از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
قطعنامه کنفرانس عمومی پیرامون بیانیه فدراسیون بینالمللی انجمن کتابداران و مؤسسات کتابداری (IFLA)
کنفرانس عمومی موارد زیر را تصویب کرد:
۱- بررسی سند 36C/۲۰
۲- رسالت یونسکو در اشاعه جریان آزاد عقاید از طریق کلام و تصویر و تداوم، افزایش و انتشار دانش یادآوری شود؛
۳- نقش کلیدی اطلاعات در دستیابی به اهداف مورد توافق بینالمللی و اعتقاد راسخ به مشارکت محوری (مؤثر) کتابخانهها در کاهش شکاف دیجیتال به رسمیت شناخته شود؛
۴- نتایج حاصلشده از اجلاس جهانی سران در باره جامعه اطلاعاتی و مسئولیت آن به یونسکو در اجرای خطوط اقدام دسترسی به اطلاعات خاطرنشان شود؛
۵- اهمیت این بیانیه به عنوان ابزاری کارآمد برای پیشبرد نتایج WSIS و اولویت برنامه اطلاعات برای همه تصریح شود؛
۶- از کشورهای عضو درخواست میشود بیانیه ایفلا پیرامون کتابخانههای دیجیتالی را تأیید کنند؛
۷- از کشورهای عضو و همه شرکای مربوط درخواست میگردد بیانیه را بررسی کنند و آن را در جریان ایجاد جوامع معرفتی بهکار گیرند.
بیانیه فدراسیون بینالمللی انجمن کتابداران (IFLA)
کاهش شکاف دیجیتالی: ایجاد امکان دسترسی همگانی به میراث فرهنگی و علمی جهان
شکاف دیجیتال یک شکاف اطلاعاتی است
کاهش شکاف دیجیتال یکی از عوامل مهم در دستیابی به اهداف توسعه هزاره ملل متحد بهشمار میرود. دسترسی به منابع اطلاعاتی و ابزارهای اطلاعاتی سلامت، آموزش، فرهنگ و همچنین توسعه اقتصادی را حمایت میکند.
انتشار اطلاعات، شهروندان را قادر میسازد تا در یادگیری مادامالعمر و آموزش مشارکت کنند.
دسترسی برابر به میراث فرهنگی و علمی بشر به عنوان حق هر شخصی به پیشبرد یادگیری و درک غنا و تنوع جهانی نه تنها برای نسل کنونی بلکه برای آیندگان کمک میکند.
کتابخانهها از ارکانهای ضروری تقویت صلح و ارزشهای انسانی محسوب میشوند که اکنون دیجیتالی عمل میکنند و این خدمات کتابخانهها، پنجره جدیدی به سوی دانش و اطلاعات جهانی می گشاید و فرهنگها را فراتر از مرزهای جغرافیایی و محدودیتهای اجتماعی بههم متصل میسازد.
کتابخانههای دیجیتالی
کتابخانه دیجیتالی مجموعهای از موضوعات دیجیتالی است که بر اساس اصول بینالمللی پذیرفتهشده، موجب توسعه مجموعهها و امکان دسترسی در حالت پایدار و منسجم میشود و با خدمات ضروری که به کاربران امکان بازیابی یا استخراج منابع را میدهد پشتیبانی میشود.
یک کتابخانه دیجیتالی از بخشهای جداییناپذیری تشکیل شده است که با بهکارگیری فنآوریهای جدید که امکان دسترسی به مجموعههای دیجیتالی را فراهم میسازد در درون این مجموعههای ایجاد-شده بهگونهای مدیریت و امکان دسترسی میسر گردیده که قابلیت اقتصادی و آمادگی برای استفاده جامعه یا بخشی از آن مشخص شده است.
کتابخانه دیجیتالی به عموم مردم و محققان اجازه میدهد تا شبکهای از اطلاعات دیجیتالی را در پاسخ به نیازهای جامعه اطلاعاتی تشکیل بدهند؛ سیستمی متشکل از همه شرکا که باید قابلیت همکاری دشته باشد.
کتابخانه دیجیتالی را آرشیوهای دیجیتالی و ابتکارات حفاظتی از منابع اطلاعاتی تکمیل میکند.
رسالت و اهداف
رسالت کتابخانههای دیجیتالی دسترسی مستقیم به منابع اطلاعاتی (دیجیتال و غیردیجیتالی) در حالت سازمانیافته است که فنآوریهای جدید ارتباطی، آموزش و فرهنگ در خدمت کتابخانههای معاصر قرار میدهد. برای برآورده ساختن این رسالت اهداف زیر دنبال می شود:
• حمایت از دیجیتالیکردن، دسترسی و حفاظت از میراث علمی و فرهنگی
• فراهم کردن زمینه دسترسی همگان به منابع اطلاعرسانی جمعآوریشده از سوی کتابخانهها با رعایت حقوق مالکیت معنوی
• ایجاد سیستمهای کتابخانههای دیجیتال تکمیلی (مکمل) به منظور ارتقای استانداردهای باز و دسترسی
• حمایت از نقش حیاتی کتابخانهها و سرویسهای اطلاعرسانی در اشاعه استانداردهای عمومی و بهترین عمل
• افزایش آگاهی نسبت به نیاز فوری تأمین دسترسی دائمی به منابع دیجیتالی
• امتیازدادن و ارجح شمردن همگرایی روزافزون رسانههای ارتباطی و نقشهای سازمانی در ایجاد و نشر محتوای دیجیتالی
تولید محتوا، دسترسی و حفاظت
لازمه ایجاد کتابخانه دیجیتالی وجود محتوای دیجیتالی است چه موادی که دیجیتالی شده یا به صورت دیجیتال تولید شدهاند.
