از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
تهران پانزدهمین شهر پرجمعیت جهان با مساحت ۷۳۰ کیلومتر مربّع است که به همراه توابع خود جمعیتی بالغ بر ۱۴ میلیون نفر دارد. این شهر به لحاظ بزرگی بیست و هشتمین شهر دنیا است که تراکم جمعیت آن بین ده هزار و هفتصد تا بیش از یازده هزار نفر در هر کیلومتر مربع است.
تهران به ۲۲ منطقه و ۱۱۲ ناحیه (شامل ری و تجریش) تقسیم شده و نماد آن برج آزادی و برج میلاد است. این شهر در فهرست گرانترین شهرهای دنیا محسوب میشود، ولی به لحاظ کیفیت زندگی از استانداردهای مطلوب برخوردار نیست.
این شهر در دوره حکومت آغامحمدخان قاجار، به پایتختی برگزیده شد؛ شهری که در پهنهای بین دو وادی کوه و کویر و در دامنههای جنوبی البرز گسترده شده و ۱۱۹۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. تهران از سمت جنوب به کوههای ری و بیبی شهربانو و دشتهای هموار شهریار و ورامین و از شمال به واسطه کوهستان محصور شده است.
کوهستان شمالی تهران که بلندترین قله این کوهستان – توچال – با ۳۹۳۳ متر بر تمام فضای شهر مشرف است؛ دومین منطقه، دامنههای البرز است؛ که به تپه ماهورها و درههای اوین، درکه، نیاوران، حصارک و سوهانک منتهی میشود و همواره خیل عظیمی از جمعیت را بسوی خود فرامیخواند. منطقه سوم دشتی است که تهران بر آن گسترده شده و دارای شیب ملایمی با جهت شمالی- جنوبی است.
فضای جغرافیایی شهر تهران در کوه و دشت به وسیله دو رود کرج در غرب و جاجرود در شرق مشخص میشود که در نزدیکی کویر نمک در جنوب شرقی تهران به یکدیگر میپیوندند. آب و هوای تهران در مناطق کوهستانی شمال اندکی مرطوب و معتدل است و با گسترش رو به جنوب گرم و خشک میشود.
حداکثر و حداقل مطلق درجه حرارت تهران ۴۱ تا ۶- درجه سانتی گراد است و میزان بارندگی سالیانه آن در حدود ۳۲۷ میلی متر است. تهران در سال ۴۰ روز یخبندان دارد. این شهر از نظر زمین لرزه جزء نواحی پر زیان (۸ تا ۱۰ درجه مرکالی) به شمار میآید.
یکی از مسائل مهم شهر تهران موضوع تأمین آب شرب است که آب تهران توسط رودخانههای اصلی کرج، جاجرود و لار تامین میشود.
تهران که بزرگترین و مهمترین شهر ایران است، موقعیت ویژه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی دارد که سبب شده بسیاری از مردم کشور (برای کار، تحصیل، درمان، انجام امور اداری، خرید یا فروش کالا و تفریح) به این شهر آمده و تدریجاً در آن ساکن شوند.
آبادانی تهران با ویرانی ری آغاز شد. دو بار حمله مغولان به ری و گریز مردم به مناطق اطراف باعث آبادانی مناطقی، چون تهران شد. دوره جدید شهرنشینی در تهران از سال ۱۳۰۰ هجری شمسی آغاز میشود که رشد سریع و دگرگونیهای چشمگیری را موجب شد. این دوره خود به چهار مقطع اساسی تقسیم میشود. سالهای بین ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ خورشیدی که طی این سالها تمامی خندقها و دروازهها برداشته شدند و بجای آنها، بلوار، خیابان و ساختمانهای جدیدی مانند ایستگاه راه آهن، ساختمان وزارت امور خارجه، باشگاه افسران، دانشکده افسری، شهربانی کل کشور، بانک ملی ایران و … احداث شد و چهره نامنظم تهران شکلی کمابیش منظم و هندسی یافت.
