از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
گرامیداشت بیست‌وپنجمین سال تصویب کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب برگزار شد/تأکید بر ضرورت هم‌افزایی ملی و همکاری‌های منطقه‌ای برای حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب
گرامیداشت بیست‌وپنجمین سال تصویب کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب» با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، ۲۶ مهر ۱۴۰۵ در سالن اجتماعات کمیسیون ملی یونسکو در ایران برگزار شد.
دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، خانم کریستا پیکات، دبیر کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیرآب 2001، دکتر توکل حبیب‌زاده، رئیس مرکز امور حقوقی بین‌المللی نهاد ریاست جمهوری، دکتر علی حاجی‌لاری، معاون مدیرکل سازمان‌های تخصصی بین‌المللی وزارت امور خارجه، مهندس سید محمد بهشتی، عضو کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی کمیسیون ملی یونسکو در ایران و دکتر محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سخنرانان بخش افتتاحیه این نشست بودند.
تأکید دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بر همکاری‌های ملی و منطقه‌ای
در ابتدای مراسم، دکتر حسن فرطوسی ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران و متخصصان حوزه باستان‌شناسی زیر آب و حقوق بین‌الملل، با اشاره به اهمیت تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و معیشتی دریاهای کشور، از خلیج فارس و دریای عمان تا دریای قزوین (Caspian)، تصریح کرد: حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب، از جمله آثار باستان‌شناختی، کشتی‌ها و بقایای تاریخی، مستلزم همکاری نزدیک میان متخصصان باستان‌شناسی، حقوق‌دانان و دستگاه‌های ذی‌بط است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با اشاره به کم‌توجهی به کنوانسیون ۲۰۰۱ یونسکو در ایران و جهان، بر ضرورت استفاده از ظرفیت مراکز علمی–پژوهشی، مرکز اقیانوس‌شناسی، شبکه‌های علمی بین‌المللی و نهادهای نظامی و دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد.
دکتر فرطوسی همچنین توسعه همکاری با کشورهای همسایه، برای حفاظت مؤثر از میراث فرهنگی مشترک زیر آب و مقابله با تخریب و غارت آثار را ضروری دانست و تصریح کرد: رژیم‌های حقوقی نه‌تنها در حفاظت از میراث فرهنگی و حل‌وفصل اختلافات نقش قابل توجهی دارند، بلکه در بهره‌برداری بیشتر از میراث فرهنگی نیز موثر است.
وی با تصریح اهمیت پیگیری حقوقی بازگرداندن اموال فرهنگی خارج‌شده به‌صورت غیرقانونی، بر لزوم توجه هم‌زمان به حقوق داخلی و حقوق بین‌المللی تاکید کرد و وظیفه باستان‌شناسان را شناسایی خلاها و نیازهای موجود در چارچوب حقوق داخلی و انتقال آن به جامعه حقوقی دانست.
دکتر حسن فرطوسی در پایان، به پیوند میان حفاظت از میراث فرهنگی، هویت تاریخی و جغرافیای کشور، باستان‌شناسی فراتر از مطالعه آثار مادی و ابزاری برای شناخت هویت و تداوم تاریخی ملت‌ها اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که این نشست به ارائه راهکارهای علمی و عملی برای تقویت حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب در ایران منجر شود.
پیام دبیر کنوانسیون ۲۰۰۱ یونسکو درباره اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب
خانم کریستا پیکات، دبیر کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیرآب2001 نیز با ارسال پیام ویدئویی به این رویداد، از کمیسیون ملی یونسکو در ایران و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برای برگزاری این نشست تخصصی قدردانی کرد و میراث فرهنگی زیر آب را بخش مهمی از حافظه مشترک بشریت و بازتاب‌دهنده پیوند تاریخی جوامع با محیط‌های آبی توصیف کرد.
دبیر کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیرآب ۲۰۰۱ در این پیام، میراث فرهنگی زیر آب را در شناخت تمدن‌های گذشته، تقویت هویت فرهنگی و درک تعاملات تاریخی میان ملت‌ها اثرگذار خواند و اظهار داشت: تاریخ دریانوردی ایران همواره مسیر تجارت و صلح‌ورزی بوده است. این تاریخ غنی، تجارت و تبادلات فرهنگی در مناطق ساحلی ایران، از دریای کاسپین (قزوین) تا خلیج فارس، زمینه‌ای ارزشمند برای پژوهش و حفاظت از این میراث است.
خانم پیکات با اشاره به پیشرفت فناوری‌های دریایی، مستندسازی دیجیتال و توسعه ابزارهای زیرآبی، این تحولات را فرصتی تازه برای مطالعه، شناسایی و حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب دانست. وی در عین حال، تغییرات اقلیمی، توسعه سواحل، آلودگی دریایی، گردشگری انبوه و فعالیت‌های غیرقانونی را از مهم‌ترین تهدیدهای پیش روی این میراث برشمرد.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که این نشست به گسترش تبادل دانش و تخصص و شکل‌گیری ابتکارهای جدید در زمینه باستان‌شناسی زیر آب، حفاظت از میراث و آموزش منجر شود و زمینه را برای تقویت همکاری‌های بین‌المللی فراهم کند.
تبیین ابعاد حقوقی حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب
در ادامه، دکتر توکل حبیب‌زاده، رئیس مرکز امور حقوقی بین‌المللی نهاد ریاست جمهوری، به تبیین ارتباط میان نظام‌های حقوقی کنوانسیون‌های ۲۰۰۱ در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب و کنوانسیون ۱۹۸۲ در زمینه حقوق دریاها پرداخت و بیان کرد: با توجه به ناکافی بودن کنوانسیون ۱۹۸۲ برای پاسخ‌گویی به همه نیازهای مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب، کنوانسیون2001 را مکمل آن دانست.
