«هگمتانه» ثبت جهانی شد

به گزارش روابط عمومی کمیسیون ملی یونسکو- ایران، چهل‌وششمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که هم‌اکنون در دهلی نو درحال برگزاری است، به ثبت پرونده «هگمتانه» در فهرست میراث جهانی یونسکو پس از انجام اصلاحاتی به پیشنهاد ایکوموس و برخی از اعضا این کمیته (قطر، قزاقستان، ویتنام، ترکیه، کنیا و روآندا) با حذف بخش «مرکز تاریخی همدان»، رأی مثبت داد و به این ترتیب بیست‌وهشتمین اثر ایران وارد این فهرست جهانی شد.

در بخش معرفی پرونده هگمتانه آمده است: «هگمتانه یا اکباتان ویرانه‌های پایتخت مادها را تشکیل می‌دهد. بعدها پایتخت (تابستانی) هخامنشیان و اشکانیان نیز شد. حفاری‌های باستان‌شناسی تاکنون محدود بوده است، اما یک دیوار دفاعی عظیم از خشت‌های گلی و یک طرح شهری شطرنجی شناسایی شده است. همدان زیرشاخه الوند در رشته کوه‌های زاگرس بوده و هگمتانه که تاریخ ناگسستنی بشری داشته با سه هزار سال سکونت در آن روی تپه‌ای درون شهر باستانی همدان قرار دارد. در هگمتانه شواهد نادری از تمدن مادها در قرن ششم و هفتم قبل از میلاد مشاهده شده است.»

شورای جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی (ایکوموس) به عنوان بازوی مشورتی یونسکو، در سال ۲۰۲۳ ایرادهایی را به این پرونده وارد کرده و درباره اصالت، اسناد حفاظت، مرزها، حمایت قانونی و جامعه محلی شهر همدان و بافت تاریخی هگمتانه اطلاعات بیشتری را درخواست کرده بود. از نظر ایکوموس «پیوند تاریخی بین هگمتانه و مرکز تاریخی همدان مبهم بوده»، بنابراین در گزارش نهایی درخواست «دیفر» (رفع ایرادهای پرونده و بررسی در اجلاس‌های سال‌های بعد یونسکو) کرده و خواستار تعلیق آن شده بود.

براساس اطلاعاتی که تا کنون از این پرونده منتشر شده است، این پرونده در ابتدا، تپه هگمتانه، بازار و بافت تاریخی همدان را در برمی‌گرفت و با عنوان «منظر فرهنگی و تاریخی از هگمتانه تا همدان» مطرح شده بود، که منظر تاریخی هگمتانه در شهر همدان، مسیر «آرامگاه بوعلی تا آرامگاه باباطاهر» را شامل می‌شد  و وسعتی در حدود ۱۰۰ هکتار درنظر گرفته شده بود که شامل تپه هگمتانه، بازار، بافت و ۱۴۰ اثر تاریخی بود، اما وقتی پرونده به «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» تغییر عنوان داد محتوا و مساحت آن نیز تغییر کرد و در نهایت در چهل‌وششمین اجلاس میراث جهانی یونسکو، «مرکز تاریخی همدان» از عنوان اصلی آن حذف شده و پرونده با عنوان «هگمتانه»، درحالی که مرکز تاریخی همدان به‌عنوان حریم آن درنظر گرفته شده است، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. آثار شهر منتسب به مادها یعنی «هگمتانه» بیش از سه‌هزار سال پیش ساخته شد. بعضی ساخت آن را به دیاکو پادشاه مادها نسبت می‌دهند؛ به‌عبارتی هگمتانه، مادر شهرهای باستانی تمدن پارسی است، چنان‌چه از این محوطه باستانی آثار بسیار ارزشمندی از دوره هخامنشی، ساسانی و شواهدی بی نظیر از شهرسازی دوره اشکانی یافت شده است. مساحت هگمتانه در پرونده فرستاده‌ شده ۷۵ هکتار و منطقه حائل آن ۲۸۷ هکتار ثبت شده است.

بی‌تردید ثبت هگمتانه سبب توسعه گردشگری می‌شود که این بهترین مسیر برای پیشرفت اقتصادی یک منطقه است و امکان دست‌یابی به توسعه پایدار و همه‌جانبه در مناطق دارای ظرفیت‌ رشد مانند همدان را فراهم می‌آورد.

گفتنی است در کنار پرونده هگمتانه، پرونده‌هایی از جمله دادگاه سلطنتی بورکینافاسو، محور مرکز پکن در چین، شهر تاریخی و محوطه باستانی گدی در کنیا، غارهای پارک ملی نیا در مالزی، منظر فرهنگی منطقه باستان شناسی الفاو در عربستان سعودی، سایت‌های میراث نلسون ماندلا در آفریقای جنوبی و پارک تاریخی فوفرابات در تایلند برای ثبت در فهرست جهانی به این نشست ورود پیدا کرده‌اند.

لازم به یادآوری است تا پیش از این، ۲۷ اثر تاریخی و طبیعی ایران در یونسکو ثبت شده‌ بودند، که شامل چغازنبیل، تخت جمشید، میدان نقش جهان اصفهان، تخت سلیمان، چشم‌انداز فرهنگی ارگ بم، پاسارگاد، گنبد سلطانیه، سنگ‌نبشته بیستون، مجموعه آثار رهبانی ارامنه، سازه‌های آبی شوشتر، بازار تاریخی تبریز، آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، باغ ایرانی، مسجد جامع اصفهان، برج گنبد قابوس، کاخ گلستان، شهر سوخته، چشم‌انداز فرهنگی میمند، شوش، قنات ایرانی، دشت لوت، شهر تاریخی یزد، چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس، جنگل‌های هیرکانی، راه‌آهن سراسری ایران و چشم‌انداز فرهنگی اورامانات و کاروانسراهای تاریخی ایران است.

کمیته میراث جهانی یونسکو، چهل‌وششمین نشست خود را از ۲۱ تا ۳۱ جولای ۲۰۲۴ (۳۱ تیر تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۳) در دهلی نو (هند) برگزار کرده و در این اجلاس ۲۷ مکان پیشنهادشده برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو و وضعیت حفاظت از ۱۲۴ مکان که در فهرست میراث جهانی در خطر ثبت شده‌اند را در حال بررسی دارد.

لازم به ذکر است علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور به‌منظور حضور در چهل‌وششمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در دهلی نو ـ هندوستان در راس هیاتی عالی از وزرات میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی حضور دارد.

برای مشاهده عکس‌ها و اطلاعات تکمیلی این پرونده بر روی لینک کلیک فرمایید.