رویکرد کمیسیون ملی یونسکو در صیانت از میراث، آموزش و دیپلماسی فرهنگی

فرطوسی در بخشی از سخنان خود با اشاره به دریافت نامه هشدارآمیز از سوی یونسکو درباره وضعیت برخی آثار ثبت جهانی از جمله تخت‌جمشید، بر لزوم صیانت از حریم این میراث ارزشمند تأکید کرد و گفت: هیچ تعرضی به آثار تاریخی کشور از نظر یونسکو پذیرفتنی نیست. او تاکید کرد: کمیسیون ملی یونسکو نه نقش اجرایی دارد و نه مداخله‌گر است؛ وظیفه ما آگاهی‌بخشی، هماهنگی و انتقال دیدگاه‌های فنی و تخصصی یونسکو به دستگاه‌های ذی‌ربط است. البته تأکید داریم هیچ‌گونه تعرضی به آثار تاریخی کشور از سوی یونسکو قابل پذیرش نیست و در ایران نیز چنین اتفاقی نخواهد افتاد. ما وظیفه داریم از ظرفیت‌های فناورانه و کارشناسانه یونسکو در زمینه میراث ملموس و ناملموس‌مان بهره ببریم.

صیانت از حریم تخت‌جمشید

در ادامه این موضوع دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران تاکید کرد: یونسکو بسیار دغدغه‌مند است و نه‌تنها واکنش نشان داده بلکه کُنش هم داشته است. تاکنون نامه‌هایی تحذیری و هشدارآمیز از سوی یونسکو درباره وضعیت برخی میراث جهانی در ایران دریافت کرده‌ایم و کمیسیون ملی مطابق وظیفه ذاتی خود، موضوع را به متولیان امر گزارش داده است.

فرطوسی افزود: این نامه‌ها با هدف آگاهی‌بخشی و پیشگیری از هرگونه آسیب یا تعرض احتمالی به حریم آثار ثبت‌شده جهانی صادر شده است. کمیسیون ملی نیز به‌عنوان نهاد هماهنگ‌کننده، موضوع را به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اطلاع داده و پیشنهاد برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی تخصصی را ارائه کرده است.

وی با اشاره به بازدیدهای میدانی خود از تخت‌جمشید و دیگر مناطق تاریخی گفت: در بازدیدهای اخیر، نکات لازم را به مراجع ذی‌ربط منتقل کردیم. هرچند کمیسیون امکان فنی برای اقدام مستقیم ندارد، اما هشدارهای لازم را به‌صورت مکتوب صادر کرده‌ایم و بر ضرورت بررسی کارشناسی این موارد تأکید می‌کنیم.

او تصریح کرد: کمیسیون ملی یونسکو نه نقش اجرایی دارد و نه مداخله‌گر است؛ وظیفه ما آگاهی‌بخشی، هماهنگی و انتقال دیدگاه‌های فنی و تخصصی یونسکو به دستگاه‌های ذی‌ربط است. البته تأکید داریم هیچ‌گونه تعرضی به آثار تاریخی کشور از سوی یونسکو قابل پذیرش نیست و در ایران نیز چنین اتفاقی نخواهد افتاد. ما وظیفه داریم از ظرفیت‌های فناورانه و کارشناسانه یونسکو در زمینه میراث ملموس و ناملموس‌مان بهره ببریم.

فرطوسی از ثبت منشور حقوق بشر کوروش به عنوان میراث ناملموس مشترک با تاجیکستان خبر داد و گفت: از جمله افتخارات مطرح‌شده، ثبت منشور حقوق بشر کوروش به‌عنوان میراث ناملموس مشترک با تاجیکستان در کنفرانس عمومی یونسکو در سمرقند است که به‌زودی به تصویب خواهد رسید.
وی ادامه داد: از وزارت میراث فرهنگی و همچنین استانداری فارس درخواست کردیم که با حساسیت و دقت، موضوع حریم آثار تاریخی را پیگیری کنند. این میراث، امانت نیاکان ماست و باید با همه توان برای حفظ آن کوشید تا نسل‌های آینده نیز از آن بهره‌مند شوند.

