تأکید دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو بر «تعامل عزتمندانه شرق و غرب» در بازخوانی اندیشه‌های اقبال لاهوری

مقارن با ایام گرامیداشت هشتادوهشتمین سالروز درگذشت متفکر نامی مشرق‌زمین علامه اقبال لاهوری، همایش تخصصی و علمی با عنوان «مواجهه شرق و غرب در اندیشه‌های علامه محمد اقبال لاهوری» در پاکستان برگزار شد.

این نشست با هدف واکاوی دیدگاه‌های فلسفی، سیاسی و ادبی این شاعر و متفکر بزرگ جهان اسلام در خصوص تقابل‌های تمدنی و جستجوی هویت اسلامی در میان جریان‌های فکری شرق و غرب شکل گرفت. در این برنامه، ابعاد مختلف اندیشه اقبال در زمینه‌ی بیداری اسلامی و تعامل با مدرنیته مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

در بخش سخنرانی‌های این همایش که به صورت برخط و با پشتیبانی و حمایت اجرایی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سفارت جمهوری اسلامی ایران و رایزنی فرهنگی کشورمان در پاکستان برگزار شد، شخصیت‌های برجسته علمی و سیاسی از ایران به ایراد سخن پرداختند.

دکتر فرطوسی در این نشست با قدردانی از برگزارکنندگان، از جمله انتشارات علمی‌فرهنگی، بر اهمیت برگزاری چنین محافلی برای بازاندیشی در میراث فکری اندیشمندان بزرگ تأکید کرد و گفت: تجلیل از شخصیت‌هایی چون اقبال لاهوری، بیش از هر چیز در گرو بازخوانی و فهم مجدد افکار و نظریات آنان است.

اقبال؛ پاسخی به بحران هویت در جهان اسلام
وی با اشاره به زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری اندیشه‌های اقبال، اظهار داشت: ظهور اقبال در بستر شرایط خاص جهان اسلام و دوران استعمار رخ داد؛ دوره‌ای که نوعی خودباختگی در برابر غرب در جوامع اسلامی شکل گرفته بود. اقبال به‌عنوان اندیشمندی دغدغه‌مند، با بهره‌گیری از ادبیات هشداردهنده، تلاش کرد این وضعیت را به چالش بکشد و روح خودآگاهی را احیا کند.

از تقابل تا تعامل؛ بازتعریف نسبت شرق و غرب
فرطوسی با اشاره به مفهوم «تعامل» در عنوان این نشست، تصریح کرد: اگرچه در گذشته، نگاه تقابلی به غرب پررنگ بود، اما قرائت امروز از اندیشه اقبال بر تعامل و ارتباط سازنده با غرب تأکید دارد.

وی افزود: اقبال، که هم با جهان شرق و هم با تمدن غرب آشنا بود، بر این باور بود که عقلانیت غربی بدون پیوند با معنویت و عشق شرقی، راه به جایی نخواهد برد.

پیوند علم و اخلاق در نگاه اقبال
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با تبیین نگاه اقبال به علم، خاطرنشان کرد: اقبال پیشرفت علمی غرب را می‌ستود، اما در عین حال هشدار می‌داد که جدایی علم از اخلاق می‌تواند آن را به ابزاری مخرب تبدیل کند. از این رو، او بر ضرورت دستیابی به پیشرفت مادی در کنار حفظ کرامت انسانی تأکید داشت.

وی همچنین «خودباوری مبتنی بر عزت و کرامت» را محور اصلی اندیشه اقبال دانست و گفت: اقبال به‌جای شیفتگی نسبت به دیگری، بر شناخت خویشتن و تعامل از موضع عزت تأکید دارد؛ رویکردی که می‌تواند زمینه‌ساز تعامل سازنده و آینده‌ساز برای جوامع امروز باشد.

نقش‌آفرینی در عرصه بین‌المللی با تکیه بر هویت فرهنگی
فرطوسی با اشاره به جایگاه ایران در نهادهای بین‌المللی، از جمله یونسکو، تصریح کرد: کشورها می‌توانند با اتکا به ظرفیت‌های فرهنگی و خودباوری، جایگاهی فراتر از شاخص‌های مادی در عرصه جهانی به دست آورند.

وی در پایان با دعوت از اندیشمندان و نخبگان، بر ضرورت توسعه تعاملات در حوزه‌های علمی، فرهنگی، آموزشی و فناوری تأکید کرد و گفت: این تعاملات باید از سطح منطقه‌ای آغاز شده و با تکیه بر اصولی چون کرامت انسانی، عزت و مسئولیت‌پذیری به عرصه جهانی گسترش یابد.