از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
گزارش برگزاری نشست تخصصی وضعیت علوم اجتماعی در ایران
محورهای سخنرانی در این نشست عبارت بود از:
– بررسی و تحلیل گزارش جهانی علوم اجتماعی
– آسیبشناسی نظری تولید علم در ایران
– موقعیت علوم اجتماعی در ایران
ابتدا دکتر سعیدآبادی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ضمن خوشامدگویی به حاضران، سخنرانی خود را با موضوع بررسی و تحلیل گزارش جهانی علوم اجتماعی آغاز کرد. وی گفت: «یونسکو دومین گزارش علوم اجتماعی خود را چند ماه پیش منتشر کرد. سؤال اصلی و مرکزی گزارش این بود که وضعیت تولید، انتشار و استفاده از دانش اجتماعی در جهان چگونه است.» ایشان افزود: بررسی ظرفیتها، چالشها و فرصتهای پیش روی علوم اجتماعی در نقاط مختلف جهان و نیز ارائه راهکارهایی برای غلبه بر مشکلات و تنگناهای علوم اجتماعی، دو محور اصلی این گزارش را تشکیل میدهد. طبق اظهار دکتر سعیدآبادی سه رسالت اصلی در این گزارش مد نظر قرار گرفته است: فهم عمیقتر تعامل انسانها و تأثیرگذاری بر این روابط؛ تحقق اهداف توسعه هزاره از طریق کاهش فقر، کاهش نابرابریهای جنسیتی؛ و مقابله با چالشهای نوین جهانی مانند تغییرات آب و هوایی، ایدز و مانند آن در حوزههای گوناگون اجتماعی.
ایشان مهمترین چالش علوم اجتماعی از منظر این گزارش را عدم تقارن در تولید، انتشار و بهرهگیری از علوم اجتماعی در جهان دانست و تصریح کرد: «شکاف دانش موجود در جهان مهمترین نکته مورد تأکید در این گزارش است. به عنوان مثال، بیش از دو سوم دورههای دکترا و پُست دکترا در آمریکای جنوبی، در کشورهای مکزیک و برزیل متمرکز است. همچنین دانشمندان علوم اجتماعی روزبهروز بیشتر به این نکته آگاه میشوند که باید چارچوبهای محلی را در مباحث علوم اجتماعی مد نظر قرار دهند.»
دبیرکل کمیسیون خاطر نشان کرد: «طبق این گزارش، سیطره غرب در علوم اجتماعی به دلیل سیطره زبان انگلیسی سبب شده که کشورهای غربی تعیین کننده موضوعات در حوزه علوم اجتماعی باشند و در نتیجه پژوهشگران کشورهای جنوب بهطور عمده دادههایی را جمعآوری کنند که در نهایت مورد استفاده کشورهای شمال قرار میگیرد. بنابراین ضروری است که دولتها، سازمانها و آژانسهای بینالمللی برای رفع این مسئله از مراکز پژوهشی کشورهای مختلف حمایت کنند.»
دکتر سعیدآبادی تأکید کرد: باید مجال ظهور و بروز زبانهای دیگر در علوم اجتماعی مهیا شود و همچنین ایجاد پایگاههای اطلاعاتی بینالمللی همراه با امکانات لازم برای پژوهشهای بینالمللی از امور ضروری در این مورد است که باید مورد توجه قرارگیرد.
وی در خاتمه با اشاره به ضرورت تحکیم و تقویت هرچه بیشتر پیوند میان علوم اجتماعی و سیاستگذاری، پنج مدل و دیدگاه زیر را در این زمینه عنوان کرد: مدل دانش محور، مدل حل مسئله، مدل تعاملی، مدل سیاسی و مدل تاکتیکی.
