از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
پیام مدیرکل یونسکو، ایرینا بوکووا به مناسبت سال نو مسیحی، پایان سال بینالمللی تنوع زیستی (۲۰۱۰) و آغاز سال جهانی شیمی (۲۰۱۱)
طی سال میلادی که گذشت، یونسکو، با توجه به پیوند نزدیک میان تنوع فرهنگی و تنوع زیستی، همایشها و نمایشگاه های بسیاری با محوریت موضوع تنوع زیستی نه تنها در علوم، بلکه در حوزه فرهنگ نیز برگزار کرد. تلاشهای مذکور نقش چشمگیری در دستاوردهای دهمین نشست عادی کنفرانس طرفهای الحاقی به کنوانسیون تنوع زیستی (COP10)، که در اکتبر ۲۰۱۰ در ژاپن (ناگویا) برگزار شد، داشت. در این نشست یک برنامه راهبردی ده ساله جدید به همراه یک پروتکل جدید بینالمللی با عنوان «دستیابی به منابع ژنتیک و اشتراک عادلانه در منافع ناشی از کاربرد آن منابع» تصویب شد.
فعالیتهایی که با هدف بزرگداشت این «سالهای جهانی» انجام میشود، نقاط آغازینی برای فعالیتهای درازمدت است. تأثیرات این فعالیتها به زمان انجامشان محدود نمیشود. شورای اجرایی یونسکو در ۱۸۵امین نشست خود در اکتبر ۲۰۱۰، بر آن شد تا، بهویژه در سایه تقویت برنامه انسان و کره مسکون، برنامهای مهم در حوزه تنوع زیستی تدوین و آغاز کند. این برنامه مهم و پیشرو که در اوایل دهه ۷۰ آغاز شد، پایهگذار مفهومی شد که امروز آن را به عنوان «توسعه پایدار» میشناسیم. اکنون تلاشهای ما معطوف شده است به ترغیب پژوهش در حوزه تنوع زیستی و حفظ آن در ۵۶۴ ذخیرهگاه زیستکرهای که در ۱۰۹ کشور جهان گسترده اند.
تنوع زیستی از بنیادیترین منابع طبیعی و حامی فرایندهایی است که همه ما غالباً آنها را بدیهی میانگاریم. از آن جمله: کیفیت هوا، قاعدهمندی اقلیم، تصفیه آب، کنترل بیماری و انگلها، گردهافشانی و پیشگیری از فرسایش. رفاه و بقای آدمی بدون شکوفایی تنوع زیستی تقریباً ناممکن است. پس به عنوان هدفی مشترک، همه باید برای حفظ تنوع زیستی تلاش کنیم.
سال ۲۰۱۱، سال جهانی شیمی، سکوی جهشی برای فعالیتهای مهم تر در حوزه علوم خواهد بود. شیمی در همه زوایای زندگی روزانه ما وجود دارد – در غذایی که میخوریم، پوشاکی که استفاده میکنیم و انرژیای که مصرف میکنیم. شیمی، همچون تنوع زیستی، بخشی از «محیط زیست ساکت» ما است که نادیده گرفته شده و باید آن را بیشتر درک کنیم.
به ابتکار و پیشنهاد کشور اتیوپی، سازمان ملل متحد سال ۲۰۱۱ را «سال جهانی شیمی» اعلام و ساماندهی و راهبری این سال را به یونسکو واگذار کرد. لازم است از این فرصت بهره ببریم و تلاشهایمان را در حوزههای زیر دو برابر کنیم:
همکاری در زمینه علوم و سیاستگذاری، ظرفیتسازیهای پژوهشی در کشورها و آموزش کیفی علوم برای همه.
سال ۲۰۱۱ که همزمان با صدمین سالگرد اهدای جایزه نوبل در شیمی به ماری کوری میباشد، زمانی مناسب برای ارتقای مشارکت و سهم زنان در علم است.
علم به طور کلی و شیمی به طور ویژه، ابزاری راهبردی برای توسعه محسوب میشوند، ضمن اینکه از طریق ترویج همکاریهای بینالمللی میان پژوهشگران در سطح جهان، ابزاری مهم برای دستیابی به صلح نیز هستند.
لازم است به این قابلیت علم بیشتر توجه شود. ما در کنار هم باید به دنبال راه هایی برای استفاده بهتر از این قابلیت باشیم.
به عنوان مثال، چگونه میتوانیم به بسط «شیمی سبز، در خدمت توسعه پایدار» بپردازیم؟ کشفیات شیمی به ما کمک میکند در برابر چالشهای تغییر اقلیم مقاومت کنیم و منابع انرژیهای جایگزین را گسترش دهیم. شیمی، امکان دسترسی به منابع آبی پاک را تسهیل میکند – چالشی که بر پایداری بسیاری از مناطق در آینده تأثیرگذار است. بزرگداشت سال جهانی شیمی باید در چارچوب دهه آموزش برای توسعه پایدار (۲۰۱۴-۲۰۰۵) ملل متحد و به عنوان بخشی از آن دهه میسر شود. گذشته از همه این موارد، باید به تصمیمگیری مؤثر و تدوین راهکارهای علمی منجر شود.
چگونه میتوانیم سهم بیشتری از منافع ناشی از شیمی ببریم؟ علم و شیمی به همه ما مربوط است و نباید در انحصار متخصصان بماند. لازم است به پیشرفت و تسریع در آموزش علم و شیمی بپردازیم، شیمیدانهای آینده را از هماکنون و امروز تربیت کنیم و آموزش دهیم و این امکان را برای همه فراهم کنیم که فرآیندهای شیمیایی را درک کنند و تأثیرات آنها را بسنجند. اینها اولین گام ما در راه ایجاد «جوامع دانش محور» است. باید منابع ناب و اصلی را در اختیار همگان، اعم از دختران و پسران، قرار دهیم تا بتوانند مشارکت کنند.
آنچه بیان شد آرزوهای من برای سال ۲۰۱۱ است. امسال هم یونسکو در قالب یک سلسله همایشها، برپایی آزمایشهایی در مدارس جهان با محور آب و تأکید ویژه بر این محور در برنامههای خود، به عملی ساختن این آرزوها دست خواهد زد.