تهران اول بار حدود ۲۰۰ سال پیش توسط آغا محمدخان قاجار به عنوان پایتخت ایران برگزیده شد. تقریبا بیشتر عمارتها و ابنیه قدیمی تهران که امروز بخشی از میراث فرهنگی ایران را شامل میشود متعلق به همان دوره و یا عهد صفوی است.
تهران دارای ۶۳۱ پارک (بوستان) است که از میان آنها ۴ پارک جنگلی به مساحت ۴۰۰۰ هکتار و ۶۲۷ پارک به مساحت ۱۱۳۰ هکتار بالغ است. ۹ فرهنگسرا، ۴۳ خانه فرهنگ، ۲۹ کتابخانه، ۲۲ نگارخانه و ۳۶ امامزاده از سرمایههای فرهنگی شهر تهران به شمار میآیند.تهران به عنوان پایتخت ایران و مقصد اصلی مهاجرت از سراسر کشور، تنوع کمنظیری از فرهنگهای غذایی ایران را در خود جای داده است. در این شهر، علاوه بر غذاهای اصیل تهرانی، انواع غذاهای سنتی استانهای مختلف ایران و همچنین غذاهای بینالمللی در دسترس شهروندان و گردشگران قرار دارد. از جمله غذاهای شناختهشده در تهران میتوان به دمپختک، والکپلو، کلهگنجشکی، انواع کبابهای ایرانی، چلوخورشها، دیزی (آبگوشت)، آش رشته و تهچین اشاره کرد که در بسیاری از رستورانهای سنتی و مدرن شهر سرو میشوند.
سوغات تهران نیز بازتابی از جایگاه این شهر به عنوان مرکز اقتصادی، فرهنگی و هنری کشور است. صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران از جمله میناکاری، خاتمکاری، قلمزنی، فیروزهکوبی، سفال، فرش و گلیم، آثار خوشنویسی و محصولات چرمی در بازارها و مراکز فرهنگی شهر عرضه میشوند. همچنین شیرینیهای سنتی ایرانی مانند سوهان، گز، باقلوا، نقل و انواع خشکبار و زعفران از جمله اقلامی هستند که گردشگران داخلی و خارجی معمولاً از تهران تهیه میکنند.
تهران با برخورداری از مجموعهای متنوع از آثار تاریخی، موزهها، بناهای فرهنگی، فضاهای عمومی و جاذبههای طبیعی، یکی از مهمترین مقاصد گردشگری شهری ایران به شمار میآید. مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، بازار بزرگ تهران، موزه ملی ایران، مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران، برج آزادی، برج میلاد، پل طبیعت، باغموزه دفاع مقدس، باغ کتاب تهران و موزه هنرهای معاصر تهران از مهمترین جاذبههای فرهنگی و تاریخی شهر هستند.
قرار گرفتن تهران در دامنه جنوبی رشتهکوه البرز، امکان بهرهمندی از جاذبههای طبیعی متعددی همچون دربند، درکه، توچال، دارآباد، پارکهای جنگلی و بوستانهای گسترده شهری را فراهم کرده است. همچنین برگزاری رویدادهای فرهنگی، هنری، نمایشگاههای بینالمللی، جشنوارههای سینمایی و هنری و فعالیت مراکز آموزشی و پژوهشی متعدد، جایگاه تهران را به عنوان یکی از مهمترین مراکز فرهنگی، علمی و گردشگری ایران تثبیت کرده است.
