از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
۲۱ فوریه؛ روز جهانی زبان مادری/ یونسکو این روز را برای پاسداشت تنوع زبانی و فرهنگی جهان نامگذاری کرد
| ۲۱ فوریه، یادآور جنبشی تاریخی برای بهرسمیت شناختن زبان مادری و فرصتی جهانی برای تأکید بر نقش زبانها در حفظ هویت، انتقال دانش و صیانت از میراث ناملموس بشری است؛ مناسبتی که از سال ۲۰۰۰ بهطور رسمی در سراسر جهان گرامی داشته میشود. |
ریشههای تاریخی یک نامگذاری جهانی
روز ۲۱ فوریه ۱۹۵۲ در پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی)، اعتراضات گستردهای در حمایت از بهرسمیت شناختن زبان بنگلا در کنار زبان اردو شکل گرفت. در جریان این اعتراضات، سلام، برکت، رفیق، جبار و شفیع جان خود را از دست دادند.
جانباختن این افراد بیثمر نماند و در ماه می سال ۱۹۵۴، زبان بنگلا به عنوان یکی از زبانهای رسمی پاکستان قدیم بهرسمیت شناخته شد.
سالها بعد، برای توجه و حفاظت از تمامی زبانها، کنفرانس عمومی یونسکو در سال ۱۹۹۹، روز ۲۱ فوریه را به عنوان «روز جهانی زبان مادری» تصویب کرد. این مناسبت از سال ۲۰۰۰ بهصورت رسمی در سطح جهان گرامی داشته میشود و بر اهمیت تنوع زبانی و فرهنگی و نقش زبانها در حفظ هویت، انتقال دانش و میراث ناملموس انسانی تأکید دارد.
اهمیت روز جهانی زبان مادری
زبان مادری صرفاً ابزار ارتباط نیست؛ بلکه حامل تاریخ، حافظه جمعی، ادبیات، دانش بومی و شیوههای زیستن جوامع است.
از منظر سیاستگذاری آموزشی، توجه به زبان مادری با مفاهیمی چون کیفیت آموزش و عدالت آموزشی پیوند دارد. پژوهشها و اسناد یونسکو نشان میدهد آموزش در سالهای نخست تحصیل، هنگامی که بر پایه زبانی آشناتر برای کودک بنا شود، میتواند به درک عمیقتر مفاهیم و کاهش بازماندن از تحصیل کمک کند.
با این حال، تنوع زبانی بهطور فزایندهای در معرض تهدید است. در سطح جهانی، حدود ۴۰ درصد جمعیت به آموزش به زبانی که آن را بهتر درک میکنند، دسترسی ندارند و شمار بیشتری از زبانها در معرض ناپدید شدن قرار گرفتهاند.
فعالیتهای یونسکو در این روز
یونسکو در روز جهانی زبان مادری بر حفاظت از زبانهای در معرض خطر، ترویج چندزبانی و تأکید بر آموزش چندزبانه تمرکز دارد. در اسناد رسمی این سازمان درباره «زبانها در آموزش»، بر ضرورت سیاستگذاری متناسب با واقعیتهای زبانی جوامع و تولید منابع یادگیری چندزبانه تأکید شده است.
این سازمان از طریق انتشار گزارشها، برگزاری نشستهای تخصصی و اجرای برنامههای بینالمللی، دستاوردها و چالشهای این حوزه را بررسی و منتشر میکند.
بازتاب این روز در ایران
روز جهانی زبان مادری یادآور مسئولیت مشترک ما برای حفظ و تقویت زبانهاست؛ از خانه و مدرسه تا رسانه و فضای دیجیتال.
در ایران نیز، دفتر یونسکو در تهران، نهادهای همکار و کمیسیون ملی یونسکو در ایران این روز را با اجرای برنامههای فرهنگی و تحلیلی پوشش داده و مطالب مرتبط با اهمیت پاسداشت زبان مادری منتشر کردهاند.
دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، سال گذشته در گفتوگو با اسپوتینگ اظهار کرد:
«یکی از مظاهر غنا و تنوع فرهنگی ایرانزمین همین تعدد زبانی است… ایرانزمین دربردارنده زبانها و فرهنگهای متعدد بوده و هست. در ایران فرهنگی، در عین حالی که زبان شیرین فارسی پیونددهنده بوده، زبانها و گویشهای دیگر در تعامل پلگونه با زبان فارسی، غنا و درخشش ایجاد کردهاند. بنابراین اگر ما به زبان فارسی اهمیت میدهیم، بسیار مهم است که در نظر داشته باشیم پاسداشت زبان فارسی زمانی محقق میشود که شهروند ایرانی، همچون شهروند جهانی، ابتدا با زبان مادری خود رشد کند؛ و زمانی که بتواند در این صلح قرار بگیرد، تنوع زبانی مهارتی غنایی خواهد بود؛ نهتنها به عنوان زبان ارتباطات، بلکه به عنوان زبان فکر و اندیشه.»
