همایش ملی «برنامه درسی و عدالت» برگزار شد

دکتر فرطوسی در آیین گشایش این مراسم اظهار داشت: بی‌شک برنامه‌ریزی درسی یکی از اجزای کلیدی نظام‌های آموزشی است و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل‌متحد (یونسکو) با اهمیت ویژه‌ای به این موضوع، می‌پردازد؛ این سازمان بر اهمیت هم‌راستایی برنامه‌های درسی با اهداف توسعه پایدار تاکید دارد. وی در ادامه عنوان کرد: یونسکو برای طراحی برنامه‌های درسی چند موضوع اصلی را مد نظر قرار می‌دهد؛ برنامه‌ درسی لازم است که با توجه به نیازهای اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی هر کشور طراحی شده و بر یادگیری مادام‌العمر و البته با کیفیت و توانمندسازی افراد یاری رسانده و آنان را را برای مواجهه با چالش‌های جهانی آماده سازد.

متن کامل گزارش این همایش بدین شرح است:

بیستمین همایش برنامه درسی انجمن مطالعات برنامه‌ریزی درسی ایران با عنوان «برنامه درسی و عدالت» با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس، و با مشارکت وزارت آموزش و پرورش، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، و با حمایت جمعی از دانشگاه‌ها نظیر: دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه شیراز، دانشگاه فردوسی مشهد و… با حضور جمع کثیری از مقامات، سیاست‌گذاران، متخصصان، فعالان، صاحب‌نظران، مدیران و کارشناسان حوزه برنامه‌ریزی درسی، با هدف بررسی و تبیین ابعاد عدالت در آموزش، روز چهارشنبه مورخ ۲۱ آذرماه ۱۴۰۳ در قالب مراسم افتتاحیه، دو میزگرد تخصصی، نشست مجمع عمومی اعضای انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، پنل‌های پنچگانه تخصصی ارائه مقالات و مراسم اختتامیه در محل دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.

مراسم افتتاحیه ‌راس‌ ساعت ۸:۳۰ با پخش تلاوت آیاتی از کلام‌ الله مجید و سرود جمهوری اسلامی ایران آغاز شد. در مراسم افتتاحیه این همایش آقایان: دکتر سامان حسین‌خانی، سرپرست معاونت آموزشی دانشگاه تربیت مدرس، دکتر مرتضی کرمی، رئیس انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، دکتر جواد حاتمی، دبیرعلمی همایش، دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ایران، دکتر علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، و خانم دکتر رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش به سخنرانی پرداختند. پیام مقام محترم ریاست جمهوری، جناب آقای دکتر پزشکیان، توسط آقای دکتر سید ضیاء هاشمی، معاون علمی، فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس جمهور قرائت شد.

در این مراسم، ابتدا دکتر سامان حسین‌خانی، سرپرست معاونت آموزشی دانشگاه تربیت مدرس، به سخنرانی پرداخت. وی تغییر پارادایم‌های فکری را بر حوزه آموزش اثرگذار دانست و اظهار داشت: “دانشگاه‌ها و مدارس کنونی، محصول تفکر مبتنی بر انسان محوری است. این تفکر منجر به گسترش دموکراسی،‌گسترش تحقیقات علمی و اقتصاد مشتری محور شده است. امروزه، صاحب‌نظران معتقدند دوران حاکمیت جریان اطلاعات و دیتا بر ما آغاز شده و این تغییر پارادایم فکری قطعاً بر آموزش تاثیرگذار خواهد بود. وی خاطر نشان ساخت: “آموزش می‌تواند در تمام دنیا تحول ایجاد کند و در دانشگاه‌ها، آموزش، زیربنای پژوهش و فناوری است و اگر باعدالت نیز همراه باشد تاثیر بیشتری خواهد داشت”.
در ادامه، دکتر سید ضیا هاشمی، معاون علمی، فرهنگی و اجتماعی معاون اول رییس جمهور در سخنانی ضمن تشکر از دست اندرکاران برگزاری این همایش به توجه و اهتمام ویژه دولت به دستاوردهای علمی این همایش و تسهیل‌گری در امر آموزش و پژوهش و مطالعه دانشجویان اشاره کرد و پیام ویژه ریاست محترم جمهور، آقای دکتر پزشکیان، را خطاب به بیستمین همایش سالانه “انجمن مطالعات برنامه‌ درسی ایران” قرائت کرد. در این پیام، دکتر پزشکیان تصریح کرد که اگرچه در نظام آموزشی ما مدارس خصوصی بر اساس قانون و بنا به ضرورت کاستن از بار مالی دولت در تأمین نیازهای آموزش و پرورش به‌وجود آمده‌اند، اما باید مراقبت کرد این مدارس موجب شکاف و بی‌عدالتی آموزشی در کشور نشوند. به موازات این امر، تلاش‌ها باید معطوف به ارتقای جهش‌وار در کیفیت مدارس دولتی باشد تا خدمات ارائه شده تفاوت محسوس و معناداری با مدارس خصوصی نداشته باشند. این یک وظیفه مسلم برای دولت وفاق ملی است. متن کامل پیام رئیس جمهور که توسط دکتر سید ضیا‌هاشمی در این همایش قرائت شد، به شرح زیر است؛