همکاری‌های آموزشی با وزارت آموزش و پرورش و بازبینی وضعیت مدارس مرتبط با یونسکو

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با اشاره به گسترش تعاملات این نهاد با وزارت آموزش و پرورش گفت: یکی از افتخارات ما در سال گذشته، برقراری ارتباط مؤثر و مثبت با وزارت آموزش و پرورش پس از سال‌ها وقفه و حساسیت‌های گذشته است.

در این مدت، آقای دکتر کاظمی وزیر محترم آموزش و پرورش به‌عنوان عضو شورای عالی کمیسیون ملی یونسکو همکاری نزدیکی با ما داشته‌اند و حوزه بین‌الملل این وزارتخانه نیز با رویکردی سازنده وارد تعاملات شد.

وی افزود: تاکنون چندین نشست مشترک میان کمیسیون ملی یونسکو و وزارت آموزش و پرورش برگزار شده و زمینه حضور دو معاون وزیر در نشست بین‌المللی معلمان در شیلی فراهم شده است. همچنین در کنفرانس عمومی سمرقند و برنامه تخصصی هوش مصنوعی در تاشکند نیز نمایندگانی از وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و علوم شرکت خواهند کرد.

فرطوسی با اشاره به اهمیت شبکه مدارس وابسته به یونسکو اظهار داشت: در جلسات مشترک با نهادهای نظارتی و وزارت آموزش و پرورش، ظرفیت‌های این مدارس که تعداد آن‌ها ۱۷ مدرسه است، در حال بررسی و بازبینی است تا زمینه اجرای برنامه‌های آموزشی مناسب و بالابردن تعاملات آموزشی و دانش‌آموزی فراهم شود.

وی تصریح کرد: مأموریت ما ایجاد اعتماد و هم‌افزایی میان نهادهای داخلی و شبکه مدارس یونسکو است تا پس از دوره‌ای از وقفه، این مدارس دوباره فعال و پویا شوند. این شبکه می‌تواند با بهره‌گیری از تجربیات جهانی، به ارتقای مهارت‌ها و آموزش‌های نوین در میان کودکان و نوجوانان کشور کمک کند.

او تأکید کرد: آموزش محیط‌زیست، ترویج صلح، گفت‌وگو و توسعه پایدار از محورهای اصلی فعالیت این مدارس است.

دبیرکل کمیسیون ملی همچنین افزود: در شرایطی که بسیاری از کشورها با کمبود معلم روبه‌رو هستند، جمهوری اسلامی ایران موفق به جذب و به‌کارگیری چندصد هزار معلم شده است که این موضوع به‌عنوان یکی از دستاوردهای ارزشمند کشور در گزارش‌های ارسالی به یونسکو منعکس خواهد شد.

دیپلماسی فرهنگی و گردشگری از منظر یونسکو و تاثیر آن بر اقتصاد

در پاسخ به پرسشی درباره چشم‌انداز کمیسیون ملی یونسکو در حوزه گردشگری و اقتصاد، فرطوسی گفت: کمیسیون ملی یونسکو تریبون دیپلماسی علمی و فرهنگی است. یونسکو سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد است و این سازمان هیچ‌گونه رسالت اقتصادی ندارد. اما بالا رفتن سطح آموزشی، علمی و فرهنگی کشورها به طور غیرمستقیم به افزایش تعاملات و بهره‌وری‌های اقتصادی یاری می‌رساند.

او ادامه داد: در شرایطی که دشواری‌های اقتصادی و معیشتی مردم شریف ایران به‌ویژه تحت فشار تحریم‌های ظالمانه قرار دارد، رسالت ما این است که مبادا پرچم علم، آموزش و فرهنگ به زمین بیفتد. از قضا اگر قرار باشد رسالت خودمان را ایفا کنیم، باید از ورود مستقیم به مسائل اقتصادی پرهیز کنیم و به دنبال گشودن منفذهای علمی و آموزشی برای جوانان و کودکان باشیم.

