از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
پیام مدیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه- ۱۰ نوامبر ۲۰۱۰
نمایه جهانی علم، به سرعت در تغییر است. مراکز فعالیت علم و فناوری در سراسر جهان در حال ظهور میباشد. اشکال خلاقانه همکاری بین کشورهای جنوب در حال توسعه است. تأکید بیشتر بر فناوریهای سبز میباشد. بر اساس گزارش جهانی علم سال ۲۰۱۰ یونسکو که امروز انتشار یافت زمینه فعالیت علمی در جهان شفافتر شده است که این امر مدیون فناوری اطلاعات و ارتباطات و تقویت چهارچوبهای نهادینه جهانی است.
ما هنوز به کمال نرسیدهایم و این عدم توافق میان کشورها وجود دارد و در درون آنها در حال افزایش است. نظارت جهانی و ملی توزیع مناسب و عادلانهای ندارد. مؤسسات بینالمللی و دولتی باید به این موقعیت به منظور شناسایی کمبودها و پشتیبانی از گرایشهای مثبت پاسخ دهند.
یونسکو نقش خودش را ایفاد میکند و ما به دنبال بسیج کردن دانش علمی و سیاستگذاری برای توسعه پایدار با سه هدف هستیم:
1ـ نفوذ دانش علمی به نفع محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی
2ـ گسترش سیاستها و ظرفیتسازی در علم، فناوری و نوآوری در علم
3ـ مشارکت به منظور آمادگی در برابر بلایای طبیعی و پیشگیری از آن
تأکید امسال روز جهانی علم بر استفاده از علم به عنوان نیرویی برای قرار دادن مردم و فرهنگها در کنار هم میباشد. ما در زمانی قرار داریم که تغییرات زیادی در حال انجام است و باید از این نیروی مهم به عنوان ابزاری برای توسعه و گفتگو استفاده کنیم. تاریخ میتواند به ما کمک کند. هیچ تمدنی تا به حال به تنهایی روی پای خود نایستاده است. علم و دانش همیشه از طریق تعامل و تبادل، گسترش پیدا میکند. شهرهای کشور یونان از طریق دانش فرهنگهای آسیایی و افریقایی شکل گرفته است. پیشرفت عظیم علم در بغداد، متأثر از هند و چین بوده است. تاریخ علم در ایران نیز به گونه-ای مشابه، حکایت از تنوع و تفاوتها دارد. آسیا و آفریقا در طول هزاران سال، سرچشمه دانش جهان بودهاند و کمک زیادی به شکلگیری دنیایی که هماکنون در آن زندگی میکنیم کردهاند. امریکای لاتین نیز دستاوردهایی از این دست در زمینههای معماری، ستارهشناسی و مهندسی داشته است. در نتیجه، پیشینه علم حرکتی جمعی و مشارکتی است. بنابراین آنچه از آن با عنوان تاریخ علم یاد میکنیم فقط حاصل یک فرهنگ و یک ملت نیست بلکه زاییده ترکیبی از فرهنگهاست. من معتقدم که ما باید از نیروی علم به عنوان ابزاری برای نزدیکی فرهنگها و مردم در سه سطح استفاده کنیم:
1ـ در سطح جهانی: هیچ جامعه، دولت و مردمی به تنهایی نمیتواند با تغییر اقلیم مقابله کند. در این مورد برگزاری کنفرانسهای بینالمللی تغییر اقلیم و برگزاری کنفرانسهای بینالمللی توسعه پایدار در سال ۲۰۱۲ در ریودوژانیر و از جمله اقدامات یونسکو در سطح جهانی میباشد. توسعه پایدار با فناوری سبز ممکن است.
2ـ در سطح منطقهای: استفاده از علم به عنوان سکویی برای تقارب مردم و فرهنگها. در این مورد میتوان به ایجاد مرکز سِزامی (SESAME) در اردن که یک مرکز بینالدول در زمینه علم و یک نمونه کامل این امر است که از مرکز اروپایی تحقیقات هستهای در ژنو الگوبرداری شده است اشاره کرد. این مؤسسه بزرگ تحقیقاتی بینالمللی ۹ عضو از کشورهای منطقه از جمله بحرین، قطر، مصر، ایران، اسرائیل، اردن، فلسطین و ترکیه را کنار هم جمع کرده است. این مرکز توسط یک گروه ۱۱ نفره از کشورهای فرانسه، آلمان، ژاپن، روسیه، انگلیس و… حمایت میشود و این یعنی ایجاد صلح از طریق علم.
3ـ در سطح محلی: من معتقدم که دانش بومی نقش اساسی در یافتن راه حلی برای مشکلاتی در زمینه تنوع فرهنگی و تنوع زیستی دارد. سیستمهای دانش بومی از مهمترین ارکان دستیابی به توسعه پایدار میباشد.
سیاستگذاری علم، امروز نه فقط نیازمند سیاستگذاری فرهنگی که نیازمند سیاستگذاری در امر توسعه نیز هست.
«روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» فرصت خوبی است برای درک این مطلب که ساختن جامعه انسانی واحد بر مبتنی بر اساس کرامت انسانی و فرهنگ صلح شکل میگیرد.