                                                         بسم الله الرحمن الرحیم

“تعلیم و تربیت به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین حقوق بشری، نقش کلیدی در تحقق عدالت اجتماعی و توسعه انسانی دارد. همه افراد، بدون توجه به جنسیت، نژاد، قومیت، مذهب و وضعیت اقتصادی باید به آموزش باکیفیت دسترسی داشته باشند. روشن‌ترین تعریف برای عدالت اجتماعی و آموزشی به‌دست آوردن فرصت‌های برابر برای همه طبقات جامعه است. بی‌تردید تبعیض آموزشی موجب بروز مشکلات بسیاری همچون شکاف طبقاتی، نارضایتی و نابهنجاری اجتماعی می‌شود. برای جلوگیری از چنین مشکلاتی نیازمند توجه ویژه نهادهای مسئول به موضوع عدالت آموزشی هستیم. با عدالت آموزشی است که می‌توانیم استعدادهای موجود در سراسر کشور را شناسایی و پرورش دهیم. حق و انصاف ایجاب می‌کند، دانش‌آموزان همه مناطق کشور از فرصت تحصیل و امکانات مورد نیاز برخوردار باشند، به همین منظور دولت در تلاش است با برنامه‌ریزی و به‌کارگیری تمامی امکانات، بتواند همه دانش‌آموزان مناطق دورافتاده و محروم، دارای مدرسه مناسب و استاندارد شوند.

در کنار عدالت آموزشی، یکی از موضوعات مهم در نظام برنامه‌ریزی درسی، توجه به فناوری‌های نوین آموزشی و درسی و رشد مهارت‌آموزی برای ارائه خدمات آموزشی و تربیتی با کیفیت است. در سند تحول بنیادین آ‌موزش و پرورش به‌عنوان یک سند مرجع، بر آموزش مهارت‌محور دانش‌آموزان به‌ویژه کسب مهارت‌های زندگی و شغلی تأکید زیادی شده است که ضرورت دارد به‌درستی عملیاتی شود.

علاوه بر این، ما در کشوری زندگی می‌کنیم که زبان‌ها و گویش‌ها تنوع بالایی دارد. از این حیث باید مراقبت کرد دانش‌آموزان غیر فارسی زبان نه‌تنها دچار محدودیت و مانع در رشد و یادگیری نشوند، بلکه زبان مادری کارکرد مزیتی برای آنان در پی داشته باشد. اصل ۱۵ قانون اساسی نیز به استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در کنار زبان فارسی تصریح دارد و می‌تواند به حفظ تنوع فرهنگی و زبانی کشور انجامیده و به دانش‌آموزان دو زبانه در احساس تعلق و هویت کمک کند. از موثرترین اقدامات در این باره، توسعه آموزش‌های پیش از دبستان برای ورود به دوره ابتدایی است.

همچنین در نظام آموزشی ما گرچه مدارس خصوصی بر اساس قانون و بنا به ضرورت کاستن از بار مالی دولت در تأمین نیازهای آموزش و پرورش به‌وجود آمده‌اند، اما باید مراقبت کرد این مدارس موجب شکاف و بی‌عدالتی آموزشی در کشور نشوند. به موازات این باید تلاش‌ها معطوف به ارتقای جهش‌وار در کیفیت مدارس دولتی باشد تا خدمات ارائه شده تفاوت محسوس و معناداری با مدارس خصوصی نداشته باشند. این یک وظیفه مسلم برای دولت وفاق ملی است.

