کرمانشاه
کرمانشاه
کرمانشاه
کرمانشاه

کرمانشاه مرکز استان کرمانشاه و یکی از مهم‌ترین شهرهای غرب ایران است. این شهر با اقلیم معتدل کوهستانی، در دامنه‌های رشته‌کوه پراو و در مجاورت رودهای قره‌سو و آبشوران استقرار یافته و ساختار طبیعی آن ترکیبی از کوه، دشت و دشت‌وارۀ زاگرس میانی است. وسعت شهر حدود ۱۲ هزار هکتار و جمعیت آن بیش از یک‌میلیون نفر است؛ ویژگی‌ای که کرمانشاه را به بزرگ‌ترین شهر کردنشین ایران و یکی از قطب‌های شهری ناحیه غرب کشور تبدیل کرده است.

موقعیت جغرافیایی کرمانشاه در کریدور تاریخی شرق–غرب، آن را در پیوند با مسیرهای کهن تجاری و فرهنگی، از جمله امتداد جاده ابریشم و راه‌های ارتباطی ایران و بین‌النهرین قرار داده است. نزدیکی به مرز عراق و قرارگرفتن در مسیر دسترسی به شهرهای مهم همجوار، به این شهر نقشی ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک بخشیده است. تنوع قومی و زبانی (کرد، لک، فارس و…)، در کنار تفاوت‌های پوشش و آداب محلی، به کرمانشاه هویتی چندفرهنگی داده که در سیمای شهری، بازارها، محلات سنتی و شیوه‌های معیشتی شهروندان آشکار است.

کرمانشاه بر بستری از یکی از کهن‌ترین کانون‌های استقرار انسانی در فلات ایران شکل گرفته است. محوطه‌ها و غارهای پیش‌تاریخی منطقه، و سپس آثار برجسته‌ای چون مجموعه جهانی بیستون و نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های تاق بستان در حاشیه شهر کنونی، نشان می‌دهد که این ناحیه از دوران باستان تا امروز پیوسته کانونی مهم برای قدرت سیاسی، فرهنگ و ارتباطات بوده است. در دوره‌های ماد و هخامنشی، موقعیت کرمانشاه در مسیر راه‌های شاهی و ارتباطی همدان و بین‌النهرین، بر اهمیت راهبردی آن افزود. در دوره ساسانی، حضور شاهان و نقش‌برجسته‌های سلطنتی در تاق بستان، شهر و پیرامون آن را به فضایی تشریفاتی، شکارگاهی و نمادین برای دولت مرکزی بدل کرد.

در دوره‌های اسلامی، به‌ویژه عهد صفوی و قاجار، کرمانشاه به‌دلیل قرارگرفتن در مرز ایران و امپراتوری عثمانی، نقشی نظامی–تجاری و فرهنگی در غرب کشور یافت و به محل تلاقی کاروان‌ها، مهاجرت‌ها و تبادل کالا و اندیشه تبدیل شد. در دوره معاصر، با شکل‌گیری ساختار اداری استان کرمانشاه، این شهر به مرکز حکمرانی منطقه‌ای، دانشگاه‌ها، صنایع و شبکه‌های خدماتی بدل گردید. تجربه جنگ تحمیلی و پیامدهای آن، بخشی از حافظه جمعی شهر را شکل می‌دهد؛ اما در دهه‌های اخیر کرمانشاه گام در مسیر بازسازی، توسعه و ارتقای نقش دانش، فرهنگ و یادگیری در برنامه‌ریزی شهری گذاشته و امروز در چارچوب شبکه جهانی شهرهای یادگیرنده یونسکو، هویت تاریخی خود را با رویکردی نو به آینده پیوند می‌دهد.

کرمانشاه یکی از غنی‌ترین شهرهای ایران از نظر میراث خوراک است؛ میراثی که ریشه در تنوع اقلیمی، ترکیب روستایی–شهری، شیوه‌های سنتی دامداری و کشاورزی، و فرهنگ‌های کردی، لکی، فارسی و … دارد. بر اساس مطالعات محلی، در این شهر بیش از ۹ نوع نان سنتی، ده‌ها نوع شیرینی، بیش از سیصد گونه خوراک اعم از غذاهای محلی، انواع آش‌ها و سوپ‌های بومی و شمار زیادی خوراک و تنقلات سنتی شناسایی شده است. خوراک در کرمانشاه صرفاً تغذیه نیست؛ هر غذا حامل بخشی از خاطره جمعی، روایت‌های خانوادگی و تاریخ نانوشته این سرزمین است.

