با حضور کارشناسان در میزگرد کمیسیون ملی یونسکو مورد بررسی قرار گرفت؛ جایگاه موزه‌ها در عصر ارتباطات و متاورس

به گزارش روابط عمومی کمیسیون ملی یونسکو- ایران، در این نشست که با حضور دکتر سید احمد محیط طباطبایی، رئیس شورای بین المللی موزه‌ها ( ایکوم)، مهندس سید محمد بهشتی، عضو کمیته‌های ملی موزه‌های ایران (ایکوم)، دکتر یونس شکرخواه، مدیر گروه ارتباطات و رسانه کمیسیون ملی یونسکو- ایران و دکتر منیر خلقی، مدیر امور بین‌الملل و حقوقی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد، چالش‌های پیش رو در حوزه موزه‌ها و میراث فرهنگی و متاورس و فناوری‌های جدید مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این نشست که به‌صورت پنل گفتگوی تخصصی برگزار و از صفحه اینستاگرام کمیسیون ملی یونسکو- ایران نیز به صورت زنده پخش شد، سید احمد محیط طباطبایی، با اشاره به دلایل تشکیل این نشست گفت: این یک پنل تخصصی است که با عنوان موزه‌ها و تعامل و ارتباط آنها با حوزه مجازی و دیجیتال و همچنین متاورس و مسائل مربوط به آن برگزار شده است.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: محوری که امسال شورای بین‌المللی موزه‌ها برای فعالیت موزه‌ها در سراسر جهان در نظر گرفته “قدرت موزه‌ها” است.

 وی افزود: در این زمینه چند وجه مشخص شده است از قبیل اینکه موزه‌ها با استفاده از فناوری‌های جدید و فضای مجازی چگونه توانسته‌اند قدرت خود را در گسترش و جذب مخاطب افزایش دهند.

 محیط طباطبایی با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های موزه‌ها فراگیری است گفت: اینکه چگونه موزه می‌تواند، مخاطب خود را فارغ از نژاد، مذهب، جنسیت و هر پدیده‌ای که تقسیم‌بندی به‌وجود می‌آورد، گسترش دهد، موضوعی است که در این زمینه نیز فناوری‌های جدید به موزه‌ها قدرت بیشتری بخشیده است.

وی درباره اینکه موزه به عنوان یک نهاد آموزشی مداوم چگونه می تواند سطح مدنیت جامعه را ارتقاء دهد و در توسعه پایدار جامعه موفق باشد، توضیحاتی ارائه کرد.

رئیس ایکوم در ادامه با بیان اینکه شورای بین‌المللی موزه‌ها به مسأله تعریف موزه توجه کرده است، افزود: امسال در مجمعی که در پراگ برگزار می‌شود نسبت به تعریف قطعی موزه تصمیم‌گیری می‌شود و تعریف جدید آن به رأی گذاشته می‌شود.

 وی در ادامه با اشاره به اینکه تعریف جدید از موزه در شورای پراگ موضوعی بود که باعث تشکیل این نشست تخصصی شد، گفت: این رسالت یونسکو است که در دهه‌های مختلف فعالیت خود سعی کرده با ایجاد کنوانسیون‌های گوناگون در جهت حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی در سطح جهان عمل کند اما  تحولات باعث شده است که کنوانسیون های آن تغییر کند.

محیط طباطبایی در ادامه با بیان اینکه از سوی دیگر، بشر امروز به‌قدری در فناوری‌های جدید پیشرفت کرده است که خلق آثار هنری در فضای دیجیتال صورت می‌گیرد و میراث فرهنگی و هنری دیجیتال را رقم می‌زند خاطرنشان کرد: فراتر از آن، تکنولوژی و انقلاب هوش مصنوعی فضایی را به‌وجود آورده که  ثبت آثار در این فضا صورت می‌گیرد و بحران جدیدی را می‌تواند رقم بزند بین مالکیت معنوی و حقوق مالکیت برای یک پدیده فرهنگی به‌شکلی که در فضای مجازی مطرح می‌شود.

 تنوع فرهنگی در ایران مقوم وحدت ملی است

سید محمد بهشتی، عضو کمیته‌های ملی موزه‌های ایران (ایکوم) با بیان اینکه موزه‌ها فی‌نفسه قدرتمند هستند گفت: پیش شرط این قدرتمند بودن آن است که توجه کنیم این قدرت ناشی از چیست.

وی با اشاره به اینکه اموری که با آن سر و کار داریم به دو گروه متغیرها و ثابت‌ها تقسیم می‌شوند، افزود: متغیرها همچون تکنولوژی و متاورس طی زمان و در موقعیت‌های مکانی دچار تغییر و تحول می‌شوند.