اینجانب با ارج نهادن بر این اقدام شایسته فرهنگی، از دست‌اندرکاران بیستمین همایش سالانه «انجمن مطالعات برنامه‌ درسی ایران» و همه اندیشمندانی که مسئولانه با هم‌اندیشی و تبیین و تشریح موضوع مهم عدالت اجتماعی و عدالت آموزشی اهتمام دارند، قدردانی می‌کنم.                                                 
در ادامه دکتر مرتضی کرمی رییس انجمن مطالعات برنامه درسی، به معرفی اهداف و برنامه‌های این انجمن نظیر تهیه و انتشار نشریات، تدوین برنامه راهبردی انجمن، برگزاری نشست‌ها و برنامه‌های مختلف و… پرداخت و ایفای نقش مرجعیت علمی، مسئولیت اجتماعی و کنشگری انجمن در زمینه اشتغال‌زایی فارغ‌التحصیلان و تحول در نظام حکمرانی مالی و اداری انجمن را از موارد برنامه راهبردی این انجمن بر شمرد.

دکتر جواد حاتمی، دبیر علمی همایش، به‌عنوان سخنران بعدی اظهار کرد: “دانشگاه تربیت مدرس افتخار این را دارد که برای ترویج موضوعات علمی در این همایش، در ماه‌های اخیر، شش پیش‌نشست و شش کارگاه آموزشی مختلف در مورد تکنولوژی آموزشی، برنامه درسی و استفاده از هوش مصنوعی در طراحی برنامه درسی برگزار کرده است”. وی با بیان این‌که ما باید در برنامه‌های درسی عدالت را مدنظر قرار دهیم، گفت: “برخی از موارد آن‌قدر به ما نزدیک هستند که اصلاً فکر نمی‌کنیم که آیا به آن‌ها ‌توجه شده است یا خیر و به همین دلیل از فرط قرابت غریب هستند. عدالت یکی از این دست موارد است که در برنامه درسی عموماً مورد بی‌توجهی قرار گرفته است.” دبیر علمی این همایش با بیان اینکه در برنامه درسی ما، به اقوام، تنوع فرهنگی، و زبانی توجهی نمی‌شود، گفت: “در منشور جهانی کودک در دنیا مرسوم است که آموزش در دوره کودکی به زبان مادری باشد اما این مورد در برنامه درسی ما اعمال نمی‌شود.” دکتر حاتمی تصریح کرد: “این اولین همایشی است که به این موضوع پرداخته است و از ۲۰۵ مقاله ارسالی به این همایش، ۳۴ مقاله به صورت شفاهی و ۸۲ مقاله به صورت پوستر پذیرفته شده است و بقیه مقاله‌ها از طرف داوری‌های سخت‌گیرانه کمیته علمی رد شدند.” وی اظهار امیدواری کرد: “با تدابیری که اندیشیده شده است در سال آینده اولین جایزه ملی عدالت آموزشی را خواهیم داشت و دانشگاه تربیت مدرس به عنوان قطب توسعه عدالت آموزشی در کشور به فعالیت خود ادامه می‌دهد”. عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس گفت: “عدالت، ابعاد مختلفی دارد و اگر ما در برنامه درسی و در عدالت آموزشی جدی نباشیم این بی‌عدالتی به بخش‌های مختلف جامعه تسری می‌یابد و اگر آموزش عادلانه و برنامه‌های درسی عدالت محور باشد می‌توان بسیاری از عدالت‌ها را در جامعه ساری و جاری کرد”. دکتر حاتمی با بیان این‌که دانش‌آموزان برنامه‌های درسی یکسانی را می‌خوانند، اظهار کرد: “مشکل بی عدالتی در اجرای برنامه‌های درسی با امکانات و معلمان کیفی متفاوت است و باید معلمان زبده و حرفه‌ای و امکانات فیزیکی و کالبدی درستی در مدارس دولتی باشد تا آن‌ها هم بتوانند با مدارس سمپاد رقابت کنند”. وی با اشاره به کنکور گفت: “برگزاری کنکور با توجه به ایراداتی که دارد از محتوای برنامه درسی سوال طرح می‌شود و کسی که برنامه درسی به خوبی بر وی اجرا شده و از معلمان و امکانات خوبی بهره‌مند شده است می‌تواند عملکرد تحصیلی خوبی داشته باشد”. دبیر علمی همایش در ادامه اظهار داشت: “یکی از مسائل جدی که باید به آن توجه جدی کرد بحث بودجه آموزش و پرورش است که به‌شدت عدالت آموزشی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و اگر این بودجه اصلاح شود و عادلانه توزیع شود بسیاری از این بی‌عدالتی‌ها در آموزش و پرورش رفع خواهد شد”.
دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ایران، به عنوان سخنران بعدی نشست ابتدا ضمن تقدیر از سخنرانان حاضر در همایش در اشاره به محورهای سخنرانی خود اظهار داشت: “ده مقوله را در رابطه با نسبت مفاهیم و نگرش‌های یونسکو و نیز مقوله‌های مربوط به برنامه درسی و عدالت تقدیم حضور می‌کنم که عبارتند از: برنامه درسی و نیازسنجی‌های اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی برای بسط عدالت؛ برنامه درسی و یادگیری مادام‌العمر باکیفیت؛ برنامه درسی و انعطاف‌پذیری با فرهنگ و زبان بومی؛ برنامه درسی و عدالت آموزشی؛ برنامه درسی و روش‌های تدریس؛ برنامه درسی و کیفیت آموزش؛ پیشبرد روحیه کارآفرینی در برنامه درسی؛ برنامه درسی و حفاظت از محیط‌زیست؛ رابطه برنامه درسی و