از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
متن سخنرانی دکتر محمدرضا سعیدآبادی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در سومین کنگره بینالمللی حقوق پزشکی کیش، ۵-۳ اسفند ۱۳۸۹
در حقیقت، یونسکو به عنوان یک اتاق فکر بینالمللی و مرکزی برای اطلاعرسانی و تبادلنظر با هدف وضع استانداردها و هنجارهای اخلاقی لازم در زمینه پیشرفتهای تکنولوژیک عمل مینماید. بدین سبب این سازمان هماکنون رهبری جهانی در سازماندهی و حمایت از فعالیتهای بینالمللی در زمینه اخلاق زیستی را به دست گرفته است. یونسکو با تکیه بر این رسالت خود مجموعه قوانین و هنجارهای زیر را وضع کرده است:
1ـ اعلامیه جهانی ژنوم انسانی و حقوق بشر (۱۹۹۷)
2ـ اعلامیه بینالمللی دادههای ژنتیک (۲۰۰۳)
3ـ اعلامیه جهانی اخلاق زیستی و حقوق بشر (۲۰۰۵)
چنین بر میآید که به موازات رشد جهانی علم و فناوری، اخلاق زیستی نیز به شکل فزایندهای بینالمللی شده است. به همین سبب، تحقیقات پزشکی نیز به دلیل افزایش مسائل و موضوعات مربوط به بیماران پیشبینی و بینالمللی شده است. اگرچه امور مربوط به مراقبتهای پزشکی جهانی است، اما همچنان خطمشی و چارچوبهای حقوقی در این مورد یا متفاوتند و یا اساساً خبری از آنها نیست. به عنوان مثال قوانین مربوط به قطع یا اهدای اعضای بدن انسان در کشورها متفاوت و تابعی از رویکردهای ملی مختلف است. تفاوتهایی که گاه به اعمال سوء استفادهگرانهای چون قاچاق و خرید و فروش غیرقانونی اجزاء و جوارح انسان منجر میشود. افزون بر آن، کشورهای فقیر کماکان به واسطه عدم دسترسی به مزایای پیشرفتهای پزشکی در معرض خطرات جدی اند. در حالیکه کشورهای فقیر و متوسط از لحاظ درآمد ۸۵ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، بیش از ۹۰ درصد از بیماریها در سطح جهان را دارا میباشند. امروزه حداقل ۹۰ درصد از بودجههای تحقیقاتی در دنیا معطوف به نیازهای تحقیقاتی سلامت برای فقط ۱۰ درصد از جمعیت ثروتمند جهان است، در حالیکه فقط ۱۰ درصد از تحقیقات جهانی مربوط به نیازهای سلامت ۹۰ درصد از جمعیت جهان میشود.
بیماریهای عمومی مثل مالاریا، اسهال و … معادل ۲۰ درصد از بیماریهای جهانی را تشکیل میدهند، در حالیکه کمتر از ۱ درصد از بودجههای عمومی و بخش خصوصی برای تحقیقات در این زمینه را به خود اختصاص میدهند.
بسیاری از کشورها از داشتن ظرفیت لازم در اخلاق زیستی بیبهره و فاقد پزشکان متخصص، برنامههای آموزشی، کمیتههای ملی اخلاق زیستی و چارچوبهای حقوقیاند. طبیعت جهانی علم و فناوری، این ضرورت را نیز ایجاب میکند که رویکرد جهانی در زمینه اخلاق زیستی، اخلاق پزشکی و حقوق بیماران توسعه یابد. در نتیجه دولتهای عضو یونسکو از آن سازمان خواستهاند تا یک رشته شاخصهای اخلاق جهانی در زمینه موضوعات مربوط به اخلاق زیستی و حقوق پزشکی وضع نمایند. آنان خواستار تعامل با یکدیگر در جهت تعیین اصول اولیه ارزشهای مشترک در زمینه علم و فناوری و مراقبتهای پزشکی هستند.