خورش خلال بادام کرمانشاهی، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین غذاهای شهر، با استفاده از خلال بادام درشت، گوشت بره، زعفران، زرشک سیاه و گلاب تهیه می‌شود و به‌نوعی نماد هویت غذایی کرمانشاه به‌شمار می‌آید. آش عباسعلی، کباب‌های گوسفندی (دنده کباب) و بسیاری خوراکهای دیگر، بخشی از سفره گرم و مهمان‌نواز مردم شهر را تشکیل می‌دهند. در حوزه نان و شیرینی، نان ساجی، شیرینی بژی و به‌ویژه نان برنجی کرمانشاه – که به‌عنوان سوغات اصلی شهر شناخته می‌شود – جایگاه ویژه‌ای دارند و برند «نان برنجی کرمانشاه» امروز بخشی از تصویر ملی این شهر است.

فعالیت‌های دبیرخانه شهر خلاق خوراک شناسی یونسکو در کرمانشاه نشان می‌دهد که این میراث غذایی، در قالب جشنواره‌هایی چون «جشنواره آش‌های فراموش‌شده»، «جشنواره پخت نان‌های محلی» و حضور در رویدادهای بین‌المللی (از جمله معرفی غذاهای کرمانشاهی مانند خورش خلال در ماکائو) به‌صورت فعال بازنمایی و ترویج می‌شود. کرمانشاه در مسیر تقویت برند خود به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» قرار دارد و این رویکرد با آموزش مهارت‌های غذایی، حمایت از کارآفرینی زنان و جوانان، و پیوند گردشگری خوراک با اقتصاد محلی، هم‌سو با هدف‌های شهر یادگیرنده یونسکو دنبال می‌شود.

جاذبه‌های گردشگری کرمانشاه را می‌توان در سه محور اصلی دسته‌بندی کرد: میراث تاریخی، میراث طبیعی و میراث ناملموس. در حوزه میراث تاریخی، دو مجموعه شاخص در سطح ملی و جهانی شناخته شده‌اند: مجموعه جهانی بیستون، که در شرق شهر و در دامنه کوه بیستون قرار دارد و کتیبه و نقش‌برجسته داریوش بزرگ را در خود جای داده، و مجموعه تاریخی تاق بستان در شمال‌شرق شهر که ایوان‌ها و نقش‌برجسته‌های شاهان ساسانی را در کنار چشمه‌ای کهن و فضای سبز پیرامون گرد آورده است. این دو مجموعه، در کنار بازار تاریخی کرمانشاه و محلات سنتی، هسته‌ای از گردشگری فرهنگی و تاریخی شهر را شکل می‌دهند.

طبیعت پیرامونی کرمانشاه، از کوه‌های پراو و بیستون تا دشت‌ها و باغات حاشیه شهر، ظرفیت قابل‌توجهی برای گردشگری طبیعت‌گردی، کوهنوردی، غارنوردی و گردشگری روستایی دارد. ترکیب چشم‌اندازهای کوهستانی و باغ‌های حاشیه شهر، بستری مناسب برای توسعه مسیرهای گردشگری کوتاه‌مدت و رویدادهای فرهنگی–طبیعی فراهم کرده است. در حوزه میراث ناملموس، موسیقی کردی، آیین‌ها و جشن‌ها، لباس‌های محلی، صنایع‌دستی و به‌ویژه فرهنگ خوراک، از مهم‌ترین جاذبه‌های شهر به‌شمار می‌آیند.

بر اساس فعالیت های دبیرخانه شهر خلاق خوراک شناسی یونسکو در کرمانشاه، در سال‌های اخیر با تمرکز بر «گردشگری خوراک» و حضور در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی گردشگری، تلاش شده که چهره‌ای نو از کرمانشاه به‌عنوان مقصدی برای تجربه طعم‌ها، آیین‌ها و مهمان‌نوازی اهالی آن ارائه دهد. ترکیب گردشگری خوراک با بازدید از بازارهای سنتی، کارگاه‌های نان و شیرینی، رویدادهای آش و نان محلی، و کارگاه‌های آموزشی برای گردشگران، نمونه‌ای از رویکرد «شهر یادگیرنده» در حوزه گردشگری است؛ رویکردی که در آن گردشگر نیز یادگیرنده‌ای فعال به‌شمار می‌آید.

