صدای معماری، صلح و خلاقیت ایران به جهان

دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و هیأت همراه، در روزهای ششم تا هشتم خرداد، در رویدادها و نشست‌هایی با مدیران و فعالان فرهنگی، هنری و گردشگری شهر کاشان، دیدار و از ابنیه تاریخی این شهر بازدید کرد. وی در روز نخست با حضور در این شهر تاریخی، در نشست «کاشان و مأموریتی جهانی» که با حضور مسئولان شهری، فعالان فرهنگی و معماران برجسته در هتل سرای عامری‌ها برگزار شد، تأکید کرد: کاشان شهری است که در تداوم تاریخی‌اش نه‌تنها به حیات خود ادامه داده، بلکه در برهه‌هایی از تاریخ، جهش و تپش را تجربه کرده است؛ این ویژگی در معماری و فضای شهری تجلی یافته، اما ریشه‌اش در جان مردم این دیار و نیاکان آن‌ها نهفته است.

وی ادامه داد: یک منطقه نیمه‌بیابانی که چنین زنده و پویا باقی مانده، نشان از مردمی دارد که زندگی را دوست دارند. وقتی شهری، شهر شاعران و شهر عالمان می‌شود، جایی است که معنای زندگی را در خود درونی کرده است.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با تأکید بر پیوند خلاقیت با شیوه زیستن مردم کاشان گفت: وقتی مردمانی تصمیم می‌گیرند که با مفهوم آفرینش، زندگی کنند، آن‌جاست که خلاقیت تبلور پیدا می‌کند.

وی با اشاره به اینکه کاشان پیش از آن‌که بخواهد عضو شبکه جهانی شهرهای خلاق باشد، موفق به عضویت در شبکه شهرهای یادگیرنده یونسکو شده، تصریح کرد: زیرساخت‌های هوشمند شهر، فضای آموزشی گسترده، تعداد زیاد دانشگاه‌ها، دانشجویان، اساتید، هنرآموزان و هنرجویان، همه نشانه‌ای از ظرفیت بالای یادگیرندگی در این شهر است.

فرطوسی افزود: کاشان شهری است که نه تنها یادگیرنده است، بلکه ظرفیت آن را دارد که به جهانیان نیز بیاموزد. این شهر مأموریت جهانی‌اش را از پیش در ذات خود داشته و ضرورتی نیست که منتظر بماند تا در شبکه شهرهای خلاق ثبت شود.

وی با اشاره به سابقه تاریخی و فرهنگی این شهر گفت: این شهر همواره به حیات خود افتخارآمیز ادامه داده و فرزندان وفاداری را پرورش داده است؛ نه فقط برای کاشان و نه فقط برای ایران، بلکه برای جهانی که تشنه‌ اصالت و مفهومی چون صلح است؛ صلحی که در همزیستی ادیان و اقوام، در کاشان به صورت تاریخی خود را نشان داده است.

فرطوسی با اشاره به جنبه‌های مختلف هویتی کاشان خاطرنشان کرد: این شهر نه تنها نماد معماری و یادگیری است، بلکه در صنایع فرهنگی، تجارت و بازرگانی نیز در طول تاریخ موقعیت خود را حفظ کرده و مهد میراث ملموس و ناملموس به شمار می‌آید.

وی در ادامه افزود: کاشان دارای ظرفیت بالای پذیرش تنوع فرهنگی است. این روح بزرگ است که از محتشم کاشانی تا سهراب سپهری را در خود جا داده و به جامعه جهانی ارائه داده است. قدرت سازگاری مردم کاشان با طبیعت، نشانه فرهیختگی عمیقی است که در جان اهالی این شهر ریشه دارد و اینکه ما امروز افتخار حضور در این جمع را داریم، به‌خاطر همین روح بزرگ است.

تنوع معماری در کاشان، فرصتی برای معرفی میراث ایران به جهان

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران درباره نقش کمیسیون در این مسیر گفت: یکی از مسئولیت‌های اصلی ما این است که ظرائف فنی معماری و دیگر ظرفیت‌ها را مستندسازی کنیم. رقابت برای معرفی کاشان به یونسکو رقابتی آسان نبوده است؛ همکاران ما در کمیسیون ملی یونسکو دقت فراوانی در ارزیابی کرده‌اند و خوشوقت هستیم که در نهایت شهر کاشان نیز به‌عنوان نامزد معرفی شد. امید داریم که این تنوع معماری، فرصتی برای معرفی به جهانیان پیدا کند.

فرطوسی با تحسین روح مسئولیت‌پذیری اجتماعی در کاشان اظهار کرد: این سرزمین، سرزمین خیرین، هنرمندان، قالیبافان و مردمانی است که مفهوم مسئولیت اجتماعی  را زندگی کرده‌‍اند.

کاشان، الگویی از پیوند مردم، نخبگان و معماری

فرماندار ویژه شهرستان کاشان نیز در نشست «کاشان و مأموریتی جهانی»، با حضور دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با تأکید بر ظرفیت‌های مردمی و نخبگانی منطقه، کاشان را نماد هم‌افزایی تمدن، فرهنگ و خلاقیت در عرصه معماری خواند.