این استاد دانشگاه در ادامه، با بیان نوآوری‌های این کنوانسیون، تعریف میراث فرهنگی زیر آب در کنوانسیون سال ۲۰۰۱ را یکی از نکات مهم آن دانست و گفت: بر اساس این کنوانسیون، آثار، نشانه‌ها و بقایای وجود انسانی که دارای ماهیت فرهنگی، تاریخی یا باستان‌شناختی باشند و دست‌کم ۱۰۰ سال به‌طور کامل یا جزئی، به‌صورت پیوسته یا متناوب، در زیر آب قرار داشته باشند، در تعریف میراث فرهنگی زیر آب جای می‌گیرند.
رئیس مرکز امور حقوقی بین‌المللی نهاد ریاست جمهوری ضمن تأکید بر اهمیت پیوند فرهنگی دولت‌ها در ارتباط با میراث فرهنگی کشف شده در کنوانسیون2001، به موضوع رعایت حقوق دولت‌ها و مسئولیت مشترک آنها در حفاظت از میراث زیر آب بشری و رعایت حق حاکمیت دولت‌ها بر اموال و میراث فرهنگی زیر آب در این کنوانسیون پرداخت.
دکتر علی حاجی‌لاری، معاون مدیرکل سازمان‌های تخصصی بین‌المللی وزارت امور خارجه چهارمین سخنران این مراسم، با اشاره به اصول بنیادین کنوانسیون ۲۰۰۱، تصریح کرد: این کنوانسیون بر حفاظت در محل (In situ)، توسعه، آموزش و گسترش همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای و پیشگیری از تخریب، غارت آثار و مقابله با تصاحب غیرقانونی میراث فرهنگی زیر آب تأکید دارد.
معاون مدیرکل سازمان‌های تخصصی بین‌المللی وزارت امور خارجه در ادامه تصریح کرد: ایجاد تعامل با کشورهای منطقه و سازمان یونسکو برای بهره‌مندی از ظرفیت‌های آموزش و پژوهش و تقویت سازوکارهای ملی، شناسایی و مستندسازی و پژوهش و هماهنگی میان نهادها و کشورها و گسترش همکاری‌های علمی و ظرفیت‌سازی تخصصی درحوزه حفاظت از میراث زیر آب از جمله اولویت‌های این وزارتخانه به‌شمار می‌آید.
تأکید بر پیشینه تاریخی دریانوردی و توسعه همکاری‌های تخصصی
مهندس محمد بهشتی، عضو کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی کمیسیون ملی یونسکو در ایران در ادامه این نشست، با تأکید بر قدمت خلیج فارس و دیرینگی دریانوردی در ایران، نقش تاریخی این پهنه آبی را در برقراری ارتباط میان جوامع و تبادل دانش و فرهنگ مورد توجه قرار داد.
وی با بیان اینکه خلیج فارس در دامان بشر شکل گرفته است، اظهار کرد: جریان دریانوردی در این پهنه آبی، از هزاران سال پیش تاکنون، زمینه‌ساز صلح و تبادل فرهنگی میان ملت‌ها بوده است.
بهشتی همچنین با اشاره به دشواری‌های فعالیت در حوزه باستان‌شناسی زیر آب، هزینه‌های بالای پژوهش، محدودیت منابع و شرایط دشوار کنونی را از جمله چالش‌های این حوزه برشمرد و بر ضرورت توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تأکید کرد.
وی با اشاره به تخصصی بودن این حوزه، تقویت ظرفیت‌های علمی و فنی و بهره‌گیری از همکاری‌های مشترک را برای توسعه این حوزه و حفاظت مؤثر از میراث فرهنگی زیر آب ضروری دانست.
آخرین سخنران افتتاحیه این مراسم، دکتر محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با اشاره به قدمت قابل توجه ایران، این سرزمین را پل اتصال شرق و غرب در طول تاریخ دانست.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری همچنین با تأکید بر تجربه تاریخی ایران در مواجهه با تهاجمات اقوام مختلف، وجود برج‌وباروها و استحکامات دفاعی در شهرهای تاریخی کشور را گواهی بر ضرورت دفاع از سرزمین و حفاظت از آن در دوره‌های مختلف تاریخی عنوان کرد.
وی همچنین به اهمیت سواحل خلیج فارس، بنادر تاریخی آن و همچنین دریای مکران و دریای قزوین اشاره کرد و بر نقش جریان دریانوردی بر تبادلات فرهنگی و تبلیغ دین صلح آمیز اسلام تاکید کرد.
دکتر زارعی در پایان، بر ضرورت استخراج داده از دریاهای ایران در شرایط کنونی، برای اثبات حقانیت این سرزمین تأکید و نسبت به تلاش‌های پژوهشگاه برای برقراری ارتباط و همکاری با نیروهای نظامی در حوزه حفاظت از میراث زیر آب ابراز امیدواری کرد.
تجلیل از پیشکسوتان باستان‌شناسی زیر آب و رونمایی از کتاب تخصصی
در پایان مراسم افتتاحیه، از هفت تن از پیشکسوتان حوزه باستان‌شناسی زیر آب، شامل دکتر سید محمود میراسکندری، دکتر علی طیبی، دکتر حسین توفیقیان، مهندس جلیل گلشن، سرهنگ ناصر رحیمی، دکتر ناصر نوروززاده چگینی و مهندس سید محمد بهشتی، با اهدای تندیس و لوح تقدیر به امضای دکتر زارعی و دکتر فرطوسی تجلیل شد. همچنین کتاب «مباحث نظری و عملی در باستان‌شناسی دریایی» اثر دکتر حسین توفیقیان رونمایی شد.
لازم به ذکر است در ادامه نشست تخصصی در رابطه با همین موضوع برگزار شد.