تنوع فرهنگی؛ و برنامه‌ریزی و ارزیابی مستمر”. وی در  ادامه اظهار داشت: “بی‌شک برنامه‌ریزی درسی یکی از اجزای کلیدی نظام‌های آموزشی است و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) به این موضوع با اهمیت ویژه‌ای می‌پردازد. این سازمان، بر اهمیت هم‌راستایی برنامه‌های درسی با اهداف توسعه پایدار تاکید دارد” وی در ادامه عنوان کرد: “یونسکو برای طراحی برنامه‌های درسی چند موضوع اصلی را مد نظر قرار می‌دهد: برنامه‌ درسی لازم است که با توجه به نیازهای اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی هر کشور طراحی شود و بر یادگیری مادام‌العمر و البته با کیفیت و توانمندسازی افراد یاری رساند و آنان را برای مواجهه با چالش‌های جهانی آماده سازد. پرورش مهارت‌های ضروری قرن کنونی نظیر: تفکر انتقادی، حل مساله، همکاری و ارتباط موثر مهارت‌ها برای موفقیت در دنیای امروز و آینده، در مواجهه صحیح با چالش‌ها، حیاتی و ضروری  است. یکی دیگر از ویژگی‌های برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیری آن است؛ برنامه درسی باید انعطاف‌پذیر باشد تا بتواند به نیازهای خاص جوامع محلی پاسخ  فراخور بدهد. بدین ترتیب که یونسکو توصیه می‌کند در برنامه‌ریزی‌های درسی و تنظیم محتوای درسی، همچنان که در پیام ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران، آقای دکتر پزشکیان، عنوان شد و توسط برادر معزز جناب آقای دکتر ضیاء هاشمی مطرح شد، توجه به  فرهنگ و زبان بومی ضروری است که مورد توجه قرار گیرد. دیگر، موضوع عدالت آموزشی و  فراگیر بودن و دسترسی همه افراد جامعه به آموزش از جمله موضوعاتی است که یونسکو بدان تاکید بسیار دارد. همچنین برنامه درسی از دید یونسکو باید به گونه‌ای طراحی شود که نیاز آموزشی همه کودکان از جمله یا به‌ویژه کودکان با نیازهای ویژه را مد نظر قرار دهد و یادگیری و آموزش مادام‌العمر را برای آنان تضمین کند”. دکتر فرطوسی ادامه داد: “از دیدگاه یونسکو تشویق به نوآوری در روش‌های تدریس و یادگیری، و نیز استفاده از فناوری‌های نوین به عنوان ابزارهایی برای تقویت یادگیری از جمله مواردی است که در طراحی برنامه درسی لازم است مورد توجه قرار گیرد”. دکتر فرطوسی در رابطه با ارتباط کیفیت و عدالت افزود: “کیفیت آموزش یکی از اولویت‌های اصلی مورد توجه یونسکو است. برنامه درسی یکی از اجزای  تضمین کیفیت است. تامین کیفیت در آموزش و یادگیری یکی از الزامات اصلی برای تحقق عدالت آموزشی است. در زمینه کیفیت آموزش، موضوع معیارهای کیفیت و توسعه حرفه‌ای معلمان تاکید و توصیه جدی می‌شود. یونسکو تاکید دارد که برنامه‌ریزی درسی باید شامل معیارهایی برای ارزیابی کیفیت آموزش باشد. این معیارها شامل محتوا، روش‌های تدریس، منابع آموزشی و نتایج یادگیری است. بهیود کیفیت آموزش، نیازمند توسعه حرفه‌ای مستمر معلمان است. یونسکو بر اهمیت آموزش معلمان و ارائه فرصت‌های یادگیری مداوم تاکید دارد”. وی در ادامه اظهار داشت: “پیشبرد روحیه کارآفرینی در برنامه‌ریزی درسی یک راهکار برای رشد اقتصادی و اجتماعی و بسط عدالت است؛ از این رو، یونسکو توصیه و تاکید می‌کند که برنامه‌های درسی باید مهارت‌های کارآفرینی را در دانش‌آموزان تقویت کند تا آنان بتوانند خود فرصت‌های شغلی ایجاد کنند. تقویت نوآوری و خلاقیت در فراگیران منجر به ایجاد نسل جدیدی از کارآفرینان خواهد شد که می‌توانند با چالش‌های اقتصادی مواجهه مطلوب و موثر داشته باشند”. دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در مورد اهمیت برنامه درسی در  حفاظت از محیط‌زیست عنوان کرد :”یونسکو بر این باور است که موضوع حفاظت از محیط‌زیست و مخاطرات زیست‌محیطی که یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز جهان ما به‌شمار می‌رود لازم  است به‌طور ویژه در برنامه‌های درسی به آن پرداخته شود. از دید یونسکو، ترویج محتوای درسی با رویکرد پاسداشت محیط‌زیست و “برنامه درسی سبز” و ادغام مفاهیم مرتبط با محیط‌زیست، پایداری و توسعه پایدار در محتوای آموزشی و تجارب یادگیری به تربیت نسلی پاسخگو منجر می‌شود که می‌تواند راه‌حل‌های موثری برای مشکلات محیط‌زیستی کشور و جهان بیابد”. وی در ادامه اظهار داشت: “یونسکو بر این باور است که آموزش نباید فقط انتقال دانش را در نظر داشته باشد  بلکه باید با حفظ و احترام به ارزش‌ها و فرهنگ‌های ملی، موضوع تنوع فرهنگی را نیز مد نظر قرار دهد که این خود به شمول و بسط عمیق