اقدامات و چشم انداز تهران، شهر یادگیرنده
اقدامات اجرایی بر محورهای زیر است:
- تشکیل دبیرخانه دائمی متمرکز و هزینه کرد اعتبارات آموزش های شهروندی شهرداری تهران
- هماهنگی میان واحدهای تابعه شهرداری
- اجرای طرح ۱۰ در ۱۰۰ (اجرای ۱۰ عنوان آموزشی در ۱۰۰ فضای منتخب هر منطقه)
- استفاده از ظرفیت سراهای محله، مدارس، مساجد، مراکز فرهنگی، ایستگاه های مترو و فروشگاه های زنجیره ای
- توسعه آموزشهای مجازی
- استفاده از تبلیغات شهری
- برگزاری کمپینهای آموزشی شهری
مهمترین پروژههای اجرا شده پس از عضویت شهر تهران در شبکه جهانی شهرهای یادگیرنده:
- طرح ۱۰ در ۱۰۰
مشارکت کنندگان: ادارهکل آموزشهای شهروندی، شهرداری مناطق ۲۲گانه ، اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار، اداره کل سلامت، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی، سازمان حمل و نقل و ترافیک و سازمان مدیریت پسماند.
هدف: توسعه آموزشهای شهروندی از طریق آموزشهای فراگیر و محلهمحور شامل عناوینی چون آسیبهای اجتماعی، مسئولیت پذیری و مشارکتهای اجتماعی، سبک زندگی و آپارتمان نشینی، اخلاق و آداب و حقوق شهروندی، آتش نشانی، مدیریت بحران؛ مدیریت پسماند، محیط زیست و توسعه پایدار، سلامت و حمل و نقل و ترافیک.
مخاطبان: عموم شهروندان با تاکید بر گروه کودک و نوجوان.
شرح پروژه: در این طرح، ۱۰ عنوان آموزشی متناسب با مأموریتهای مدیریت شهری در ۱۰۰ فضای منتخب هر منطقه (مانند سراهای محله، مدارس، مساجد و مراکز فرهنگی) با روشهای متنوعی همچون کارگاه، کلاس، همایش، نمایش و برنامههای فرهنگی اجرا میشود تا آموزش برای همه شهروندان در دسترس باشد.
دستاورد: ایجاد نظام آموزشی منسجم و افزایش دسترسی شهروندان به آموزشهای شهروندی.
- جشنواره شهرکودکی
مشارکت کنندگان: ادارهکل آموزشهای شهروندی، مناطق ۲۲گانه و واحدهای فرهنگی
هدف: آشنایی با حقوق کودک، افزایش مشارکت کودکان در فعالیتهای شهری و ایجاد محیطی شاد و آموزشی و ارائه خدمات آموزشی در راستای نیل به اهداف مصوبه شهر دوستدار کودک.
مخاطبان: عموم شهروندان با تاکید بر کودکان و نوجوانان
شرح پروژه: جشنواره شهرکودکی با برگزاری برنامههای آموزشی، فرهنگی، ورزشی و تفریحی، بستری برای آشنایی کودکان با حقوق شهروندی و نقش آنان در فضای شهر فراهم میکند و مشارکت مستقیم کودکان را در برنامههای شهری را تقویت میکند.
دستاورد: افزایش مشارکت اجتماعی کودکان و ترویج مفهوم شهر دوستدار کودک.
- توسعه سراهای محله و کانونهای تخصصی
مشارکت کنندگان: ادارهکل آموزشهای شهروندی، اداره کل سلامت، ستاد مدیریت محلات، شهرداری مناطق ۲۲گانه و واحدهای تخصصی شهرداری
هدف: ایجاد زیرساخت پایدار برای یادگیری مستمر در حوزه های شهری و شهروندی، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش مشارکت شهروندان در مدیریت شهری و ارائه آموزشهای تخصصی متناسب با نیاز گروههای مختلف جامعه.
مخاطبان: تمامی گروههای سنی و اقشار مختلف شهروندان از جمله کودکان، نوجوانان، جوانان، بانوان، سالمندان، افراد دارای معلولیت، فعالان اجتماعی و داوطلبان محلی.
