از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران: زمان برای ائتلاف فرهنگی اسلامی ـ عربی فرا رسیده است
تهران ـ در شرایطی که تنشهای منطقهای رو به افزایش است و تهدید جنگها نهادهای آموزشی و فرهنگی را نشانه گرفته، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) بهعنوان نهادی بینالمللی نقشی محوری در حفاظت از میراث بشری و ترویج ارزشهای صلح و تفاهم میان ملتها ایفا میکند. |
حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در گفتوگو با الجزیرهنت از تلاشهای این سازمان در مقابله با تهدیدهای پیشروی میراث فرهنگی و جزئیات هماهنگی میان کمیسیون ملی ایران و یونسکو در جریان تجاوز اخیر رژیم اسرائیل به ایران سخن گفت.
او همچنین به پیامدهای احتمالی خروجهای مکرر ایالات متحده از یونسکو اشاره کرد و تأکید نمود که این مسئله گرچه چالش مالی و اداری برای سازمان ایجاد میکند، اما در عین حال فرصتهایی برای کشورهای در حال توسعه و اسلامی فراهم میسازد تا حضور و تأثیر خود را در یونسکو پررنگتر کرده و با ایجاد ائتلافهای قدرتمند، نقش این سازمان را بهعنوان بستری جهانی برای صلح و فرهنگ حفظ کنند.
فرطوسی همچنین اهمیت همکاری ایران و یونسکو در ساختن پلهای گفتوگو و صلح را یادآور شد و افزود: در شرایطی که منطقه با تنشها و درگیریهای گستردهای روبهرو است، یونسکو باید چارچوبی مؤثر برای تقویت تفاهم فرهنگی، آموزشی و علمی میان ملتها باقی بماند؛ اقدامی که میتواند به کاهش درگیریها و ایجاد آیندهای با ثبات و صلح در مناطق بحرانزده کمک کند.
در ادامه متن کامل گفتوگو آمده است:
- با توجه به تجاوز اسرائیل به ایران در دو ماه گذشته، یونسکو چه نقشی در حفاظت از مراکز آموزشی و فرهنگی در زمان جنگها میتواند داشته باشد؟
یونسکو بهعنوان نهاد آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد نقش مهمی در حفاظت از میراث فرهنگی و بناهای تاریخی دارد و برنامههای متعددی را اجرا میکند؛ از جمله برنامهای برای صیانت از آزادی و امنیت دانشمندان. این سازمان همانگونه که انتظار میرفت، نهتنها با انتشار بیانیههای مهم بلکه با یادآوری مسئولیت کشورها در قبال حفاظت از میراث فرهنگی و آموزشی و همچنین حمایت از علم و آموزش ـ بهویژه در کشورهایی که درگیر جنگاند ـ به وظایف خود عمل کرده است.
- آیا کمیسیون ملی ایران در جریان تجاوز اخیر اسرائیل با یونسکو یا دیگر سازمانهای بینالمللی ارتباطی داشته است؟
بله، کمیسیون ملی در طول تجاوز ۱۲ روزه اسرائیل به وظایف خود عمل کرد و ۱۳ نامه به مدیرکل یونسکو و بخشهای مختلف آن ارسال کرد. این مکاتبات نهتنها از سوی کمیسیون بلکه با هماهنگی نهادهای دیگری همچون کرسیهای یونسکو، مراکز مقوله دوم، شهرهای خلاق و شهرهای یادگیرنده نیز انجام گرفت.
همچنین نامههایی از سوی وزیر علوم ایران و وزیر میراث فرهنگی کشور به کمک نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در یونسکو و با همکاری کمیسیون ملی ارسال شد. افزون بر این، ما حمایت و همراهی کمیسیونهای ملی کشورهای همسایه، اسلامی و دیگر نقاط جهان را دریافت کردیم که نشاندهنده توجه جهانی به مسئله امنیت کشورها و دانشمندان است.