اقدامات و چشم‌انداز به عنوان شهر یادگیرنده

 کرمانشاه به شبکه جهانی شهرهای یادگیرنده یونسکو پیوسته و چارچوب چشم‌انداز خود را تا سال ۲۰۳۰ چنین ترسیم کرده است: تبدیل‌شدن به یک «اکوسیستم پویا برای یادگیری»؛ شهری که در آن یادگیری مادام‌العمر به توانمندسازی شهروندان، انسجام اجتماعی و توسعه اقتصادی پایدار منجر شود و هیچ گروهی از دسترسی به فرصت‌های یادگیری محروم نماند. مأموریت این برنامه، ایجاد پیوند میان آموزش رسمی، غیررسمی و یادگیری مبتنی بر جامعه است تا نظام تعلیم و تربیت شهر به‌صورت مستقیم به حل مسائل واقعی کرمانشاه، از بیکاری و شکاف مهارتی تا نابرابری اجتماعی و کیفیت زندگی، پاسخ دهد.

در این چارچوب، نقش دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به‌عنوان هاب دانش و تولید پژوهش‌های کاربردی، نقش   مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای به‌ عنوان پل میان آموزش و اشتغال، و نقش مدارس به‌عنوان کانون‌های پرورش نسل آینده و مشارکت با محله، به‌صورت روشن تعریف شده است. طبق نقشه راه، در فاز نخست اجرایی ، اقداماتی چون تشکیل کمیته راهبری، تدوین و تصویب منشور شهر یادگیرنده، انجام ارزیابی مبنا، راه‌اندازی «خانه‌های یادگیری محله»، اجرای برنامه‌های آزمایشی (از جمله دوره‌های سواد دیجیتال برای سالمندان) و پایش و اصلاح مداوم پروژه های تعریف شده پیش‌بینی شده است.

 

یکی از محورهای برجسته در رویکرد کرمانشاه، توجه به «شهر دوستدار سالمند» در دل برنامه شهر یادگیرنده است. نشست هم‌اندیشی «حقوق سالمندان» که با همکاری اداره‌کل بهزیستی استان و سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری برگزار شد، نمونه روشنی از این رویکرد بین‌بخشی است. در این نشست، بر توسعه شهر دوستدار سالمند، تقویت مشارکت اجتماعی سالمندان، توجه به سلامت روان و حمایت‌های اجتماعی، آموزش همگانی و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مختلف برای توانمندسازی سالمندان تأکید شده است. این برنامه‌ها در پی آن‌اند که با طراحی دوره‌های آموزشی ویژه، ایجاد فضاهای فرهنگی–اجتماعی مناسب و تقویت شبکه‌های حمایتی، کرامت، امنیت و رفاه سالمندان را ارتقا دهند و آنان را نه صرفاً گروهی نیازمند حمایت، بلکه به‌عنوان حاملان تجربه و دانش در فرآیند یادگیری بین‌نسلی در شهر مشارکت دهند.

به‌این‌ترتیب، کرمانشاه تلاش می‌کند هویت تاریخی، ظرفیت‌های جغرافیایی، میراث خوراک، فرهنگ و تجربیات نو در حوزه شهر خلاق و شهر دوستدار سالمند را در قالب یک برنامه منسجم «شهر یادگیرنده» گردآورد و الگویی برای توسعه پایدار و فراگیر ارائه نماید.

بیژن مرادی شهردار شهر یادگیرنده
امیرمحمد پروینی رابط شهر یادگیرنده

اطلاعات ارتباطی

آدرس

کرمانشاه، ۲۲ بهمن، ابتدای گذرنامه، جنب پارک درخشان، فرهنگسرای کوثر، طبقه سوم

شماره تماس

۰۹۱۸۸۳۱۵۸۱۲ | ۰۸۳۳۸۳۹۷۶۴۶

ایمیل

intl.relat.municipality@kermanshah.ir