مجتبی راعی، با اشاره به ویژگی‌های جمعیتی و بافت شهری و روستایی منطقه، کاشان را مهد بیش از هزار شخصیت علمی، دینی، هنری و ادبی دانست و گفت: تپه‌های باستانی سیلک با قدمت بیش از ۷۵۰۰ سال، بافت تاریخی ۱۰۰۰ هکتاری، و بیش از ۱۷۰۰ اثر تاریخی شناسایی‌شده، پشتوانه تمدنی این شهر هستند.

وی افزود: ثبت جهانی باغ فین، آیین قالیشویان، مهارت قالیبافی و نساجی سنتی، گواهی روشن بر جایگاه بین‌المللی کاشان در حوزه فرهنگ و میراث است.

گردشگری، اولویت توسعه‌محور شهرستان

فرماندار ویژه کاشان با تأکید بر رویکرد توسعه‌محور شهرستان، گردشگری را یکی از محورهای راهبردی دانست و اظهار کرد: افزایش ضریب اقامت گردشگران از ۸/۱ به ۷/۲ در سال جاری، نشان‌دهنده رشد قابل‌توجه استقبال عمومی از کاشان به‌عنوان مقصد گردشگری است.

نخبگان، مردم و خانه‌های تاریخی

راعی با اشاره به حفظ و مرمت خانه‌های تاریخی با مشارکت مستقیم مردم و نخبگان، گفت: تاکنون حدود ۳۵۰ واحد از این خانه‌ها به‌صورت کامل بازسازی شده‌اند. گودال‌باغچه‌ها، شیشه‌های رنگی، نقوش گچ‌بری و آیینه‌کاری این خانه‌ها، نمایش‌گر ذوق و مهارت معماران کاشانی است.

وی همچنین به برگزاری کنگره معماری ایران در کاشان اشاره کرد و آن را نشانی از ظرفیت‌های استثنایی این شهر در حوزه معماری دانست.

مشارکت نهادهای مردمی در توسعه پایدار

راعی با تأکید بر نقش کلیدی مردم در توسعه شهرستان افزود: بیش از ۱۶۷ تشکل مردم‌نهاد با مجوز رسمی فرمانداری در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری فعالیت دارند. همچنین خیرین، با اقدامات گسترده خود در توسعه زیرساخت‌ها، نقش‌آفرین اصلی در پیشبرد پروژه‌های عمومی بوده‌اند؛ به‌گونه‌ای که تنها در نخستین روز خرداد، کلنگ احداث ۱۶ فضای آموزشی با اعتبار بیش از ۱۲۰۰ میلیارد ریال توسط خیرین به زمین زده شد.

فرماندار کاشان با اشاره به هدف‌گذاری جهانی برای پیوستن به شبکه شهرهای خلاق در حوزه معماری، گفت: ما باید از این فرصت برای تقویت مشارکت مردمی استفاده کنیم. وجود بیش از ۵۰ مرکز دانشگاهی و ۲۰ هزار دانشجو، پشتوانه‌ای ارزشمند برای توسعه خلاقیت معماری در منطقه به شمار می‌رود.

 کاشان؛ موزه‌ای زنده از خلاقیت و تمدن

در ادامه، شهردار کاشان در نشست «کاشان و مأموریتی جهانی»، با حضور دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با اشاره به تلاش‌های صورت‌گرفته برای ثبت جهانی کاشان در حوزه معماری، گفت: کاشان را می‌توان به عنوان موزه‌ای زنده از معماری دانست که با خلاقیت مردمش در خلق آثار بی‌نظیر، تمایزی آشکار با دیگر شهرهای فلات مرکزی ایران دارد.

ابوالفضل ساروقیان، قدمت هفت‌هزار ساله کاشان را سندی بر تمدن کهن این منطقه دانست و اظهار داشت: کاشان، نماد زنده‌ای از تعامل سازنده انسان با طبیعت است که توانسته دانش بومی، هنر و خلاقیت را در خدمت توسعه پایدار قرار دهد.

معماری هوشمندانه، پاسخ به اقلیم سخت

وی با تأکید بر اینکه معماری کاشان تلفیقی از هنر، علم، خلاقیت و پاسخ به نیازهای اقلیمی است، به نمونه‌هایی همچون مسجد جامع کاشان، باغ فین و حمام سلطان امیراحمد اشاره کرد و این آثار را جلوه‌ای از مهندسی هنرمندانه و همزیستی انسان با طبیعت برشمرد.

ساروقیان، اقدامات معماران، هنرمندان و سرمایه‌گذاران در مرمت بافت تاریخی شهر را ستود و افزود: احیای گذرها و محلات تاریخی با مشارکت مردم و نهادهای دولتی، موجب تقویت حس تعلق و غرور اجتماعی شده و به توسعه پایدار کمک می‌کند.

خلاقیت، موتور محرک توسعه پایدار

شهردار کاشان با اشاره به فرآیند ثبت این شهر در شبکه شهرهای خلاق یونسکو در حوزه معماری، گفت: خلاقیت می‌تواند به عنوان محور توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی شهرها قرار گیرد. وی نقش معماری را در جذب گردشگر و ایجاد اشتغال در حوزه‌هایی چون گردشگری، هتلداری و صنایع‌دستی، بسیار مؤثر دانست.

