاهکاری بی نظیر از معماری، کاشی‌کاری و نجاری در قرن یازدهم هجری است که ساخت آن در سال ۱۰۲۰ هجری به فرمان شاه عباس بزرگ، در بیست و چهارمین سال سلطنت وی آغاز شده و تزیینات و الحاقات آن تا دوره جانشینان وی به طول انجامیده است.

این مسجد از نظر معماری و تزیینات زیبای آن اهمیت دارد و گردشگران بسیاری را به بازدید و تحسین از بنا ترغیب می‌کند. شکوه رنگ و عظمت صحنه سر در و گنبد این مسجد یکی از خیره کننده ترین تصاویر را پیش روی شما قرار می دهد و تکرار عناصر ساختمانی، طاق نماهای متقارن، زیبایی حوض بزرگ وضو، کاشی‌کاری ها و … همه و همه شما را حیرت زده خواهند کرد.

معمار مهندس این بنا، استاد علی‌اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان آن محب‌علی بیک الله بوده‌ و خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمدرضا امامی و محمدصالح امامی، کتیبه نگاری های آن را انجام داده اند.

مسجد جامع اصفهان

«مسجد جامع اصفهان» که «مسجد جامع عتیق» و «مسجد جمعه اصفهان» نیز نامیده می‌شود، یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی این شهر است که خود موزه‌ای از سبک‌های معماری و هنرهای تزیینی ایران پس از اسلام به شمار می‌آید؛ چراکه در هر دوره تاریخی، از دیالمه و سلاجقه گرفته تا ایلخانان و صفویان، بنایی بر آن افزوده و در تزیین و تکمیلش کوشیده‌اند؛ چنین است که این شاهکار ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، تحولات هنری ادوار اسلامی تاریخ ایران در مدت هزار سال اخیر را بهتر از هر جای دیگری به نمایش می‌گذارد. این بنای تاریخی بین دو محله قدیمی شهر اصفهان به نام‌های جوباره و دردشت قرار دارد و گرچه جای‌جای آن دارای ارزش فراوان است، اما از معروف‌ترین بخش‌هایش می‌توان به این موارد اشاره کرد: «گنبد نظام‌الملک»، منسوب به خواجه نظام‌الملک طوسی، وزیر شهیر سلطان ملکشاه سلجوقی، «گنبد تاج‌الملک»، منسوب به ابوالغنائم تاج‌الملک، وزیر دیگر ملکشاه، که به علت رنگش به «گنبد خاکی» نیز معروف است و «محراب اولجایتو»، منسوب به اولجایتو، ایلخان مغول، که نمونه‌ای بی‌بدیل از هنر گچ‌بری ایرانی به شمار می‌آید.

سردر قیصریه

سردرقیصریه نام یکی از سازه های دوران صفویه است که در گوشه ای از میدان نقش جهان و در ورودی اصلی بازار اصفهان قرار دارد و پس از چشیدن سرد و گرم روزگار، باز هم استوار در سر جای خود ایستاده است.

در گذشته این بنا ۳ طبقه داشت اما پس از تخریب یکی از طبقات، امروزه تنها دو طبقه از این بنا باقی مانده است. طبقه تخریب شده به نقارخانه اختصاص داشت و به وسیله نواختن موسیقی در آن، اوقات روز به مردم اعلام می شد. طبقه دوم، مخصوص امور دفتری و بازرگانی بود و در پایین ترین طبقه حجره هایی برای خرید و فروش وجود داشت.

سردر قیصریه شامل چهار درِ فرعی، یک دروازه اصلی و یک حوض است و بر بالای آن نقاشی‌هایی به قلم رضا عباسی، ناقوس دیر هرمز و ساعت قلعه پرتغالی‌ها  به چشم می‌خورد. این سردر شما را به دالان های پر همهمه بازار بزرگ اصفهان می کشاند که قلب تپنده اقتصاد نصف جهان است.

بازار اصفهان

یکی از بزرگترین و زیباترین بازارهای ایران بازار اصفهان است که به دلیل حضور در میدان نقش جهان، یکی از ممتازترین بازارهای ایران از نظر موقعیت گردشگری به شمار می‌رود.

بخشی از این بازار با عنوان بازار قیصریه شناخته می شود که ورودی آن در میدان نقش جهان، توسط سردری زیبا مشخص شده است.

بازار قیصریه بازاری است در بافت تاریخی اصفهان که عمدتاً به فعالیت فرش‌فروشان اختصاص دارد. این بازار که با نام بازار سلطانی نیز خوانده می‌شود، از بزرگترین و مجلل‌ترین مرکز خرید و فروش در دوران صفویه بوده‌است و در سال ۱۰۲۹ هجری قمری (دوران صفویه) در شمال میدان تاریخی نقش جهان ایجاد گردید که این میدان را به میدان عتیق (کهنه) و اصفهان عصر سلجوقی مربوط می‌کند.

پل خواجو

پل خواجو از شاهکارهای زمان شاه عباس دوم است که بر روی زاینده‌رود ساخته شده است. پل خواجو یا پل بابا رکن الدین عملکردهایی مانند سد و تنظیم جریان آب داشته است.

