از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
تأکید وزیر علوم بر ضرورت حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی
دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری اطلاعات و رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی (GFEAI 2026) در ریاض، با تأکید بر ضرورت توجه جدی به پیامدهای اخلاقی توسعه فناوریهای نوین، تصریح کرد: فناوری خنثی نیست و هوش مصنوعی نیز به خودی خود عادلانه عمل نمیکند؛ از این رو، توسعه و استفاده از این فناوری باید در چارچوب اصول اخلاقی و با هدف صیانت از حقوق و آزادیهای انسانی دنبال شود.
دکتر سیمایی با بیان اینکه هوش مصنوعی میتواند کنترل بر دادهها را به کنترل بر انسانها تبدیل کند، نسبت به شکلگیری نوعی «دیکتاتوری نامرئی» در نتیجه استفاده نادرست از این فناوری هشدار داد و گفت: حتی نظارت نیز باید محدودیت داشته باشد. به گفته وی، هرچه شفافیت و نظارت بر دولتها و صاحبان قدرت بیشتر باشد، بهتر است؛ اما هنگامی که نظارت متوجه شهروندان عادی شود و رفتار، روابط و نیات آنان را دنبال کند، میتواند به نوعی دیکتاتوری نامرئی تبدیل شود.
مسئولیت اخلاقی پلتفرمها در قبال کاربردهای هوش مصنوعی
وزیر علوم با اشاره به مسئولیت اخلاقی پلتفرمها و توسعهدهندگان فناوری در قبال کاربردهای هوش مصنوعی تصریح کرد: امروز دادهها در اقداماتی به کار گرفته میشوند که حقوق بشر را نقض میکنند و حتی به کشتهشدن کودکان میانجامند. وی در همین زمینه با اشاره به دوگانگی موجود در کاربردهای هوش مصنوعی گفت: بسیاری از چتباتها از پاسخدادن به پرسشهایی درباره خودکشی خودداری میکنند، اما همین فناوری میتواند برای شناسایی و هدفگیری دقیق انسانها با موشک مورد استفاده قرار گیرد.
دکتر سیمایی همچنین با اشاره به حمله به مدرسهای در میناب و کشتهشدن ۱۶۸ دانشآموز در حین تحصیل، بر ضرورت اندیشیدن عمیق به ابعاد اخلاقی و انسانی کاربردهای فناوری تأکید کرد.
هوش مصنوعی؛ فرصتی برای گسترش دسترسی برابر
وی نابرابری را یکی دیگر از چالشهای اساسی عصر هوش مصنوعی دانست و گفت: هوش مصنوعی ممکن است شکافهای موجود در زمینه دانش و توانایی را بیش از هر فناوری پیشین گسترش دهد. از این رو، چارچوب اخلاقی هوش مصنوعی نباید تنها به جلوگیری از آسیب محدود شود، بلکه باید دسترسی برابر به این فناوری را نیز تضمین کند.
وزیر علوم با تأکید بر ضرورت توجه به تنوع زبانی و فرهنگی در توسعه هوش مصنوعی اظهار داشت: کشورهای در حال توسعه باید این فرصت را داشته باشند که سامانههای هوش مصنوعی خود را متناسب با زبانها و فرهنگهای خود ایجاد کنند و سازمانهای بینالمللی نیز در کمک به تحقق این هدف، مسئولیتی اخلاقی بر عهده دارند. فناوری باید در خدمت بشریت باشد و هوش مصنوعی باید آزادی انسان را گسترش دهد، نه اینکه آن را محدود کند.
تأکید بر همافزایی ظرفیتهای علمی و فناورانه ایران
دکتر سیمایی در ادامه، با اشاره به ظرفیتهای علمی و فناورانه ایران، بر ضرورت نزدیکتر شدن دانشگاهها، پژوهشگران، شرکتهای دانشبنیان و نهادهای تخصصی سیاستگذاری و فنی تأکید کرد و ایجاد سازوکارهایی برای همکاری مؤثر، تبادل داده، استفاده مشترک از زیرساختها و تبدیل پژوهشهای انباشتهشده به راهحلهای مسئولانه را ضروری دانست.
وی در پایان با اشاره به تغییر اولویتهای منطقه تصریح کرد: امروز مهمترین اولویت، نه فقط برای ایران بلکه برای کل منطقه، رفع اقدامات قهری یکجانبه و استقرار صلح در منطقه است. این تحریمها غیراخلاقیاند و برقراری امنیت و صلح یک ضرورت اخلاقی است.
از تأمین مالی تا ظرفیتسازی؛ نگاه تازه به همکاریهای بینالمللی
در نشستهای چهارمین دوره این مجمع همچنین بر ضرورت توجه به کشورهای در حال توسعه و جنوب جهانی، کاهش شکاف در زیرساختهای دیجیتال، توان محاسباتی، داده و مهارتهای تخصصی و همچنین تقویت ظرفیتهای بومی تأکید شد.
در این چارچوب، سخنرانان بر این نکته تأکید کردند که حکمرانی هوش مصنوعی صرفاً به مقررات دولتی محدود نیست و مشارکت دولتها، نهادهای قانونگذاری، دانشگاهها، بخش خصوصی، پژوهشگران، ارائهدهندگان فناوری، کاربران و جامعه مدنی را میطلبد.
در حوزه «تأمین مالی و مشارکتهای بینالمللی» نیز تأکید شد که همکاری بینالمللی در حوزه هوش مصنوعی صرفاً نباید به تأمین منابع مالی محدود شود.
بر اساس مباحث مطرحشده، انتقال دانش، ظرفیتسازی پایدار، مالکیت و چشمانداز مشترک، گفتوگوی فراگیر و پاسخگویی باید بخشی از سازوکار همکاریهای بینالمللی در حوزه هوش مصنوعی باشد.
حضور هیأت ایرانی در چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی
چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی (GFEA) از ۱۴ تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ تا ۲۷ شهریور ۱۴۰۵) در ریاض عربستان سعودی با میزبانی یونسکو و نمایندگی سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان سعودی و مرکز بینالمللی پژوهش و اخلاق هوش مصنوعی برگزار شد.
هیأت جمهوری اسلامی ایران به ریاست دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران و با همراهی دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و نمایندگانی از وزارت امور خارجه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در این مجمع حضور دارد.
همچنین دکتر باقر لاریجانی، رئیس مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس کرسی یونسکو در اخلاق زیستی، دکتر محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران و محمد حافظ حکمی، معاون فناوری، نوآوری و امور بینالملل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، از دیگر اعضای هیأت ایرانی حاضر در این رویداد هستند.
چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی که در سال ۲۰۲۲ راهاندازی شده و پیش از این در جمهوری چک، اسلوونی و تایلند برگزار شده است، بستری برای تبادل تجربه میان کشورها در زمینه سیاستگذاری و حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی فراهم کرده است. دوره ۲۰۲۶ این مجمع در ریاض نیز با تمرکز بر پیوند میان حکمرانی، اخلاق و نوآوریهای فناورانه برگزار میشود.
دیدار هیأت ایرانی با مسئولان یونسکو بخشی از تلاش برای تعریف و پیگیری مسیرهای همکاری در حوزه اخلاق و حکمرانی هوش مصنوعی، ارزیابی آمادگی، ظرفیتسازی علمی و کاربردهای این فناوری در حوزههایی همچون سلامت است.