فرطوسی به دستاوردهای همکاری‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: توانستیم با وجود تحریم‌ها، ۷ میلیون دلار از کره جنوبی با وساطت یونسکو دریافت کنیم و مرکزی را در کرج برای آموزش فنی و حرفه‌ای تجهیز کنیم. در اداره علوم اجتماعی و انسانی نیز در مورد اشتغال بانوان و جوانان فعالیت‌هایی در حال انجام است.

وی اضافه کرد: شهرهای خلاق و شهرهای یادگیرنده بستری مناسب هستند که اگر از ظرفیت‌هایشان استفاده شود، می‌توانند به‌صورت غیرمستقیم به تعاملات اقتصادی کشور کمک کنند. اگر ایران فرهنگی زمانی در تمدن جهانی درخشید، دقیقاً زمانی بود که خود را در تعامل فرهنگی با جهان گشود.

فرطوسی همچنین گفت: یکی از مراکز ما در اصفهان با شهرک فناوری اصفهان مرتبط است. هفته گذشته شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی و نمایندگان یونسکو در آنجا گرد هم آمدند تا درباره همکاری‌های علمی و بین‌المللی تبادل‌نظر کنند.

وی افزود: در کنفرانس عمومی سمرقند نیز نماینده وزارت فرهنگ نیز حضور خواهند داشت. بحث شهرهای دوستدار کتاب نیز با وزارت فرهنگ مطرح شده و با استقبال مواجه شده است. از این پس، تعاملات بیشتری میان وزارت فرهنگ و یونسکو شاهد خواهیم بود.

در نشست‌های چندجانبه وزیر فرهنگ با کشورهای دیگر، مغولستان خواستار یادگیری و آموزش زبان فارسی از جانب ما شد. آقای دکتر صالحی شریعتی نیز عنوان کردند اگر شما زبان فارسی را فرا بگیرید بخشی از تاریخ و تمدن مغولستان از زمان ایلخانیان را یادآوری خواهید کرد. در نشستی با مصر نیز موارد متعددی از همکاری‌های آتی به خصوص ترجمه‌های فرهنگی و رمان‌نویسی‌های ما مطرح شد.

فرطوسی همچنین عنوان کرد: از دیگر اقدامات ما تلاش برای ثبت روز جهانی زبان فارسی در تقویم یونسکو است که امیدواریم این تلاش‌ها به ثمر نشیند. در طول این ۷۷ سال اتفاق کم‌نظیری است، ضمن توجه به اینکه سیاست یونسکو کاهش روزهای جهانی است. ما روز جهانی زبان فرانسه، انگلیسی، عربی داریم. روز جهانی زبان یونانی نیز تصویب شد. ما نیز در پی این هستیم که روز جهانی زبان فارسی را تصویب کنیم.

وی ادامه داد: چندین هم‌اندیشی با متولیان امر در کمیسیون ملی   یونسکو در ایران نیز داشتیم. تعداد زیادی جلسات هم در دفتر نمایندگی ما در پاریس برگزار شده است و رایزنی‌ها و تلاش‌های بسیاری انجام شده تا کشورهایی مانند هند از این موضوع حمایت کنند تا زبان فارسی در تقویم جهانی حضور پیدا کند.

مقابله با آپارتاید علمی و حمایت از دانشمندان

در پاسخ به پرسشی درباره آپارتاید علمی ناشی از تحریم‌ها، فرطوسی گفت: تعبیر آپارتاید علمی بسیار دقیق است و نخستین‌بار توسط گزارشگر ویژه فلسطین در شورای حقوق بشر مطرح شد. مستندات نشان می‌دهد تبعیض سیستماتیک در حوزه علمی وجود دارد.