این پل چهره‌ای متفاوت دارد که به واسطه آن به عنوان زیباترین پل اصفهان شناخته می‌شود. پل خواجو در شرق سی‌وسه پل قرار دارد و علاوه بر معماری چشم نواز، نقاشی‌های زیبایی را نیز به نمایش می‌گذارد و قسمت میانی آن همچون نگینی می‌درخشد.

پل الله وردی خان یا سی و سه پل

پل الله وردی خان یا سی‌وسه پل، پل زیبا و بی‌نظیری است با ۳۳ دهانه است. این پل از شاهکارهای معماری صفوی و از مشهورترین پل‌های ایران است که در انتهای جنوبی خیابان چهارباغ یا خیابان انقلاب اصفهان قرار دارد. سی‌وسه پل با نظارت و هزینه‌ی الله وردی خان، سردار معروف صفوی، بر روی زاینده رود ساخته شد. سی‌وسه پل محلی برای جشن آب پاشان یا آب ریزان بوده است. در این جشن در ۱۳ تیرماه هر سال، با ریختن آب و گلاب روی یکدیگر جشن آب پاشان برگزار می‌کردند. مراسم «خاج شویان» که مخصوص ارامنه اصفهان در دوران صفویه و محل اجتماع شاعران، بزرگان، رجال و سایر مردم بوده است هم در این پل برگزار می‌شده است.

این پل همواره مورد تحسین بسیاری از صاحب‌نظران در دنیا بوده؛ تا جایی که پرسی سایکس، سی‌وسه پل را یکی از پل‌های درجه اول دنیا خوانده و شاردن آن را شاهکار معماری می‌داند.

کاخ چهلستون

کاخ چهلستون اصفهان از بناهای تاریخی اصفهان است و بالغ بر ۶۷۰۰۰ متر مربع مساحت دارد، در دوره شاه عباس یکم احداث آن آغاز شد و در سلطنت شاه عباس دوم، ساختمان تکمیل شد.

کاخ چهل‌ستون به کتیبه معرف تاریخ آن، عنوان مبارک‌ترین بنای دنیا را دارد. این کاخ در شرق خیابان چهار باغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش‌جهان قرار گرفته است. معماری این کاخ ترکیبی از هنر معماری چینی، ایرانی و فرنگی است و یک ایوان اصلی دارد که رو به شرق ساخته شده است.

این ایوان مرکب از دو بخش است: یک بخش که بر ۱۸ ستون چوبی و رفیع استوار است و چهارستون وسط که روی ۴ شیر سنگی قرار گرفته و حجاری آن‌ها به‌گونه‌ای است که دو شیر به یک سر انسان نشان داده می‌شود.

منارجنبان

منارجنبان از عمارت‌ های شگفت‌ انگیز ایران کهن است. این اثر تاریخی در دوران ایلخانی و در زمان حکومت اولجایتو ساخته شده و در سال ۱۳۲۱ ثبت ملی شده است.

بنای منارجنبان بنایی است، ساده و خشتی و درعین حال شگفت انگیز و رازآلود. این بنا دارای یک ایوان به سبک دوره ی مغول و دومناره است که برروی مقبره ی یکی از عرفای قرن هفتم به نام عموعبدالله کارلادانی ساخته شده است.

این مناره با وجود استحکام بسیار زیادی که دارد، در جای خود تکان می‌خورد و همین امر باعث شده به آن منارجنبان گفته شود. استادان کاشی‌کاری آن زمان، این اثر بی‌نظیر را با کاشی‌های ستاره‌ای شکل و لاجوردی رنگ تزیین کرده‌اند. منارجنبان در کیلومتر ۶ جاده اصفهان به نجف آباد قرار گرفته است و از بناهایی است که در فهرست مکان‌های دیدنی هر گردشگر و مسافری به اصفهان قرار می‌گیرد.

آن چه باعث شهرت این بنا شده این است که با تکان دادن یکی از مناره ها، مناره ی دیگر هم به حرکت درمی آید. با پلکانی مارپیچ می توان به بام و مناره ها دسترسی پیدا کرد، درداخل هرمناره هم۱۷ پله وجود دارد که به بالای مناره منتهی می شود.

کلیسای وانک

کلیسای وانک از مهم ترین جاذبه های شهر اصفهان محسوب می شود. نام اصلی آن وانک آمنا پرکیچ است و درزمان شاه عباس دوم ساخته شده است.

این کلیسا از کلیساهای تاریخی ارمنی‌های اصفهان است و درمحله ی جلفا قرارگرفته است. این کلیسا دارای دو گنبد است. این گنبدها به تقلید از سبک معماری ایرانی به شکل مدور ساخته شده اند. سقف‌ها و دیوارهای عبادتگاه کلیسای وانک با نقاشی‌های بسیار زیبایی پوشیده شده است، این نقاشی‌ها همه روایت‌ها و تصاویری از انجیل هستند و در میان آن ها می توان به تصاویری از تولد عیسی و بهشت و جهنم اشاره کرد. دراین کلیسا موزه و کتابخانه‌ای وجود دارد که ارزش تاریخی دارند.