مفهوم عدالت، یاری می‌رساند. یونسکو، بر اهمیت ارزیابی مستمر برنامه‌های درسی و اصلاح آن‌ها بر اساس نتایج به دست آمده تاکید دارد. این ارزیابی شامل دریافت بازخورد از معلمان، دانش‌آموزان و سایز ذی‌نفعان می‌باشد. خلاصه اینکه: برنامه‌ریزی درسی باید یک فرآیند پویا و چند جانبه باشد که به تغییرات اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و فناورانه پاسخگو باشد. مشارکت ذی‌نفعان آموزش شامل: معلمان، دانش‌آموزان و والدین و جامعه در فرایند برنامه‌ریزی درسی بسیار مهم است. یونسکو بر ضرورت مشاوره با همه ذی‌نفعان تاکید می‌کند تا برنامه‌های درسی نه تنها عملی بلکه متناسب با نیازهای واقعی جامعه باشند. با پیروی از  اصول و ظرفیت‌های ملی و استانداردهای بین‌المللی می‌‌توان به برقراری یک نظام آموزشی موثر و عادلانه دست یافت که قادر به پاسخگویی به نیازهای امروز و فرداست.” دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در خاتمه افزود: “کمیسیون ملی یونسکو این ماموریت را بر خود فرض می‌داند که در راستای تحول و توسعه هر چه بیشتر برنامه‌های درسی با رویکرد عدالت محور و مبتنی بر ارزش‌های دینی و اسلامی تلاش کند. اینجانب، تقدیر ویژه خود را به همه اساتید، صاحب‌نظران، و متخصصان حوزه آموزش به‌ویژه برگزارکنندگان این همایش، انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، نثار می‌کنم و امیدوارم که توفیق قرین این همایش باشد.”
دکتر لطیفی، رییس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، به عنوان سخنران بعدی این همایش به دوگانه‌های چالش برانگیز عدالت و کیفیت در برنامه درسی اشاره کرد و گفت: “عدالت در برنامه درسی یعنی برنامه درسی و مواد آموزشی به‌گونه‌ای باشد که زمینه دسترسی برابر همه دانش‌آموزان به محتوای آموزشی مطلوب را فراهم نماید. وی در ادامه به چالش‌های پیش‌رو در این خصوص از جمله، برنامه درسی مبتنی بر رویکردهای فعال و متکی به معلم توانمند یا برنامه درسی خودخوان، ‌برنامه درسی با تجهیزات و امکانات مطلوب و به قدر کفایت و یا امکانات حداقلی و محتوای آموزشی ناظر بر کنکور را از جمله این چالش‌ها عنوان کرد.
وی بر لزوم عبور از عادت‌های ذهنی و ارتقای افکار عمومی از ابعاد فروگذار شده عدالت و کیفیت آموزشی تاکید کرد.
دکتر رضوان حکیم‌‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پروش، در ادامه با بیان آماری از دانش‌آموزان مقطع ابتدایی در کشور اظهار داشت: “حدود ۹ میلیون و220 هزار دانش‌آموز ابتدایی در کشور است که حدود ۶۰۰ هزار نفر آنان از اتباع هستند و حدود ۲۶ درصد از آنان را دانش‌آموزان روستایی تشکیل می‌دهند. ۳۸۷ هزار کلاس درس در دوره ابتدایی در کشور وجود دارد و ۳۶۰ هزار نفر نیروی انسانی در دوره ابتدایی مشغول تدریس هستند”. وی سپس به مفهوم ابعاد و چالش‌های ارتباط مفهومی عدالت آموزشی و عدالت برنامه درسی پرداخت و تصریح کرد: “عدالت آموزشی یعنی، فراهم بودن دسترسی برابر به آموزش با کیفیت برای همه اما عدالت برنامه درسی به طراحی و اجرای برنامه درسی اشاره دارد که نیازهای متنوع یادگیرندگان را در نظر می‌گیرد.” معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در ادامه به تشریح عدالت در برنامه درسی و دیدگاه فراگیر در این خصوص پرداخت و افزود: “ساختار خانواده دانش‌آموزان، مهاجر بودن آنان، قومیت، نژاد، مذهب، زبان و منطقه جغرافیایی می‌تواند در شرایط یادگیری دانش‌آموزان تفاوت ایجاد کند”.وی یادآور شد: “برنامه درسی می‌تواند در جهت پر کردن شکاف‌های ایجاد شده ناشی از برخی از سیاست‌های موجود نقش موثری ایفا نماید”. دکتر حکیم ‌زاده در پایان بر لزوم توجه به سه اصل مهم در رویکرد فراگیر در طراحی برنامه درسی شامل چرایی یادگیری (‌انگیزش)،‌ چیستی یادگیری (محتوا) و چگونگی یادگیری (تعیین اهداف، ‌استراتژی‌ها و مهارت‌ها) تاکید کرد.
در بخش دیگر برنامه میزگرد تخصصی “آسیب‌شناسی عدالت در برنامه درسی” به دبیری آقای دکتر محمود مهرمحمدی، استاد بازنشسته دانشگاه تربیت مدرس و عضو انجمن مطالعات برنامه درسی و با حضور اعضا از جمله خانم دکتر زهرا گویا، استاد دانشگاه شهید بهشتی، آقای دکتر محمود امانی طهرانی، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، آقای دکتر علیرضا صادقی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، و آقای دکتر رحمت‌اله خسروی،  عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، برگزار شد.

