ثبت ۳ اثر از کشورمان در فهرست میراث مستند برنامه حافظه جهانی یونسکو

پنجشنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ برابر با ۱۸ می ۲۰۲۳ ثبت سه اثر پیشنهادی ایران، برای ثبت در «فهرست حافظه جهانی» به تصویب شورای اجرایی سازمان یونسکو رسید.

گفتنی است پیش از این شورای مشورتی بین‌المللی برنامه حافظه جهانی (IAC) آثار پیشنهادی را جهت ثبت جهانی در فهرست میراث مستند برنامه حافظه جهانی بررسی و ارزیابی کرده و در216 امین نشست شورای اجرایی یونسکو به تصویب رسید. این آثار شامل «اسناد روابط خارجی ایران در دورۀ قاجار» ، «اسناد بقعۀ شیخ صفی‌الدین اردبیلی» و «مجموعه آثار مولانا(مثنوی، دیوان کبیر، مجالس سبعه، مکتوبات و فیه مافیه)» است.

لازم به ذکر است مجموعه اسناد بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، اسناد به دست آمده از خانقاه – بقعه- شیخ صفی‌الدین اردبیلی (۱۲۵۲–۱۳۳۴) عارف مشهور سده هفتم در شهر اردبیل از نظر قدمت، تعداد و تنوع، منحصربه فرد است و از مجموعه­‌های شاخص جهان اسلام محسوب می‌شود. این مجموعه شامل ۵۹۰ سند است که بیشتر آنها از سده دهم تا چهاردهم میلادی است. این اسناد از نوع دیوانی، حقوقی، مکاتبات و به زبان‌های فارسی، عربی، مغولی، چینی (در برخی مهرها) و در برخی، متأثر از زبان ترکی و کُردی است. این مجموعۀ کهن روایت­گر تاریخی متفاوت بر پایه گزارش‌هایی مستند از زندگی واقعی مردم منطقه وسیعی از ایران، بخش‌هایی از عراق و ترکیه است و دربردارنده آگاهی­‌هایی دقیق از اوضاع اجتماعی، خاندان‌های بزرگ علمی و سیاسی، مباحث اقتصادی، نقش و حضور زنان در جامعه، و همزیستی مذاهب و نژادها است. این مجموعه از مهم‌ترین منابع قابل اعتماد سده‌های نهم تا هفدهم میلادی در منطقۀ وسیعی از ایران برای انجام پژوهش‌های گسترده در مطالعات سندشناسی، خط‌­شناسی، کاغذشناسی، مهرشناسی، سکه‌ شناسی، نام‌شناسی، جغرافیای تاریخی، زبان­شناسی، تاریخ معماری و باستان‌­شناسی است. تاکنون کتب و پژوهش‌های بسیار بر اساس این مجموعه انجام شده است. از این اسناد، فهرستی از سده چهاردهم میلادی نیز باقی مانده است. این مجموعه استاد در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.

 نامه‌های متبادل میان پادشاهان و سران کشورهای جهان با پادشاهان و دربار ‌ایران، این مجموعه حاوی ۲۰۰ فقره منتخب از نامه‌های متبادل بین پادشاهان و رؤسای جمهور جهان در فاصله سال‌های ۱۸۰۷ الی ۱۹۲۶ میلادی (۱۲۲۲ هجری قمری ـ ۱۳۰۵ شمسی) با شاهان ‌ایران است که در سال ۱۳۵۲ به دستور وزیر خارجه وقت و توسط مرحوم دکتر خانبابا بیانی و یک تیم کارشناسی طی مدت دو سال شناسایی و جمع‌آوری و در قالب یک کتاب به وزارت خارجه ارائه شد.‌ این مکاتبات به لحاظ مادی از نفیس‌ترین کاغذهای موجود در آن روزگار با خطاطی بی‌نظیر و تذهیب و تزئینات در سربرگ و حاشیه تهیه شده و بیشتر دارای مهر و امضا پادشاهان و رؤسای جمهور کشورهای مختلف در یک دوره ۱۲۰ ساله است (قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰). این مجموعه در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه نگهداری می‌شود.

مجموعه آثار مولانا (مثنوی، دیوان‌کبیر، مجالس‌سبعه، مکتوبات و فیه‌مافیه)، در این مجموعه نسخه‌هایی از آثار مولانا با همراهی و همکاری کشورهای ایران، ترکیه، تاجیکستان، بلغارستان، آلمان و ازبکستان پیشنهاد شد و سرانجام در فهرست ثبت میراث جهانی قرار گرفت.

برنامه حافظه جهانی در سال ۱۹۹۲ توسط یونسکو به‌منظور بهبود شرایط حفاظت از میراث مستند و گسترش دسترسی به آن تأسیس شد و از سال ۱۹۹۷ در راستای ارتقای آگاهی عمومی از میراث مستند با ارزش جهانی، ثبت آن در فهرست برنامه‌های حافظه جهانی آغاز شد.

با ثبت این سه اثر مجموع آثاری که تاکنون از جانب ایران در فهرست جهانی به ثبت رسیده است به ۱۳ اثر افزایش یافته است.

لازم به یادآوری است که پرونده این سه اثر با تلاش‌های اعضای کمیته ملی حافظه‌جهانی در کمیسیون ملی یونسکو تهیه و تدوین شده است.