شرح پروژه: سراهای محله و کانونهای تخصصی آن، بهعنوان مهمترین پایگاههای یادگیری محلهمحور در تهران، با برگزاری دورههای آموزشی، کارگاههای مهارتی و برنامههای فرهنگی و اجتماعی، زمینه آموزش، مشارکت و توانمندسازی شهروندان را فراهم میکنند. این شبکه با تکیه بر مشارکت مستقیم شهروندان، آنان را از دریافتکنندگان خدمات به کنشگران فعال توسعه محلی تبدیل کرده و نقش آنان را در شناسایی مسائل و اجرای راهکارهای محلهای تقویت میکند.
دستاورد: افزایش دسترسی شهروندان به آموزشهای محلهمحور و تقویت مشارکت اجتماعی.
- توسعه خانههای محیط زیست در سرای محلات و مدارس
مشارکت کنندگان: ادارهکل محیط زیست و توسعه پایدار، اداره کل آموزش های شهروندی و آموزش و پرورش شهر تهران
هدف: ارتقای آگاهی شهروندان در حوزه توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست.
مخاطبان: عموم شهروندان با تاکید بر کودکان و نوجوانان
شرح پروژه: ایجاد خانه محیط زیست در سرای محلات و مدارس منتخب تهران با برگزاری دورههای آموزشی، نشستهای تخصصی، کمپینهای فرهنگی و برنامههای مشارکتی در موضوعاتی مانند تفکیک پسماند، کاهش مصرف پلاستیک، صرفهجویی در آب و انرژی و حفاظت از تنوع زیستی.
دستاورد: توسعه آموزشهای محیطزیستی در سطح محلات و مدارس و افزایش مشارکت شهروندان و دانش آموزان در فعالیتهای محیط زیستی.
- توسعه خانههای سلامت
مشارکت کنندگان: ادارهکل سلامت
هدف: افزایش سواد سلامت و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان.
مخاطبان: عموم شهروندلن به ویژه افراد دارای نیازای خاص شامل سالمندان، معلولین، مادران باردار و شیرده و …
شرح پروژه: خانههای سلامت با برگزاری کلاسهای آموزشی، مشاوره، برنامههای ارتقای سلامت و آموزش رفتارهای سالم، نقش مهمی در توانمندسازی شهروندان، ارتقای سلامت محلهها و تغییر سبک زندگی سالم از طریق خود مراقبتی ایفا میکنند.
دستاورد: گسترش آموزشهای سلامتمحور و افزایش دسترسی شهروندان به خدمات آموزشی سلامت.
- مرکز مهارت آموزی کوثر
مشارکت کنندگان: مرکز امور زنان و خانواده
هدف: توسعه کارآفرینی و توانمندسازی زنان
مخاطبان: زنان بهویژه زنان سرپرست خانوار.
شرح پروژه: مراکز کوثر با آموزش مهارتهای تخصصی و حرفهای، زمینه ورود زنان به بازار کار یا راهاندازی کسبوکارهای کوچک را فراهم میکنند و نقش مؤثری در افزایش اشتغال بانوان دارند.
دستاورد: توسعه مهارتهای کارآفرینی زنان.
- مراکز توانمندسازی و اشتغال افراد آسیبدیده اجتماعی
مشارکت کنندگان: سازمان خدمات و مشارکتهای اجتماعی، سازمان بهزیستی و سایر دستگاههای مرتبط
هدف: بازتوانی اجتماعی و ایجاد فرصت کارآفرینی برای افراد آسیبدیده.
مخاطبان: افراد آسیبدیده اجتماعی.
شرح پروژه: در این مراکز افراد آسیب دیده با مهارت های کارآفرینی آشنا شده و زمینه بازگشت آنان به زندگی اجتماعی را فراهم می شود.
