مراسم گرامی‌داشت ثبت ردیف موسیقی دستگاهی ایران برگزار شد

 گرامی‌داشت ثبت ردیف موسیقی دستگاهی ایران در میراث جهانی به همت دانشکده موسیقی دانشگاه هنر ایران و بنیاد رودکی و با حضور دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو- ایران، ۲۴ مهر ۱۴۰۳، ساعت ۱۸ تا ۲۰ در تالار رودکی برگزار شد.

در این رویداد، حسن فرطوسی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو- ایران اظهار داشت: موسیقی دستگاهی، چکیده و عصاره فرهنگ موسیقایی ایران است که همه قومیت‌ها و اقوام این سرزمین در آن سهم دارند: بیات کرد و شوشتری و گیلکی و مسیحی، دشتستانی و اصفهان و بیات شیراز، بیات ترک و بختیاری و دستان عرب همه نشان از این توافق و وفاق ملی دارند. درواقع ردیف موسیقی ایرانی یکی از جامع‌ترین نمونه‌های این همبستگی است که حاصل قرن‌ها همزیستی مسالمت‌آمیز است.

 متن کامل سخنرانی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو- ایران، بدین شرح است:

«به‌نام خدا

عالم از ناله عشاق مبادا خالی…

جناب میبدی در تفسیر کشف‌الاسرار فی‌عده‌الابرار، تمثیلی بس شورانگیز از پرده‌های دل آدمی ارائه می‌کند؛ وی می‌گوید که دل آدمی چهار پرده دارد: صدر، قلب، فؤاد و شغاف؛ هر یک از پرده‌ها به کاری است… به قول حکیم نظامی:

هر ذره که هست اگر غباری

در پرده مملکت به کاری است

و اما پرده‌های دل به کاری کارستان شهره و مفتخرند و آن یاد یار و شرح درد اشتیاق است و هر دلی که دل باشد یک دم از دلستان دوری نتواند کرد.

به قول شیخ بهایی:

او را که دل از عشق مشوش باشد

هر قصه که گوید همه دلکش باشد

و اما قصه دل به چه سان ارج دارد‌؟ از آن‌روی که خداوند در پرده‌های دل آدمی می‌دمد! و چه باشکوه است نغمه و نوایی که از آن دمیدن برآید! سراسر معطر به رایحه خوش دلبری است. هم از این روست که خنیاگران و موسیقی‌دانان در طول تاریخ دراز آهنگ ایران‌زمین، لحظه‌ای سر از نالیدن و بالیدن دریغ نکرده‌اند. بنال بلبل بی‌دل که جای فریاد است!

انسان، ساز خداوند است و او در پرده‌های دل آدمی می‌دمد؛ هرچه قدر که این پرده‌ها پاک و پیراسته‌تر باشد، نواهای بندگی بنواتر است.

گر ملکی عزم ره آغاز کن

زین بنواتر سفری ساز کن

و هر چه دهلیزهای دل انباشته از هوا و هوس باشد به قول مولانا:

به میان بیست مطرب چو یکی زند مخالف

همه گم کنند ره را چو ستیزه شد قلاوز

دلی که آکنده و مشحون از دیوهای سرکش درون و برون است، جنبشی ندارد، خیزشی ندارد، تکبر و حرص و آز و حسد و کینه، دل را از موزون بودن، همنوا بودن با قلاوز کل باز می دارد. و بدین سیاق است که با تهی شدن درون، عطر نفس‌های محبوب را در دهلیزهای دل خویش می‌بوید و می‌پوید.

از درون خود چو نی گشتم تهی

نیست جز غیر خدایم آگاهی

چون که من من نیستم ای دم ز هوست

پیش این دم هرکه دم زد کافر اوست

خانم‌ها، آقایان؛

موسیقی دستگاهی، چکیده و عصاره فرهنگ موسیقایی ایران است که همه قومیت‌ها و اقوام این سرزمین در آن سهم دارند: بیات کرد و شوشتری و گیلکی و مسیحی، دشتستانی و اصفهان و بیات شیراز، بیات ترک و بختیاری و دستان عرب همه نشان از این توافق و وفاق ملی دارند. درواقع ردیف موسیقی ایرانی یکی از جامع‌ترین نمونه‌های این همبستگی است که حاصل قرن‌ها همزیستی مسالمت‌آمیز است.

از طرف دیگر، ردیف موسیقی دستگاهی ایران ارمغان فرهنگ ایرانی به فرهنگ بشری است و ثبت آن به‌عنوان یک میراث فرهنگی و معنوی در یونسکو علاوه بر معرفی آن در سطح جهانی، به این معناست که جهانیان بر خود فرض می‌دانند که آن را پاس بدارند. این موضوع افزون بر آن‌که سهم و تاثیر فرهنگ ایرانی را در جهان نشان می‌دهد اسباب تعامل بیشتر با فرهنگ‌های دیگر را فراهم می‌آورد و جایگاه فرهنگی ایران فرهنگی را در دنیای امروز ارتقا می‌بخشد.

کمیسیون ملی یونسکو ایران، بسیار مفتخر است که به همت کمیته موسیقی یونسکو که بیش از ۱۴ سال پیش تشکیل شد و چهره‌های نامدار موسیقی در آن بسیار یاری‌گر بودند، دستگاه‌ها ، آوازها، نغمه‌ها و گوشه‌ها را در قالب ردیف‌های موسیقی سنتی ایران در سال ۲۰۰۹ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس به ثبت رسانید.

اما نکته حائز اهمیت آن است که ثبت یک اثر صرفا وافی به مقصود نیست، بلکه از نظرگاه یونسکو‌ فعالیت‌های ترویجی و آموزشی این هنر نیاکانی بسیار مهم و حیاتی است.

امیدوارم این گنجینه ماندگار که در طول قرن‌ها به ما رسیده، به همت شما اصحاب هنر ماندگار موسیقی، بیش از پیش پاسداری و حفاظت شود و به نسل‌های بعدی سپرده شود.

و با سخن نغز حافظ به فرجام آورم که فرمود:

مطربِ عشق عجب ساز و نوایی دارد

نقشِ هر نغمه که زد راه به جایی دارد

عالَم از ناله عُشّاق مبادا خالی

که خوش‌آهنگ و فرح‌بخش هوایی دارد

سپاسگزارم»

گفتنی است در این برنامه، ردیف‌هایی چند اجرا شد. با عناوینی از جمله: رنگ اصول با اجرای گروهی مهدی درویش‌مند (سنتور)، شمیم امانی (کمانچه)، مهدی شیرپور (تار)، امیرحسین اسفندیاری (عود) و محمدامین حبیبی (تنبک)، روایت منتظم الحکما با سه‌تار بابک راحتی، ردیف آقا حسین قلی با تار امیرحسین صالح کریمی، ردیف حبیب سماعی با سنتور عارف شاهدنواز، ردیف مرتضی نی‌داوود با تار علی صمدانی، روایتی از آذربایجان با کمانچه حسین توحیدوند، ردیف علی‌اکبر شهنازی با تار سما محمودی، ردیف علی تجویدی با ویلن بهرنگ آزاده، ردیف ویلن ابوالحسن صبا با کمانچه شمیم امانی و مثنوی‌خوانی حسن کسایی و همراهی نِی زمان خیری

همچنین دکتر هومان اسعدی درخصوص ردیف و ثبت ردیف، دکتر تارا اله‌وردی درباره نواخته‌های اسماعیل قهرمانی و دکتر بابک خضرائی درباره مشق ردیف، سخنرانی کردند.