از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
روز جهانی همزیستی مسالمتآمیز؛ دعوتی برای تعمیق احترام متقابل، گفتوگو و وفاق ملی
در جهانی سرشار از تنوع، تفاوت و گاه تنش، همزیستی مسالمتآمیز نه صرفاً به معنای نبود خشونت؛ بلکه فرآیندی پویا، آموختنی و پایدار است که بر پایه احترام متقابل، گفتوگوی سازنده و همکاری برای تحقق منافع مشترک انسانی استوار میشود. در شرایطی که جامعه جهانی با بحرانهای پیچیده، منازعات و تجاوزهای نظامی خصمانه و پیامدهای انسانی ناشی از آن روبرو هستند، تأکید بر اصول همزیستی مسالمتآمیز بیش از هر زمان دیگری ضرورت میدارد. شانزدهم ماه می (۲۶ اردیبهشت) به موجب قطعنامه ۷۲/۱۳۰ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، “روز جهانی همزیستی مسالمتآمیز” نامگذاری شده است، روزی برای یادآوری این حقیقت که صلح، مسئولیتی جمعی و مهارتی قابلپرورش در همه سطوح جامعه است؛ از خانه و مدرسه تا دانشگاه، رسانه، نهادهای مدنی و عرصه سیاستگذاری عمومی. |
این روز با الهام از میراث غنی اندیشهها و کنشهای صلحطلبانه در فرهنگها و تمدنهای گوناگون، بر اصول همزیستی آگاهانه تأکید میکند: پذیرش تفاوتها، شنیدن و درک متقابل، پاسداشت کرامت انسانی، و حل اختلافات از مسیر گفتوگو، میانجیگری و سازوکارهای اخلاقی و مدنی. این چشمانداز، با اهداف توسعه پایدار، بهویژه هدف چهارم؛ (آموزش باکیفیت و فراگیر) و هدف شانزدهم؛ (صلح، عدالت و نهادهای توانمند) همسو است و میتواند به ساختن آیندهای ایمنتر، انسانیتر و همدلانهتر یاری رساند.
همزیستی مسالمتآمیز بر بنیان مجموعهای از ارزشها و شایستگیهای اجتماعی و فرهنگی شکل میگیرد؛ از جمله پذیرش و پاسداشت تنوع فرهنگی و زبانی، گفتوگوی همدلانه و تلاش برای فهم متقابل، احترام به دیگری به عنوان عضوی مؤثر از جامعه و نیز حلوفصل اختلافات از طریق سازوکارهای مدنی، حقوقی و گفتوگومحور. در رویکردهای نوین یونسکو، توسعه «فرهنگ صلح» و «شایستگیهای گفتوگوی میانفرهنگی» از ارکان اساسی تقویت تابآوری اجتماعی، اعتماد عمومی و همبستگی میان شهروندان به شمار میرود.
در جامعه امروز ایران نیز تقویت هویت ملیِ فراگیر و وفاق اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند گسترش فرهنگ گفتوگو، تعامل سازنده و احترام به گوناگونی فرهنگی و اجتماعی است. نزدیکتر شدن اقشار و گروههای مختلف اجتماعی به یکدیگر، تنها از مسیر شنیدن متقابل، مشارکت مسئولانه و تقویت سرمایه اجتماعی امکانپذیر خواهد بود؛ مسیری که همزیستی مسالمتآمیز، بنیان و افق آن است.
جهان امروز با چالشهایی همچون گسترش نفرتپراکنی، تبعیض، نابرابری، خشونت و تجاوز نظامی بیرحمانه و غیرمسئولانه مواجه است. در چنین شرایطی، همزیستی مسالمتآمیز نه یک انتخاب اختیاری، بلکه ضرورتی اخلاقی و اجتماعی برای پاسداری از کرامت انسانی و انسجام جوامع است. این اصل بنیادین از رهگذر آموزش شهروندی جهانی،
ارتقاء دانش رسانهای و تقویت گفتوگوی میانفرهنگی شکوفا میشود و میتواند سپری در برابر چرخههای خشونت، افراط گرایی و گسست اجتماعی باشد.
در این میان، آموزش، فرهنگ و رسانه نقشی تعیینکننده در ترویج فرهنگ صلح و همزیستی دارند؛ از گنجاندن مفاهیم صلح، مدارا، حقوق بشر و گفتوگو در نظامهای آموزشی گرفته، تا پاسداشت میراث فرهنگی مادی و ناملموس به عنوان سرمایهای برای تقویت درک متقابل، و نیز ترویج روایتهای مسئولانه در رسانهها و شبکههای اجتماعی و مقابله فعال با نفرتپراکنی.
کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در این روز جهانی از همه نهادها، جوامع محلی، دانشگاهیان، اصحاب فرهنگ و رسانه و همه شهروندان دعوت میکند تا با تقویت برنامههای آموزشی، گسترش گفتوگوهای بینفرهنگی، حمایت از ایدهها و ابتکارهای صلحمحور، و ترویج روایتهای امیدبخش و همدلانه، در مسیر تحکیم همبستگی ملی و گسترش فرهنگ تفاهم و مدارا مشارکتی فعال داشته باشند.
همزیستی مسالمتآمیز، هنرِ باهمزیستن در عین پذیرش تفاوت و تنوع است؛ و یکدیگر را شنیدن و فهمیدن برای ساختن آیندهای مشترک. در این روز جهانی، بار دیگر بر مسئولیت جمعی خود تأکید میکنیم و دست همافزایی به سوی همه شهروندان و نهادها میگشائیم تا با تکیه بر احترام، گفتوگو، وفاق اجتماعی و همبستگی ملی، مسیر دستیابی به آیندهای امنتر، عادلانهتر و انسانیتر برای نسلهای امروز و فردا هموار شود.