بهشتی با تاکید بر اینکه سر و کار موزه‌ها با امور ثابت است گفت : موزه‌ها کارشان این است که پرده‌های هیاهو را کنار بزنند و مخاطب خود را متوجه اموز ثابت کنند و موزه‌ای اگر این کار را نکند موزه نیست و تنها تبدیل به انباری اشیا می‌شود.

این کارشناس میراث فرهنگی با اشاره به دنیای متاورس گفت: در قرن اخیر با اصطلاحات جدیدی رو‌به‌رو شدیم که متاورس آخرین نمونه آن است اما نمی‌دانیم چیست؟ پدیده‌ای نوظهور که با عموم جامعه سر و کار و ارتباط دارد؛ مثل اینترنت که نمی‌دانستیم چه فرصت‌ها و تهدیداتی دارد ولی مهم این است که این فضا را بشناسیم.

وی افزود: اینرنت کمک کرد که دسترسی به موزه وسیع‌تر و عمیق‌تر باشد و این خدمت بزرگی بود که کسی در دورترین نقطه جهان موزه دلخواهش را از طریق اینترنت ببینید؛ حتما در متاورس این امکان به‌طور گسترده‌تر وجود دارد ضمن اینکه می‌تواند تهدیداتی به‌وجود آورد که باید آنها را بشناسیم.

وی همچنین با اشاره به اینکه در حقوق، میراث فرهنگی کشور ما مرتبه خوبی دارد و ظرفیت‌های قانونی و حقوقی مناسبی داریم گفت: باید تنوع فرهنگی را به‌خوبی تبیین کرد تا از آن برداشت اشتباه نشود و این کار فعالان میراث فرهنگی است چرا که همواره تنوع فرهنگی در ایران مقوم وحدت ملی و همگرایی بوده  است که در جهان بی‌‌نظیر است؛ چراکه اقوام و قومیت‌ها و مذاهب تنها در ایران و زیر این پرچم به‌گونه‌ای مسالمت‌آمیز با یکدیگر زندگی می‌کنند.

فرصت‌ها و تهدیدهای متاورس برای فرهنگ

یونس شکرخواه در ادامه این جلسه با اشاره به اینکه اگر می‌خواهیم ملتی را بشناسیم باید از روی بازدید از موزه‌ها آن‌ها را بشناسیم گفت: موزه‌ها تنها مکانی هستند که مدارک ملموسی از وضعیت پیشین انسان و محیط پیرامون آن به ما می‌دهند.

 وی افزود: عده‌ای به اشتباه موزه را با کتابخانه مقایسه می‌کنند حال آنکه کتابخانه منبع اولیه نیست و بیشتر روایت‌هایی است که ممکن است از ذهن افراد برخاسته و به‌طور لزوم ما به‌ازای بیرونی نداشته باشد.

این استاد ارتباطات با اشاره به سیر تحول اینترنت و فضای سایبر به متاورس گفت: پدیده اینترنت سرشار از وعده و مخاطره بوده که ابتدا با صفحات ثابت در فضای وب شروع شد.

وی ادامه داد: ایمنی نسبی نیز در این صفحات وجود داشت اما به تدریج پشت صفحات وب سازمان‌ها شکل گرفتند.

شکرخواه با بیان اینکه بعد از این مرحله در اینترنت اقتصاد اپ به‌وجود آمد گفت: اپلیکیشن‌ها به سمت جمع‌آوری پول رفته و نقش خود را از دست دادند.

وی با اشاره به اینکه شکل‌گیری رسانه‌های اجتماعی اتفاق دیگری بود که در این سیر تاریخی شکل گرفت افزود: طبقه‌بندی جدید اینترنت از زمان کمرنگ شدن کارکرد مرورگرها و توسعه نرم‌افزارهایی مثل فیس‌بوک و توییتر آغاز می‌شود.

 وی ادامه داد: فضای مجازی و واقعیت افزوده دیگر مراحل این سیر تاریخی از اینترنت تا متاورس است و تعریفی که امروز از متاورس ارائه می‌شود فضای مجازی به اضافه واقعیت افزوده و اینترنت است.

شکر خواه خاطرنشان کرد: اولین بار متاورس را زاکربرگ مالک فیس‌بوک وارد ادبیات جهانی کرد و به معنای جهان ماورایی است ولی اینکه چه قابلیت‌هایی دارد هنوز کسی نمی داند.

 این استاد ارتباطات گفت: در متاورس می‌شود خیلی چیزها را خرید و فروش کرد که این کار با پول مجازی و رمز ارز انجام می‌شود.

