دومین نشست کمیته ملی حافظه جهانی کمیسیون ملی یونسکو در ایران برگزار شد

بررسی پرونده‌های پیشین ایران و تأکید بر حفاظت از میراث مستند در برنامه حافظه جهانی یونسکو؛

دومین نشست از دور جدید فعالیت کمیته ملی حافظه جهانی کمیسیون ملی یونسکو در ایران، ۴ آبان ۱۴۰۵، با حضور دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، دکتر غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و رئیس کمیته ملی حافظه جهانی، و اعضای کمیته، در تالار سخن کتابخانه ملی برگزار شد. بررسی آخرین وضعیت پرونده‌های پیشین ایران، پیگیری مراحل ثبت مشترک آثار و دریافت پیشنهادهای جدید برای ثبت در برنامه حافظه جهانی یونسکو، از محورهای اصلی این نشست بود.

در آغاز نشست، دکتر غلامرضا امیرخانی ضمن خیرمقدم به حاضران، به دستاوردهای کمیته ملی حافظه جهانی با وجود مشکلات و نارسایی‌های سال‌های اخیر اشاره کرد.

دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، نیز ضمن قدردانی از میزبانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، بر اهمیت پیگیری موضوعات مطرح‌شده در دستور کار کمیته تأکید کرد.

تشریح اهداف و اولویت‌های برنامه حافظه جهانی یونسکو

در ادامه، دکتر محمد سروی زرگر، مدیر گروه ارتباطات و اطلاعات کمیسیون ملی یونسکو در ایران و دبیر کمیته ملی حافظه جهانی، گزارشی با عنوان «برنامه حافظه جهانی یونسکو: تحولات نهادی، دستور کار کنونی و چشم‌انداز آینده» ارائه کرد.

وی ضمن مرور تاریخچه شکل‌گیری و تحولات نهادی این برنامه، شناسایی و ثبت، حفاظت، تسهیل دسترسی به میراث مستند و ظرفیت‌سازی در این حوزه را از کارکردهای اصلی برنامه حافظه جهانی برشمرد. سروی زرگر همچنین با اشاره به توصیه‌نامه سال ۲۰۱۵ یونسکو درباره «حفاظت از میراث مستند و دسترسی به آن، از جمله در قالب دیجیتال»، تحولات سیاستی این برنامه بین‌دولتی را تشریح کرد.

حفاظت از میراث دیجیتال، مدیریت مخاطرات و بحران‌ها، صیانت از آرشیوهای دیداری و شنیداری و تدوین سیاست‌های ملی حفاظت از میراث مستند، از جمله اولویت‌های کنونی برنامه حافظه جهانی یونسکو عنوان شد.

بررسی آخرین وضعیت پرونده‌های پیشین ایران

در بخش دیگری از نشست، آخرین وضعیت پرونده‌های پیشین ایران، شامل «سفینه تبریز» و «المرشد فی‌الحساب»، بررسی شد. در این بخش، سوابق پرونده‌ها، اقدامات و مکاتبات کمیسیون ملی یونسکو در ایران و پیگیری‌های انجام‌شده در سطح بین‌المللی تشریح شد. همچنین اعلام شد که کمیسیون ملی، پیگیری پرونده‌های مقرر در نشست پیشین کمیته ملی حافظه جهانی برای ارائه به یونسکو را با جدیت دنبال کرده است.

در ادامه، دکتر مسعود معینی‌پور، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، با اشاره به همکاری‌های صورت‌گرفته با کمیسیون ملی یونسکو در روسیه در زمینه ثبت مشترک اثر «المرشد فی‌الحساب»، از برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست مشترک مجازی با طرف روسی به‌منظور پیگیری مراحل بعدی این پرونده خبر داد. همچنین قرار است نمایندگان کمیسیون ملی یونسکو در ایران در این نشست حضور داشته باشند تا مراحل بعدی ثبت این اثر با هماهنگی و هم‌افزایی میان دستگاه‌های متولی کشور پیگیری شود.

تأکید بر حفاظت از میراث مستند و میراث دیداری و شنیداری

از دیگر محورهای نشست، بررسی ابعاد حفاظتی برنامه حافظه جهانی یونسکو بود. در این بخش، دکتر معینی‌پور با نقد رویکردی که برنامه حافظه جهانی را صرفاً مترادف با ثبت جهانی می‌داند، بر ضرورت توجه به حفاظت از میراث مستند، به‌ویژه میراث دیداری و شنیداری، تأکید کرد.

پس از بحث و تبادل‌نظر اعضا، مقرر شد این موضوع در دستور کار آتی کمیته قرار گیرد تا تمهیدات لازم برای توجه بیشتر به ابعاد حفاظتی برنامه حافظه جهانی بررسی شود.

دریافت پیشنهادهای جدید برای ثبت آثار در برنامه حافظه جهانی

در بخش پایانی نشست، اعضای کمیته پیشنهادهای اولیه خود را درباره آثار و مجموعه‌های واجد شرایط ثبت در برنامه حافظه جهانی یونسکو مطرح کردند. مقرر شد پیشنهادهای تکمیلی به‌صورت مکتوب به کمیسیون ملی یونسکو در ایران ارسال شود تا در نشست آینده، به‌صورت کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد.

لازم به ذکر است که در این نشست، دکتر اکبر ایرانی، مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب؛ دکتر علیرضا رازقی، نماینده قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور؛ دکتر منیر خلقی، نماینده پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛ دکتر یاری، نماینده پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ خانم کبیری، نماینده مدیرکل آرشیو سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران؛ و خانم سکینه مرادی، از کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، حضور داشتند.

همچنین از اعضای حقیقی کمیته، دکتر مسعود قیومی، نایب‌رئیس کمیته ملی حافظه جهانی؛ عمادالدین شیخ‌الحکمایی؛ دکتر هادی صفایی‌پور؛ مهدی فیروزان؛ دکتر مجید پورکاشانی؛ نادر مطلبی کاشانی و علی موجانی که به‌صورت برخط در نشست شرکت کرد، حضور داشتند.