از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
متن سخنرانی دکتر محمدرضا سعیدآبادی در همایش بینالمللی گویشهای مناطق کویری ایران ۱۱/۹/۸۹- دانشگاه سمنان
زبان به عنوان یک پدیده اجتماعی به دو شیوه، نقش اساسی خود را در فرهنگپذیری انسانها ایفا می-کند.
– کارکرد مبادلهای و ارتباطی: زبان به عنوان نوعی ابزار مبادله اجتماعی است که افراد تجربیات، اندیشه-ها، عادات، ارزشها و هنجارهای اجتماعی خود را با یکدیگر مبادله میکنند و علاوه بر این با برقراری ارتباط اجتماعی از طریق آن، نیازهای یکدیگر را رفع میکنند.
– کارکرد بازیابی هویت فرهنگی اقوام: زبانهای اقوام گوناگون با هویت فرهنگی آنها ارتباط تنگاتنگی دارد، زیرا هر قومی برای داشتن یک هویت فرهنگی خاص در یک جامعه یا سرزمین خاص از عناصر انسانی مشترک برخوردار است که از جمله آنها میتوان به زبان اشاره کرد که به نوعی وجود آن با یکپارچگی و انسجام همراه است.
با توجه به چنین درکی از اهمیت فرهنگساز زبان در مقیاس ملی؛ ضرورت حفظ و توجه به گویشهای محلی امری اجتنابناپذیر و ضروری است.
به عقیده زبانشناسان، اعتبار و ارزش یک زبان به میزان تنوع گویشهای محلی آن بستگی دارد. به دیگر سخن، وجود تنوع و کثرت گویشهای محلی، سرمایه و اندوختهای ارزشمند از دایره لغات واژگانی است که در وحدت یک زبان ملی نقش بسیار حیاتی ایفا میکند. هر چقدر رنگینکمان گویشها افزونتر باشد، لطافت، زیبایی، قدرت ادبی، و گستره معنایی آن بیشتر است.
زبان و ادب پارسی به مدد بهرهمندی از گنجینه متنوع و متکثر گویشها و خردهفرهنگها از حلاوت، ملاحت و صلابت بالندهای برخوردار است. مستشرقین بزرگی مانند شاردن، ادوارد براون، هانری کربن، نیکلسون، لویی لانگلسن، ژاگ دووالینبرگ، ژول مول و… همگی بر این باورند که زبان و ادب فارسی از یک روح متعالی برخوردار است. این روح، نه تنها در زبان بلکه در معماری، موسیقی و سایر هنرها نیز به خوبی تنیده شده است.
اهمیت زبان پارسی به حدی است که در گزارش یونسکو پیرامون زبانهای در معرض خطر، زبانهای زیرمجموعه ایران در بخش آسیای غربی و مرکزی با عنوان “زبانهای شرقی ایرانی” و “زبانهای غربی ایرانی” مورد بررسی قرار گرفته است.
در چاپ سوم کتاب اطلس زبانهای در معرض خطر که در سال ۲۰۱۰ به چاپ رسید، ۲۵۰۰ زبان در معرض خطر قرار دارد. این در حالی است که در چاپ اول این کتاب در سال ۱۹۹۶، تنها ۶۰۰ زبان و در چاپ دوم در سال ۲۰۰۱، ۹۰۰ زبان در معرض خطر نابودی قرار داشت. افرایش نگرانکننده زبانهای در معرض خطر، زنگ خطر جدی برای متولیان و دستاندرکاران این حوزه میباشد.
از انجا که مقوله زبانهای در معرض خطر در دستور کار یونسکو قرار دارد و برخی ازکشورها در تدارک تصویب کنوانسیون در این زمینه هستند، ضروری است مراجع ذیربط در کشور، موضوع را در دستور کار قرار دهند و ملاحضات کشورمان را در این زمینه بررسی و اعلام نمایند تا بهموقع در یونسکو مطرح گردد.
مسولان میتوانند تدابیری بیندیشند تا به حفظ گویشهای محلی کمک کنند از جمله این تدابیر که به-عنوان پیشنهاد ارائه میشود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- شناسایی گویشهای محلی در قالب یک طرح ملی و با استفاده از کارشناسان رشتههای مردمشناسی و زبانشناسی ۲- کمک به تأسیس مؤسسههای علمی و پژوهشی که بهطور تخصصی در زمینه گویش-های محلی کار میکنند ۳- کمک به حفظ منابع مکتوبی که در این زمینه وجود دارد ۴- فرهنگسازی در سطح دانشگاهها 5ـ تدوین اطلس گویشهای استان سمنان 6ـ کرسی دانشگاهی یونسکویی در زمینه مطالعات گویشهای کویری در دانشگاه سمنان 7ـ ثبت ملی و جهانی مجموعهای از گویشها در فهرست میراث معنوی.
در پایان مایلم مراتب آمادگی کمیسیون ملی یونسکو را برای هرگونه همکاری در این زمینه اعلام نمایم و امیدوارم ارگانها و نهادهای مرتبط در این حوزه با درک اهمیت و حساسیت حفظ گویشها و زبانهای مختلف در پهنه وگستره کشور عزیزمان بیش از پیش نسبت به صیانت و حفاظت از این میراث ماندگار تاریخی و تمدنی ایران زمین توجه لازم نشان دهند.