در ادامه جلسه، دکتر واسعی دبیر دبیرخانه حمایت از کرسیهای نظریهپردازی شورایعالی انقلاب فرهنگی سخنرانی خود را با عنوان آسیبشناسی نظری تولید علم در ایران آغاز کرد. وی گفت که اساساً تولید علم، امری است فرایندی و زاده تعامل تنگاتنگ اندیشمند و جامعه. بنابراین علوم انسانی در خلاء شکل نگرفته و بسیار متأثر از چارچوبهای محلی و بومی است. در نتیجه به یک اعتبار، علوم انسانی غیربومی معنایی ندارد. از نظر دکتر واسعی، مهم ترین چالش توسعه علوم اجتماعی در کشور، مسائل فرهنگی است. وی از همین منظر، تنگناهای علوم اجتماعی را بررسی و به عدم وجود تعامل میان عالمان رشتههای مختلف علوم اجتماعی به عنوان یکی از دشواریهای فرا روی توسعه علمی در کشور اشاره کرد. ایشان در ادامه به پنج چالش عمده زیر که مانع رشد و بالندگی علوم اجتماعی در کشور میشود اشاره کرد:
۱- نبود فرهنگ گفتوگو در جامعه ایران در میان دانشآموزان و دانشجویان و نیز در میان معلمان و استادان دانشگاهی
۲- نبود فضای امن سیاسی، اجتماعی و فکری؛ فضایی که زمینه را برای شکوفایی استعدادهای علمی مهیا سازد
۳- نبود رویکرد علمی و تخصصی به علوم اجتماعی، به این معنا که در جامعه ایرانی هنوز علوم اجتماعی و انسانی به معنای علم شناخته نشده و به یک فرهنگ تبدیل نشده است.
۴- نبود اطلاعات پیشینی و یا انباشت اطلاعات
۵- نبود یک سازوکار دموکراتیک در مجامع علمی
دکتر قانعی راد رئیس انجمن جامعهشناسی ایران، سخنران دیگر این نشست بود و دیدگاههای خود را در مورد وضعیت علوم اجتماعی در ایران بیان کرد. ایشان ابتدا با بررسی برخی محورهای گزارش جهانی علوم اجتماعی یونسکو اظهار داشت که نوعی تقسیم کار بینالمللی بین کشورهای صنعتی و شمال و در حال توسعه و جنوب در زمینه تولید علم وجود دارد به گونهای که کشورهای جنوب عهدهدار وظیفه جمعآوری دادههای غربی و کشورهای غربی و یا شمال عهدهدار تجزیه و تحلیل تئوریک آن شده است. دکتر قانعیراد، این نوع تقسیمبندی بینالمللی علمی را یادآور تقسیمبندی بینالمللی کار دانست که در آن کشورهای جنوب مواد خام و اولیه را تهیه میکردند و کشورهای شمال کالاهای تولیدشده را پس از آمادهسازی نهایی در اختیار گروه نخست قرار میدادند.
از نظر این استاد دانشگاه، چنین تقسیمبندی، نوعی شکاف میان کشور ما و غرب ایجاد کرده است. وی در ادامه اظهار داشت که در کشورمان، دادههای تجربی به اندازه کافی وجود ندارد و نگاه امنیتی به تولید دادهها در کشور، یک چالش اساسی در برابر توسعه علمی ایجاد
کرده و اگر چه در برنامه پنج ساله توسعه کشور به جمعآوری دادههای تجربی در تولید علم تأکید شده است، اما در اجرای این قانون هیچ اقدام مهمی صورت نگرفته است. وی در ادامه تأکید کرد که دادههای اجتماعی، میتواند نقش تعیین کنندهای در تولید پژوهشها و سیاستگذاریهای اجتماعی داشته باشد.
دکتر قانعیراد در پایان پیشنهاد کرد که با توجه به اقدام مهم یونسکو در انتشار گزارش جهانی علوم اجتماعی، کمیسیون ملی یونسکو در ایران پیشقدم هماهنگیها بین نهادهای اجرایی و پژوهشی مختلف برای تدوین گزارش ملی علوم اجتماعی شود.
در پایان نشست، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد.