 وی افزود: توکن سازها به‌دنبال ساخت شی‌ای هستند در فضای متاورس که ما به‌ازای بیرونی ندارد مثلا تخت جمشید را با وضوح بالا در متاورس می‌سازند و در بلاکچین با قیمت بالا به فروش می‌رسانند و این معامله مجازی بر سر امور حقیقی است.

شکرخواه یادآور شد: متاورس می‌تواند اینها را در اختیار داشته باشد اما اصلی‌ترین اتفاق این است که اگر فلسفه آن را ندانیم به سرعت در دام می‌افتیم.

وی تاکید کرد: باید بدانیم که فضای سایبر، فضای مجازی، واقعیت افزوده ابزار هستند و هدف نیستند. بنابراین باید موزه‌ها با شناخت این فلسفه وارد این حوزه شوند.

وی افزود: امروز خیلی‌ها هشدار می‌دهند در جهان کسانی که وارد فضای مجازی و متاورس شده‌اند با هدف از اقتدار انداختن بانک مرکزی کشورها و اهداف اقتصادی است و می‌خواهند در بخش تاریک فضای مجازی زندگی دیگری را شروع کنند.

 وی افزود : این نگرانی وجود دارد که فرهنگ و امور فرهنگی ما تحت تاثیر این فضا قرار گیرد که این بسیار خطرناک است و باید با احتیاط با این پدیده مواجه شویم.

لزوم مشخص شدن حقوق مالکیت در متاورس

در ادامه منیر خلقی، مدیر امور بین‌الملل و حقوقی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به اینکه باید بدانیم بر اساس حقوق میراث فرهنگی چه تعریفی از موزه داریم؟.. گفت : باید به این سوال پاسخ دهیم که تکنولوژی را در خدمت موزه بگیریم یا موزه را در خدمت تکنولوژی.

وی افزود : در قوانین داخلی ایران تعریفی از موزه نداریم و تعریف شورای بین‌المللی موزه‌ها از موزه تعریف نهاد دائمی غیرانتفاعی در خدمت میراث ملموس و ناملموس بشری است.

 وی افزود : سه سال است که شورای بین‌المللی موزه‌ها تعریف جدیدی را ارائه می‌دهد، تعریفی که علاوه بر اینکه موزه‌ها نهادهای دائمی در دسترس و فراگیر هستند، تغذیه‌کننده تنوع و پایداری هستند.

وی افزود : طبق این تعریف موزه‌ها به‌گونه‌ای اخلاقی و حرفه‌ای عمل می‌کنند و قرار است با مخاطبان ارتباط برقرار کنند.

وی افزود: ما باید بدانیم برای این فضای جدید ناشناخته‌ای که وجود دارد در ایران آمادگی داریم یا خیر؟ چراکه هنوز با اینترنت و فضای مجازی کنونی مشکل داریم و هنوز برای استفاده از برخی از سایت‌ها در فضای اینترنت و  پلتفرمی مثل تلگرام نیاز به فیلترشکن داریم. آیا فکر کرده‌ایم که متاورس کی می‌تواند وارد بافت جامعه ما شود و قرار است کاربردی شود؟

خلقی خاطرنشان کرد: آیا درمورد متاورس برای من ایرانی امکان استفاده از این فضا وجود دارد. اینها چالش‌هایی است که باید با آن منطقی برخورد کنیم.

 وی ادامه داد: متاورس داده‌های عالم واقعیت است که قرار است در یک فضای جدید آن را به نمایش بگذاریم. امروز در موزه‌ها اطلاعات بسیاری داریم و باید متوجه شویم که ابعاد اقتصادی دارد‌ و از منظر حقوقی موضوع مالکیت در متاورس چه می‌شود، هر موزه‌ای مالک آن اشیای داخل موزه است که یا مستقیم است و خصوصی است یا اینکه مالکیت بخش عمومی را نمایندگی می‌کند.

خلقی افزود : اگر قرار است یک اتفاق اقتصادی در فضای متاورس بیفتد چرا نباید از این اتفاق اقتصادی مالکان این موزه‌ها استفاده کنند.

وی افزود: باید اتفاقات فنی رخ دهد‌، باید کاملا یک ذهنیت شفاف داشته باشیم که این فضایی که در آینده اتفاق میفتد به چه سمت‌وسویی است‌ و باید چه کارهایی را برای آن تدارک دید. باید یک متولی داشته باشد.

خلقی ادامه داد: بحث فرهنگ نباید تحت‌الشعاع مسائل اقتصادی قرار بگیرد و این خطرناک است اما باید برای حفاظت از میراث فرهنگی از ابزارهای اقتصادی آن نیز استفاده کنیم و باید بدانیم اینها سرمایه‌های ما هستند.