واضح است که در هر بحث و تبادل نظر بینالمللی پیرامون اخلاق پزشکی و حقوق بیماران، یونسکو به عنوان سازمانی با ۱۹۲ عضو، نقش تعیینکنندهای در پیشبرد مذاکرات خواهد داشت. در حقیقت، با توجه به این ضرورت بینالمللی بود که کمیته بینالمللی اخلاق زیستی در اکتبر ۲۰۰۳ از سوی اعضای این سازمان مأموریت یافت تا اعلامیهای را با هدف تعیین اصول بنیادین اخلاق زیستی تدوین نماید. چنانچه پس از دو سال در اکتبر ۲۰۰۵، اعضای یونسکو به اتفاق به اعلامیه جهانی اخلاق زیستی و حقوق بشر رأی مثبت دادند. با تکیه بر این اعلامیه، یونسکو تلاش نموده است تا به نیازهای اولیه در حال توسعه اجتماعات مدنی، گروهها و افراد آسیبپذیر پاسخ دهد.
با تکیه بر ضوابط و چارچوبهای هنجاری یونسکو، حق سلامتی به معنای حق سالمبودن نیست زیرا دولتها قادر به تأمین همه نوع حمایت از شهروندان خود در برابر عوامل مختلف بیماریزا نیستند. آنچه که از آنان به عنوان حق سلامتی نام برده میشود به معنای بهرهمندی شهروندان از طیف متنوعی از تسهیلات، کالاها، خدمات و شرایط ضروری برای تأمین حد بالایی از تندرستی خود است. این حق، هم مراقبتهای پزشکی را شامل میشود و هم مؤلفههای تعیینکننده سلامتی مانند دسترسی به آب آشامیدنی، غذای کافی و سالم، مأوی و مسکن مکفی، شرایط کاری و محیطی سالم و دسترسی به اطلاعات و آموزشهای پزشکی.
سومین کنگره بینالمللی حقوق پزشکی با تأکید بر حقوق بیماران محل مناسبی است تا با ایجاد شبکهای بین متخصصان، تبادل تجربیات، ارائه بهترین فعالیتها (Best practice) در جهت همکاریها و هماهنگیهای بینالمللی گام برداشته و نتایج مثبتی در پی داشته باشد.
موضوع اخلاق در علم و اخلاق زیستی فقط موضوع متخصصان، دانشمندان و جامعه پزشکی نیست، بلکه موضوع عمومی است که جنبه جهانی هم پیدا کرده و نیازمند سیاستگذاری بینالمللی است. با توجه به رسالت یونسکو در این زمینه، سه دسته از فعالیتهای زیر توسط یونسکو انجام شده است:
1ـ هنجارسازی یعنی وضع مقررات و چارچوبهای هنجاری که بتواند مقررات در این زمینه در چارچوب این دسته از فعالیتها دیده میشود. از آنجا که ملاحظات اخلاقی ریشه در تفکرات و اعتقادات دینی، فلسفی، حقوقی و فرهنگی هر جامعه دارد بنابراین وضع مقررات و تدوین اعلامیههای جهانی که مشترکات را در بر داشته باشد و در عین حال بتواند مؤثر و کارساز باشد با چالشهایی مواجه است.
2ـ ظرفیتسازی، توسعه ساختارهای مناسب در کشورهای عضو به منظور مواجهه عالمانه و اخلاقی با مسائل و موضوعات جدید بهوجود آمده از رشد علم. در این مورد یونسکو سه برنامه مهم ایجاد نموده است؛ فراهمکردن و در اختیارگذاردن اطلاعات و آمار لازم به کشورها، توسعه آموزش اخلاق در مدارس و دانشگاهها و تأسیس کمیتههای ملی اخلاق زیستی.
وضعیت ایران
ـ کمیته ملی اخلاق زیستی
ـ عضویت ایران در IGBC یونسکو
ـ داشتن نمایندگی در IBC
ـ جایزه ابن سینا هر دو سال یکبار
ـ تأسیس مرکز منطقهای درجه ۲ یونسکویی اخلاق زیستی در دانشگاه علوم پزشکی تهران
1:51 PM 1/30/2012