بسیاری از کشورها برنامههای دیجیتالیکردن را در سطح ملی دارند. علاوه بر آن با نتایج حاصله از اجلاس سران در باره جامعه اطلاعاتی موافقت کردند. فدراسیون بینالمللی انجمن کتابداران از سیاستهای دیجیتالسازی در سطح ملی و بینالمللی حمایت میکند. دیجیتالیکردن موجب می شود مجموعههای مجازی از سراسر قارهها با هم یکجا قرار بگیرند. دیجیتالیکردن همچنین در مواردی که اصل اسناد رو به زوال است نقش حفاظتی دارد.
تولید دیجیتالی باید مورد حفاظت قرار گیرند. چه اسنادی که به صورت دیجیتالی تولید شده باشند چه دیجیتالی بشوند و همۀ کتابخانههای دیجیتالی باید برنامههای حفاظت دیجیتالی از مجاری معتبر و مناسب را دارا باشند.
کتابخانههای دیجیتالی به صورت محیطی مجموعهها، خدمات و انسانهایی را که در چرخه تولید، انتشار، استفاده و حفاظت از دادهها، اطلاعات و دانش دخالت دارند گرد هم جمع و عمل میکند. قابلیت همکاری و پایداری، عناصر اساسی چشمانداز (افق) کتابخانههای دیجیتالیاند که کتابخانهها را با یکدیگر مرتبط میکند. کتابخانههای دیجیتالی که با استانداردهای آزاد مورد توافق همگان و پروتکلها مطابقت میکنند دسترسی و انتشار دانش گسترده جهانی را اشاعه میدهند.
اجرای بیانیه
ایفلا حکومتهای ملی، سازمانهای بینالدولی و شرکا (حامیان) را ترغیب میکند تا سیاستهای کتابخانههای دیجیتالی و حمایت فعالانه در توسعه آنها را به رسمیت بشناسد. مشارکت در برنامه دیجیتالی سبب میگردد تا منابع اطلاعاتی علمی و فرهنگی در سطح گستردهای قابل استفاده باشد.
سیاستگذاری خاص دیجیتالیکردن و حمایت مالی از دولتهای ملی و منطقهای، کاهش شکاف دیجیتال و تأمین دسترسی پایدار را به دنبال خواهد داشت. هر سیاست درازمدتی باید با هدف کاهش شکاف دیجیتال و تقویت توسعه آموزش، سوادآموزی، فرهنگ و مهمتر از همه امکان دسترسی به اطلاعات اتخاذ گردد. به منظور کاهش شکاف دیجیتال مسئولان ذیربط باید سواد اطلاعاتی را با مواد آموزشی ترکیب کنند. مردم را از اینکه بسیاری از اطلاعات ارزشمند گذشته به شکل دیجیتالی نیست آگاه کنند. ایفلا کتابخانهها را به همکاری با دیگر مؤسسات فرهنگی- علمی تشویق میکند تا امکان استفاده از منابع غنی و متنوع دیجیتالی بیشتر برای محققان و گردشگران فراهم گردد.
مذاکره با مالکان اثر و دیگر شرکا ضروری است. طراحان و مجریان کتابخانه دیجیتال باید از نظرهای جوامع بومی که میراث فرهنگی ملموس و ناملموس (معنوی و مادی) را دارند بهرهمند شوند. پیشنهاد به دیجیتالیکردن، تأمین حقوق و آمال بیشتر جوامع است که باید مورد احترام قرار گیرد. عملیاتی-ساختن کتابخانههای دیجیتالی همچنین از برابری دسترسی به برآوردهساختن نیازهای خاص گروههایی مانند معلولان حمایت میکند. مسئولان باید از برنامهریزی برای کتابخانههای دیجیتالی در هر سطحی (ملی، منطقهای) که دربرگیرنده موضوعات زیر است مطلع باشند:
● افراد آموزشدیده
● تسهیلات و ساختار مناسب
● برنامه منسجم برای کتابداران و آرشیویستها
● بودجه
● اهداف تعیینشده
سیاستهای ملی که از سوی WSIS توصیه شده است میتواند پایه و اساس برنامهریزی برای کتابخانههای دیجیتالی قرار بگیرد.
مترجم: اکرم رحیمی
کمیسیون ملی یونسکو- ایران