دستاورد: ارتقای مهارتهای کارآفرینی و تسهیل بازگشت افراد آسیبدیده به جامعه
- توسعه آموزشهای مجازی و سامانههای هوشمند
مشارکت کنندگان: تمامی واحدهای تابعه شهرداری تهران
هدف: هوشمندسازی خدمات شهری برای گسترش دسترسی شهروندان به آموزشهای الکترونیکی
مخاطبان: عموم شهروندان.
شرح پروژه: توسعه بسترهای آموزشی از طریق سامانههایی مانند شهرآموخت و شهر آموز، اپلیکیشن «شهرزاد» و پرتالهای مناطق، امکان بهرهمندی شهروندان از محتوای آموزشی، مشارکت در برنامههای شهری و دریافت خدمات اطلاعرسانی را فراهم کرده است.
دستاورد: هوشمندسازی خدمات شهری و افزایش دسترسی به آموزشهای مجازی و مشارکت الکترونیکی شهروندان در مدیریت شهری.
- راه اندازی دبیرخانه جامع آموزش های شهروندی شهرداری تهران و اجرای برنامههای تخصصی آموزش شهروندی
مشارکت کنندگان: معاونت امور اجتماعی و فرهنگی، معاونت شهرسازی و معماری، معاونت خدمات شهری ، معاونت حمل و نقل و ترافیک و سازمان پیشگیری و مدیریت بحران
هدف: ارتقای فرهنگ شهروندی و افزایش آگاهی عمومی در حوزههای تخصصی مدیریت شهری.
مخاطبان: عموم شهروندان.
شرح پروژه: اجرای مستمر دورهها، کارگاهها، کمپینها و برنامههای آموزشی در حوزههایی مانند ایمنی، مدیریت بحران، محیط زیست، حملونقل، پسماند، معماری و شهرسازی، سلامت و حقوق شهروندی با مشارکت واحدهای تخصصی شهرداری.
دستاورد: ایجاد هماهنگی بینبخشی در آموزشهای شهروندی و ارتقای فرهنگ عمومی در حوزههای مختلف مدیریت شهری.
- نوجوان آتش نشان و آتش نشان مدرسه
دستگاههای مشارکتکننده: ادارهکل آموزشهای شهروندی، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی، شهرداری مناطق ۲۲ گانه و آموزش و پرورش شهر تهران
هدف: آموزش مهارتهای ایمنی و ارتقای فرهنگ پیشگیری از حوادث.
مخاطبان: نوجوانان شهر تهران
شرح پروژه: این دوره به ابتکار ادارهکل آموزشهای شهروندی شهرداری تهران و با هدف ارتقای آگاهی، تقویت مهارتهای ایمنی و مسئولیتپذیری اجتماعی نوجوانان برگزار شد. شرکتکنندگان ضمن آشنایی با اصول ایمنی، اطفای حریق و مدیریت حوادث، بهصورت عملی نیز کار با تجهیزات اولیه آتشنشانی و استفاده ایمن از خاموشکنندهها را تمرین کردند.
دستاورد: افزایش مهارتهای عملی ایمنی، مسئولیتپذیری اجتماعی و مشارکت نوجوانان در فرهنگسازی ایمنی.
- کانون آموزشگران
مشارکت کنندگان: ادارهکل آموزشهای شهروندی با همکاری واحدهای تخصصی شهرداری
هدف: ایجاد شبکه منسجم آموزشگران شهر تهران و ارتقای کیفیت آموزشهای شهروندی.
مخاطبان: آموزشگران و مربیان آموزشی مناطق ۲۲گانه.
شرح پروژه: این طرح با ایجاد بانک اطلاعاتی آموزشگران، نیازسنجی آموزشی، برگزاری دورههای توانمندسازی و توسعه همکاریهای بینبخشی، زمینه همافزایی و ارتقای اثربخشی آموزشهای شهروندی را فراهم میکند.
دستاورد: انسجامبخشی به شبکه آموزشگران، افزایش کیفیت برنامههای آموزشی و تقویت سرمایه اجتماعی در مسیر تحقق شهر یادگیرنده.
