از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
ایران و یونسکو در مسیر همکاریهای تازه برای حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی
چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی (GFEA) از ۱۴ تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ تا ۲۷ شهریور ۱۴۰۵) با میزبانی یونسکو و مشارکت نهادهای مرتبط عربستان سعودی در ریاض برگزار شد. هیأت جمهوری اسلامی ایران به ریاست دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران و با همراهی دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در این رویداد حضور یافتند.
در حاشیه این رویداد، هیأت جمهوری اسلامی ایران با معاون مدیرکل یونسکو در بخش علوم و مسئولان دبیرخانه این سازمان (سرپرست تیم اخلاق هوش مصنوعی و رئیس بخش برنامه مدیریت تحولات اجتماعی یونسکو) دیدار و درباره توسعه همکاریهای علمی و فناورانه، ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی، ظرفیتسازی و کاربردهای اخلاقی هوش مصنوعی در حوزه سلامت گفتوگو کردند؛ نشستی که در آن، پیامدهای تحریمها و جنگ بر دسترسی ایران به علم و فناوری و ضرورت تداوم همکاری علمی میان کشورها نیز مطرح شد.
تأکید یونسکو بر ظرفیت علمی ایران
در جریان سفر هیأت جمهوری اسلامی ایران به ریاض و در حاشیه برگزاری چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی، دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران، به همراه دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و هیأت همراه، با آقای ابو امانی، معاون بخش علوم یونسکو، دیدار و گفتوگو کردند.
معاون علوم یونسکو در این دیدار، با اشاره به ظرفیت و جایگاه علمی ایران، بر اهمیت نقش این کشور در برنامهها و مراکز مرتبط با یونسکو تأکید کرد و آمادگی این سازمان را برای همکاری در زمینه بهرهگیری مسئولانه و اخلاقی از هوش مصنوعی اعلام کرد.
همچنین در این دیدار بر استفاده از ظرفیتهای موجود برای توسعه همکاریهای علمی و فناورانه و تقویت ارتباط میان نهادهای علمی ایران و یونسکو تأکید شد.
تحریم و جنگ؛ دغدغه ایران درباره دسترسی به علم و فناوری
دکتر سیمایی، وزیر علوم در این دیدار با اشاره به تحریمهای گسترده و حملات آمریکا و اسرائیل به دانشگاهها و مراکز علمی ایران، محدودیت دسترسی به علم، آموزش و فناوری را از چالشهای جدی پیش روی جامعه علمی کشور دانست و بر نقش یونسکو در کاهش آثار این محدودیتها و کمک به تداوم همکاریهای علمی بینالمللی تأکید کرد.
اخلاق و حقوق بشر در مرکز حکمرانی هوش مصنوعی
در بخش دیگری از این گفتوگوها، وزیر علوم با اشاره به ابعاد انسانی، اجتماعی، اخلاقی و حقوقی هوش مصنوعی، بر ضرورت توسعه چارچوبهایی برای حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی تأکید کرد؛ چارچوبهایی که در کنار توجه به پیشرفت فناوری، حقوق بشر، حفاظت از دادههای شخصی، پاسخگویی و ملاحظات اخلاقی را نیز در نظر بگیرند.
این موضوع با محورهای اصلی چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی نیز همسو است؛ مجمعی که با هدف کمک به اجرای توصیهنامه یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی و تقویت گفتوگو میان دولتها، جامعه علمی، بخش خصوصی و جامعه مدنی برگزار میشود.
همکاری ایران و یونسکو در ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی
درخصوص همکاری در زمینه روششناسی ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی (RAM)، که یکی از محورهای اصلی این دیدار بود، یونسکو آمادگی خود را برای همکاری با ایران در زمینه RAM و دیگر ابزارهای ارزیابی اثرات هوش مصنوعی اعلام کرد.
با توجه به تجربه همکاری یونسکو با حدود ۷۸ کشور در این زمینه، در این نشست مقرر شد پیگیری این همکاریها با مشارکت دفتر یونسکو در تهران صورت گیرد.
از اخلاق زیستی تا هوش مصنوعی در سلامت
حوزه سلامت نیز یکی دیگر از محورهای این دیدار بود. دکتر باقر لاریجانی، نماینده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس کرسی یونسکو در اخلاق زیستی، ظرفیتهای ایران در زمینه اخلاق زیستی و کاربردهای هوش مصنوعی در نظام سلامت را تشریح کرد.
وی همچنین بر امکان بهرهگیری و بومیسازی دستورالعملها و راهنماهای یونسکو، بهویژه در حوزه سلامت و اخلاق کاربردهای هوش مصنوعی، تأکید کرد.
دانشگاه، صنعت و شرکتهای دانشبنیان در کانون همکاریها
تقویت ظرفیتهای علمی و مهارتی، توسعه همکاریهای پژوهشی، اجرای برنامههای دوجانبه و ایجاد پیوند مؤثرتر میان دانشگاه و صنعت از دیگر موضوعات مطرحشده در این دیدار بود.
بر این اساس، همکاری میان دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان میتواند یکی از مسیرهای توسعه ظرفیتهای ملی در حوزه هوش مصنوعی و تبدیل دستاوردهای پژوهشی به کاربردهای عملی باشد.
تأکید یونسکو بر آزادی و ایمنی دانشمندان
مسئولان دبیرخانه یونسکو در این گفتوگو بر ضرورت حفظ ارتباط میان دانشمندان، فارغ از اختلافات سیاسی کشورها، تأکید کردند و برنامه این سازمان در زمینه «آزادی و ایمنی دانشمندان» را مورد اشاره قرار دادند.
این رویکرد در چارچوب مباحث گستردهتر مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی درباره ضرورت همکاری بینالمللی و مشارکت فراگیر در حکمرانی فناوریهای نوین مطرح شد.
یکی دیگر از محورهای عملیاتی مطرحشده در این دیدار، استفاده از ظرفیت دفتر یونسکو در تهران برای پیگیری همکاریهای آینده در حوزههایی همچون اخلاق هوش مصنوعی، ارزیابی آمادگیAI، ظرفیتسازی، آموزش و کاربردهای هوش مصنوعی در سلامت بود که میتواند در قالب برنامههای همکاری میان ایران و یونسکو دنبال شود.
لازم به ذکر است، حضور هیأت ایرانی در چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی در شرایطی انجام میشود که این رویداد بر نقش همکاریهای بینالمللی در شکلدهی به حکمرانی مسئولانه و فراگیر هوش مصنوعی تمرکز دارد.
چهارمین مجمع جهانی اخلاق هوش مصنوعی که در سال ۲۰۲۲ راهاندازی شده و پیش از این در جمهوری چک، اسلوونی و تایلند برگزار شده است، بستری برای تبادل تجربه میان کشورها در زمینه سیاستگذاری و حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی فراهم کرده است. دوره ۲۰۲۶ این مجمع در ریاض نیز با تمرکز بر پیوند میان حکمرانی، اخلاق و نوآوریهای فناورانه برگزار میشود.