در این میزگرد خانم دکتر گویا با اشاره به لحاظ‌کردن نمره درسی در کنکور، آن را تاثیر ناصواب در جذب دانشجو در دانشگاه عنوان کرد و آن را نوعی بی‌عدالتی برشمرد. در این میزگرد دکتر امانی طهرانی در مورد “چالش کیفیت، عدالت، و چالش مشروعیت” صحبت کرد. وی در آسیب شناسی برنامه درسی از منظر عدالت اظهار داشت: “عدالت در برنامه درسی دارای مفهوم جدیدی است و به معنی نصیب برابر آموزشی تعریف نمی‌شود. چراکه در برنامه درسی، عدالت یعنی پذیرش تنوع و تفاوت در دانش‌آموزان و اقدام بر اساس در نظر گرفتن این تفاوت‌ها”. وی در ادامه افزود که بهره‌مندی از فن‌آوری‌های نوین آموزشی می‌تواند به کاهش نابربری در آموزش کمک کند.

دکتر رحمت‌الله خسروی اظهار کرد: “نقش معلم در عدالت آموزشی در دو بخش شناسایی استعدادها و پاسخگویی به آن استعدادها مطرح است. معلمان باید از عدالت آموزشی یکسان برخوردار باشند” وی ادامه داد: “معلمان بایستی در ابتدا زمینه‌های استعداد دانش‌آموزان را شناسایی کنند و آن را پرورش دهند”. دکتر خسروی در ادامه به برنامه‌های تربیت معلم اشاره کرد و افزود: “برنامه‌هایی که در تربیت معلم تجربه می‌کنیم تجویزی و یکسان هستند و تنوعات ‌دیده نمی‌شود و علایق دانشجو -معلمان دیده نمی‌شود و ما باید به سمت برنامه‌های نیمه تجویزی و غیر تجویزی حرکت کنیم”. عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تصریح کرد: “دانشجو معلمان باید همه برنامه‌ها و واحدهای درسی را با تمام تفاوت‌هایی که دارند تجربه کنند و حق انتخاب داشته باشند.” خسروی با بیان اینکه آموزش معلم‌ها و دانشجو-معلمان بر اساس عدالت آموزشی نیست، افزود: “کیفیت محتواهایی که در بکرسازی منابع انسانی آموزش و پرورش و معلمان عرضه می‌شود و فرصت‌های یادگیری که ایجاد می‌کنند و برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی نمی‌توانند عدالت تربیتی و آموزشی را ایجاد کند و کیفیت دوره‌ها نامطلوب و دسترسی‌ها نابرابر است”. در این میزگرد، دکتر مهر محمدی به اهمیت تفکر روایی در تعریف برنامه درسی تربیت معلم اشاره کرد و اظهار داشت که هر معلم داستان مخصوص به خود را دارد و لازم است تفاوت‌ها در برنامه درسی تربیت معلم در نظر گرفته شود. در این بخش از همایش، دکتر صادقی به موضوع توجه به چند فرهنگی در تنظیم برنامه درسی اشاره کرد و اظهار داشت که تا وقتی در برنامه درسی،  اقوام و زبان‌ها، جنسیت و تفاوت‌ها دیده نشوند، عدالت آموزشی تحقق نخواهد یافت.