- طرح ارتقای فرهنگ آپارتماننشینی
دستگاههای مشارکتکننده: ادارهکل آموزشهای شهروندی، شهرداری مناطق ۲۲گانه و سایر واحدهای تخصصی مرتبط
هدف: ارتقای آگاهی و تعمیق نگاه شهروندان نسبت به موضوعات ذیل به منظور تغییر رفتار ایشان:
- قوانین آپارتمان نشینی و حریم خصوصی
- اخلاق و آداب همسایگی
- فضای سبز، محیط زیست و مدیریت پسماند
- ایمنی شهری و مدیریت بحران
مخاطبان: ساکنان مجتمعهای مسکونی، مدیران ساختمان، اعضای هیئتمدیره مجتمعها و خانوادهها.
شرح پروژه: این طرح با بهرهگیری از دورههای آموزشی، کارگاههای مهارتمحور و ظرفیت سراهای محله، به آموزش مهارتهای شهروندی از جمله فرهنگ همسایگی، مدیریت تعارض، مسئولیتپذیری اجتماعی، مدیریت پسماند، صرفهجویی در مصرف انرژی و اصول ایمنی میپردازد. اجرای این برنامه با مشارکت مدیریت محلات، به تقویت تعاملات اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی در مجتمعهای مسکونی کمک میکند.
اهمیت پروژه: با توجه به گسترش آپارتماننشینی در تهران، ارتقای فرهنگ همسایگی یکی از الزامات تحقق شهر یادگیرنده و توسعه پایدار شهری است. این طرح با تقویت مهارتهای شهروندی، مسئولیتپذیری، مشارکت و احترام متقابل، به کاهش تعارضات، افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی در محلهها کمک میکند.
چشمانداز شهر تهران به عنوان شهر یادگیرنده
چشمانداز میانمدت
- توسعه آموزشهای شهروندی در تمامی مناطق ۲۲گانه تهران با رویکرد یادگیری مستمر.
- افزایش سالانه حداقل ۱۰ درصدی جمعیت تحت پوشش آموزشهای شهروندی.
- بهرهگیری از ظرفیت تمامی واحدهای تخصصی شهرداری برای یکپارچهسازی آموزشها.
- توسعه آموزشهای حضوری، مجازی و محلهمحور برای تمامی گروههای سنی.
- گسترش مشارکت شهروندان در اداره شهر از طریق آموزش و توانمندسازی.
چشمانداز بلندمدت
- تحقق تهران به عنوان شهری یادگیرنده با دسترسی برابر همه شهروندان به فرصتهای یادگیری مستمر.
- ارتقای سرمایه اجتماعی، مسئولیتپذیری شهروندان و مشارکت اجتماعی.
- نهادینهسازی فرهنگ یادگیری در حوزههای محیط زیست، سلامت، ایمنی، حملونقل، حقوق شهروندی و توسعه پایدار.
اهداف کلان
- توسعه یادگیری مستمر برای تمامی شهروندان.
- ارتقای سواد شهروندی.
- افزایش مشارکت اجتماعی.
- توسعه آموزشهای دیجیتال.
- ارتقای مهارتهای کارآفرینی و توانمندسازی گروههای مختلف.
- گسترش آموزش کودکان، نوجوانان، زنان، سالمندان و گروههای کمبرخوردار.
- تقویت همکاری میانبخشی در آموزشهای شهری.
علیرضا زاکانی
رییس شهر خلاق، شهردار تهران
آقای شفیعی
رابط شهر یادگیرنده تهران (معاون امور بین الملل مرکز ارتباطات و امور بین الملل شهرداری تهران)
اطلاعات ارتباطی
آدرس
ونک نرسیده به میرداماد خیابان دامن افشار پلاک ۵۵
شماره تماس
۰۲۱۹۶۰۲۱۰۱۴
ایمیل
intl.affairs@tehran.ir