- به نظر شما خروج آمریکا چه تأثیری بر توانایی یونسکو در اجرای برنامههایش و حفاظت از میراث جهانی داشته است؟
این نخستین بار نیست که آمریکا از یونسکو خارج میشود؛ ایالات متحده سه بار از این سازمان کنارهگیری کرده است: بار نخست در سال ۱۹۸۴، بار دوم در ۲۰۱۸ و بار سوم در سال ۲۰۲۵. یکی از دلایل اصلی اعلامشده از سوی واشنگتن، آنچه «جانبداری یونسکو از فلسطین» خوانده میشود، بوده است؛ در کنار ادعاهایی مانند ضرورت اصلاح ساختاری در سازمان. مدیرکل یونسکو، اودری آزوله، به این انتقادها در بیانیهای رسمی پاسخ داده است.
از نظر برنامهای، این خروج تنها بر یونسکو تأثیر نگذاشته، چرا که در آمریکا نیز کرسیهای دانشگاهی، شهرهای خلاق و یادگیرنده وجود دارد و برخی آثار فرهنگی و تاریخی آن کشور نیازمند ثبت در فهرست یونسکو هستند. از جنبه مالی، آمریکا پیشتر حدود ۴۰ درصد بودجه یونسکو را تأمین میکرد، اما پس از خروج، این سهم به حدود ۸ درصد کاهش یافت. هرچند این یک زیان بود، اما در عین حال انگیزهای برای اصلاح ساختار اداری، ارتقای منابع انسانی و افزایش کارآمدی برنامهها شد.
نگرانی اصلی ما این است که دیگر کشورها نیز از واشنگتن پیروی کرده و از یونسکو خارج شوند. به باور من، خروج آمریکا معنای نمادینی دارد که هدف اصلی یونسکو یعنی تقویت صلح جهانی را تهدید میکند؛ بهویژه آنکه واشنگتن اختلافات خود با چین را علناً مطرح کرده است، در حالیکه مأموریت یونسکو گردآوردن کشورها ـ بهویژه از مسیر فرهنگی ـ برای نزدیکی و حتی تفاهم سیاسی است.
- کمیسیون ملی ایران چه اقداماتی برای جبران خلأ ناشی از خروج برخی کشورهای تأثیرگذار از یونسکو انجام میدهد؟
جمهوری اسلامی ایران و کمیسیون ملی یونسکو این خروجها را فرصتی ارزشمند برای کشورهای در حال توسعه، از جمله کشورهای اسلامی، عربی و همسایه میدانند تا در داخل سازمان ائتلافهای قدرتمندی بسازند. اگر دلیل آمریکا برای خروج «جانبداری یونسکو از فلسطین» است، چرا این کشورها برای پر کردن این خلأ اقدام نکنند؟
ما در حال تقویت همکاری میان کمیسیونهای ملی این کشورها هستیم تا یونسکو سازمانی فراگیر و کارآمد باقی بماند. البته باید مراقب بود که این روند به تشویق دیگر کشورها برای خروج منجر نشود. ما امیدواریم که دکتر خالد عنانی از مصر در انتخابات آتی ریاست یونسکو پیروز شود.
- در شرایط تنشهای منطقهای، ایران و یونسکو چگونه میتوانند فرهنگ و آموزش را به پلی برای گفتوگو و صلح میان ملتها تبدیل کنند؟
زمانی که طرفها از حل مشکلات از راه گفتوگو ناتوان باشند، درگیریها آغاز میشود؛ در اینجاست که مسئولیت ما در ایجاد پلهای تفاهم بهجای انباشت بحرانها برجسته میشود. باید سیاست چندجانبهگرایی را در پیش گرفت، چرا که چندقطبی بودن قادر است بسیاری از مسائلی را که روابط دوجانبه از حل آن ناتوان است، برطرف سازد.
خروج آمریکا از یونسکو به بهانه گسترش نفوذ چین، در تضاد با هدف وجودی سازمانهای بینالمللی است که ایجاد بهبود در روابط کشورهاست. از اینرو ضروری است یونسکو با تمام توان خود در جهت ایجاد تفاهم میان ملتها و دولتها تلاش کند؛ امری که میتواند به توسعه فرهنگ، آموزش، علوم و ارتباطات کمک کرده و اثر مثبتی حتی بر روابط سیاسی و دیپلماتیک ـ چه دوجانبه و چه چندجانبه ـ داشته باشد.
منبع: الجزیره