 همایش با برگزاری نشست مجمع عمومی اعضای انجمن مطالعات برنامه درسی ایران ادامه یافت و در این نشست تغییرات اساسنامه، طرح و تصویب شد.

 سپس پنج پنل‌ تخصصی ارائه مقالات با عناوین “عدالت در برنامه درسی مدارس”، “عدالت آموزشی: مبانی نظری و سیاست‌گذاری برنامه درسی”، “فناوری‌های آموزشی و عدالت در برنامه درسی”، “عدالت در برنامه درسی آموزش عالی و فنی حرفه‌ای” و “معلم و تحقق عدالت در برنامه درسی” به‌طور موازی و هم‌زمان تشکیل شد.

بخش دیگر برنامه به مراسم اختتامیه اختصاص یافت. در این بخش، آقای دکتر میدری، وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی به سخنرانی پرداخت. دکتر میدری در سخنان خود بر لزوم ایجاد وفاق اجتماعی برای حل مسائل اجتماعی به ویژه عدالت آموزشی تأکید کرد. وی در این همایش با اشاره به شعار وفاق ملی دولت چهاردهم، گفت: “بهترین مصداق برای تحقق وفاق، عدالت آموزشی است.” وزیر تعاون با اشاره به مشکلات جدی مانند کودکان بازمانده از تحصیل، تأکید کرد که حل این مشکلات می‌تواند مبنای ایجاد وفاق اجتماعی باشد. به گفته دکتر میدری، حل بسیاری از مسائل مانند عدم تطابق کتاب‌های فنی و حرفه‌ای با نیازهای کشور و نبود دسترسی کافی به مدارس در مناطق محروم می‌تواند به توافق اجتماعی منجر شود”. وی در ادامه افزود که این وفاق اجتماعی باید در جهت تغییرات پایدار در فرهنگ، اقتصاد و اجتماع تبیین شود تا حرکت دولت در راستای وفاق ملی موفقیت‌آمیز باشد. به باور دکتر میدری، دولت باید به تعریف و تبیین مشخصی از وفاق در حوزه‌های مختلف مانند اقتصاد و فرهنگ دست یابد و به جای آرمان‌گرایی، بر موضوعاتی مانند عدالت آموزشی که همه اقشار جامعه می‌توانند بر سر آن توافق کنند، تمرکز کند. وی همچنین به مشکلات خاصی که مانع از تحصیل کودکان می‌شود، مانند معلولیت‌ها، مسائل اجتماعی و فقر، اشاره کرد و از ضرورت اصلاح سیستم‌های اطلاعاتی و هماهنگی بیشتر میان نهادها برای حل این مشکلات سخن گفت.