ساروقیان با اشاره به خلاقیت معماران گذشته در طراحی عناصری چون آب‌انبار، بادگیر، حیاط مرکزی و گودال‌باغچه برای مقابله با اقلیم گرم و خشک، این آثار را گنجینه‌هایی برای نسل‌های آینده توصیف کرد.

وی در پایان، عضویت کاشان در شبکه شهرهای خلاق را نه تنها افتخاری ملی بلکه مسئولیتی جهانی برای حفظ، توسعه و بهره‌برداری آگاهانه از میراث فرهنگی دانست و ابراز امیدواری کرد که این مسیر، همچون ثبت جهانی نساجی سنتی کاشان، زمینه‌ساز شکوفایی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهر باشد.

لازم به ذکر است در این نشست، مهندس سعید طالعی، رئیس نظام مهندسی کاشان، استاد حاج سید اکبر حلی، معمار کاشانی و مهندس حسین محلوجی، رئیس بنیاد فرهنگی کاشان نیز حضور داشتند که محلوجی ضمن تقدیر از حضور و تلاش‌های دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بر پای‌مردی ایشان برای ارائه درخواست کاشان در جهت پیوستن به شبکه شهرهای خلاق یونسکو تاکید کرد.

پس از این نشست دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و هیأت همراه، از خانه تاریخی عامری‌ها بازدید کرده و بر پیوند خلاقیت در معمعاری با شیوه زیستن مردم کاشان، تاکید کردند؛ زیستی که بازتابی از شیوه زیستن مردمی است که زندگی را با معماری درآمیخته‌اند.

در جریان سفر دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در روز دوم، فرطوسی با همراهی جمعی از مدیران و کارشناسان این کمیسیون، مهندس حسین محلوجی و مهندس رضا نعناکار، مدیرعامل بیمارستان فوق تخصصی آیت‌الله یثربی، از بخش‌های مختلف این مجموعه دیدار کرد. وی ضمن بازدید از اورژانس، اتاق‌های عمل، مراکز تشخیصی و درمان‌های سرطان، از سطح بالای خدمات رایگان در این مرکز درمانی تقدیر کرد و اظهار داشت: این مجموعه صرفا حس و حال یک بیمارستان معمولی را ندارد. او گفت: در شرایطی که مراکز درمانی بسیاری با چالش‌های اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کنند، این مرکز با ارائه خدمات رایگان، الگویی برجسته در حوزه سلامت است.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با تحسین ارائه خدمات درمانی رایگان به اقشار مختلف و تأکید بر اهمیت ارتقاء زیرساخت‌های سلامت در سطح منطقه‌ای، بیمارستان یثربی را نمونه‌ای موفق از تلفیق دانش، فناوری و تعهد انسانی در حوزه سلامت دانست و آمادگی کمیسیون ملی یونسکو را برای گسترش همکاری‌ها در حوزه‌های سلامت، آموزش و توسعه پایدار اعلام کرد.

در ادامه نشستی که با حضور رئیس دانشگاه کاشان، شهردار کاشان، میثم نمکی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان و جمعی از مسئولان بیمارستان برگزار شد، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو چنین گفت: آشنایی با این بیمارستان، برای من مایه‌ خوشوقتی و یادگیری بود. نظم، پاکیزگی، استفاده از فناوری روز، نیروی انسانی کارآمد و توجه به جنبه‌های انسانی و فرهنگی، از ویژگی‌های برجسته‌ی این مجموعه است. ایشان در پایان، شکوفایی هرچه بیشتر این مرکز نمونه در گردشگری سلامت را آرزو کرد. همچنین در این نشست گزارشی جامع از عملکرد و خدمات گسترده این بیمارستان و دو مستند تحلیلی کوتاه در قالب پاورپوینت با عناوین «۸۰۰۰ سال تاریخ فرهنگ و هنر نیاکان کاشانیان» و «۳۲ سال تحولات اقتصادی، فرهنگی و هنری کاشان» ارائه شد.

پس از آن، دکتر فرطوسی و هیأت همراه از مجموعه‌ای از آثار و بناهای تاریخی این شهر بازدید کردند. این بازدیدها که در چارچوب بررسی ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی کاشان برای توسعه تعاملات بین‌المللی و پیوستن به شبکه شهرهای خلاق یونسکو صورت گرفت، شامل اقامتگاه سنتی خانه مرشدی کاشان، خانه‌های تاریخی محله سلطان امیراحمد، مسجد تاریخی آقابزرگ، خانه نقلی، قلعه جلالی و در پایان روز، باغ فین با حضور علیرضا عبدالله‌زاده، مدیرکل اداره میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی کاشان، بود؛ که در این بازدیدها دبیرکل کمیسیون با تأکید بر غنای معماری، تنوع فرهنگی و ظرفیت‌های یادگیرنده این شهر، این آثار را سرمایه‌هایی ارزشمند برای ترویج دیپلماسی فرهنگی و توسعه پایدار برشمرد.