وی تاکید کرد: ما در یونسکو برنامه‌ای به نام “سلامت و حفاظت از آزادی دانشمندان” داریم و خواستار جدی‌تر شدن این موضوع هستیم.

او افزود: تحریم‌ها باعث شده حتی دانشمندان نتوانند به بسیاری از مقالات علمی دسترسی داشته باشند، اما ما تلاش کرده‌ایم با استفاده از ظرفیت یونسکو، مشکلات را کاهش دهیم و از صدور ویزا برای دانشمندان ایرانی در مجامع بین‌المللی حمایت کنیم.

حفاظت از میراث فرهنگی در منازعات و تشکیل کمیته «سپر آبی»

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو درباره اقدام در برابر تهدید به تأسیسات اتمی ایران که می‌توانست شهرهای تاریخی را در معرض خطر قرار دهد گفت: براساس مقررات یونسکو، میراث فرهنگی باید از تعرض در منازعات مصون بماند. ما نیز به‌عنوان کمیسیون ملی یونسکو و همچنین وزیر محترم میراث فرهنگی و گردشگری با دبیرکل یونسکو درباره صیانت از جان دانشمندان و میراث کشور مکاتبه کرده‌ایم.

وی اظهار داشت: در یونسکو ظرفیتی به نام سپر آبی وجود دارد که با همکاری سازمان ملل برای محافظت از میراث فرهنگی جهان در برابر تهدیدات نظامی و بلایای طبیعی ایجاد شده است. تلاش می‌کنیم کمیته ملی سپر آبی در ایران نیز تشکیل شود.

نظارت بر باشگاه‌های یونسکو و شفاف‌سازی عملکرد نهادهای مدنی

در پاسخ به پرسشی درباره تعلیق باشگاه‌های یونسکو، فرطوسی گفت: قطعاً باید نظارت‌هایی وجود داشته باشد و ضمانت اجرایی لازم اعمال شود. تعلیق باشگاه‌ها پنهانی نبوده و ما خبر آن را در پایگاه اطلاع‌رسانی خود منتشر کردیم تا همه در جریان باشند.

وی افزود: برخی رسانه‌ها بدون تماس با ما تحلیل‌هایی منتشر کردند، در حالی‌که انتظار داشتیم ابتدا پرس‌وجو کنند و پیگیری دقیق‌تری انجام دهند. در گزارش‌های یونسکو به تخلف برخی نهادهای مدنی اشاره شده بود و از ما خواسته شد برای حفظ اعتبار شبکه، باشگاه‌های متخلف را تعلیق کنیم.

فرطوسی ادامه داد: برخی نهادها بدون اطلاع در کشورهای دیگر شعبه تأسیس کرده بودند که این خلاف ضوابط است. ما صرفاً مجوزها را بازبینی و تعلیق کردیم تا تخلفات دامن باشگاه‌های حرفه‌ای را نگیرد.
وی تأکید کرد: نهادهای مدنی می‌توانند درخواست خود را اعلام کنند تا بررسی شود. بررسی‌ها کاملاً شفاف و رقابتی است. اصولاً هر مجوز حداکثر دوسال اعتبار دارد و تمدید آن منوط به ارزیابی عملکرد است.

فرطوسی در پایان گفت: قانون‌گذار شفاف است و می‌گوید نهاد مدنی متولی دارد؛ وزارت کشور برای نهادهای اجتماعی، وزارت فرهنگ برای نهادهای فرهنگی و وزارت علوم برای انجمن‌های علمی. کمیسیون ملی یونسکو نهادهای فعال را ارزیابی می‌کند و به آن‌ها مجوز موقت می‌دهد. هدف ما تسهیل فعالیت مدنی در چارچوب ضوابط یونسکو است.

فرطوسی تأکید کرد: رسالت یونسکو آموزشی، علمی و فرهنگی است و ایران باید با حفظ تعاملات جهانی، پرچم دانش و فرهنگ را برافراشته نگاه دارد.