در ادامه، برنامه مراسم نکوداشت خانم دکتر زهرا گویا استاد بازنشسته دانشگاه شهید بهشتی نیز برگزار شد و از روسای ۸ دوره قبلی انجمن تقدیر به‌عمل آمد.
سپس همایش با برگزاری میزگرد تخصصی با عنوان «چشم انداز عدالت در برنامه درسی و راهکارها» به دبیری آقای دکتر جواد حاتمی و با حضور آقای دکتر علی محبی، معاون وزیر و رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش  و پرورش، آقای دکتر علی‌باقر طاهری‌نیا، رئیس موسسه پژوهش و  برنامه‌ریزی آموزش عالی، آقای دکتر کامران سلطانی، استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران و آقای دکتر علیرضا صادقی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، برگزار شد. در این میزگرد دکتر سلطانی اظهار داشت که مفهوم عدالت آموزشی در علوم پزشکی تربیت نیروی متخصص متعهد است و عدالت زمانی تحقق خواهد یافت که زیرساخت‌ها اصلاح شوند و استانداردها با مصوبات همخوانی داشته باشند. وی در ادامه خروجی اجرای عدالت آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی را اجرای عدالت برای عموم مردم عنوان کرد. در ادامه دکتر طاهری‌نیا در سخنرانی خود با عنوان “تزاحم مطلوبیت‌ها در آموزش عالی” ابتدا به وضعیت موجود آموزش عالی به لحاظ پراکندگی موسسات آموزشی، تعداد دانشجویان، تعداد اعضای هیات علمی و نسبت استاد به دانشجو در استان‌های مخلتف اشاره کرد و عنوان کرد که برای رفع تقاضا برای آموزش عالی مجاز به تاسیس قارچ گونه موسسات آموزش عالی و کاهش کیفیت آن نیستیم و عنوان داشت که برخی از مطلوبیت‌ها نظیر حق دسترسی به آموزش و با اصل ۳۰ قانون اساسی که دسترسی همه را به آموزش عالی در سرحد خودکفایی لازم می‌داند می‌تواند عدالت آموزشی را در گزینش صرفاً افراد توانمند و جذب آن‌ها در دانشگاه زیر سوال برد که باید این دوگانه‌ها در قوانین و مطلوبیت‌ها لحاظ شود. دکتر محبی در صحبت‌های خود به چالش کیفیت در آموزش اشاره کرد و افزود که به لحاظ کمیت مشکل چندانی در آموزش و پرورش به لحاظ دسترسی به آموزش وجود ندارد ولی تفاوت در ارائه کیفی آموزش‌ها و عدم کیفیت، عدالت آموزشی را به مخاطره انداخته است. وی در ادامه، عدم همکاری ذی‌نفعان با وزارت آموزش و پرورش و وجود قوانینی که عدالت را در حوزه آموزش و پرورش زیر سوال می‌برد نظیر: جذب معلمان فاقد صلاحیت حرفه‌ای و تنوع بیش از حد مدارس را از دیگر چالش‌های تحقق عدالت عنوان کرد. در ادامه دکتر صادقی به عدالت از دیدگاه نظریه‌پردازان پرداخت و در خصوص ۹ مولفه عدالت شامل :۱- عدالت در بدو تولد ۲- حقوق پایه طبیعی در حق تحصیل ۳- توزیع منابع طبیعی اولیه (مناطق خوش آب و هوا برای عرضه تحصیل دانش) ۴- نهادها (نهاد خانواه و نهادهای حامی نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی)  ۵- عدالت در تولیدات خدمات‌‎رسانی ۶- توزیع عملکردی (پایین‌تر بودن سهم دستمزد از درآمد ملی- نظیر دستمزد پایین معلمان) ۷- توزیع آماری (بررسی دهک‌ها و داشتن طبقه متوسط قابل قبول) ۸- عدالت در مصرف (تغذیه کودکان) و ۹- رفاه و شادمانی مطالبی عنوان کرد.

همایش با تقدیر از مقالات برتر و در ساعت ۲۰:۳۰  به کار خود پایان داد.