بررسی سه پرونده میراث ناملموس ایران در نشست کمیته بین‌دولتی یونسکو در چین

 دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در گفت‌وگو با پایگاه خبری صدای میراث از ارائه سه پرونده میراث فرهنگی ناملموس ایران شامل «تیرگان؛ آیین پاسداشت آب و باران»، «لالایی و سنت‌های آوازخوانی برای کودکان» و «هنر سنتی نمدمالی» در بیست‌ویکمین نشست کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو خبر داد. این نشست از ۳۰ نوامبر تا ۵ دسامبر ۲۰۲۶ (۹ تا ۱۴ آذر ۱۴۰۵) در شهر شیامین چین برگزار می‌شود و در صورت تصویب هر سه پرونده، شمار عناصر و برنامه‌های مرتبط با ایران در سازوکارهای میراث ناملموس یونسکو به ۳۰ مورد خواهد رسید.

دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران از ارائه سه پرونده میراث ناملموس ایران شامل «تیرگان»، «لالایی» و «نمدمالی» در بیست‌ویکمین نشست کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو در شهر شیامین چین خبر داد.

دکتر فرطوسی افزود: سه هفته دیگر سه پرونده ایران را در نشست شیامین چین ارائه خواهیم کرد که یکی از آنها پرونده «تیرگان؛ آیین پاسداشت آب و باران» است که به ‌صورت مشترک با ارمنستان تهیه و ارائه می‌شود.

او گفت: پرونده دوم به لالایی و سنت‌های آوازخوانی برای کودکان اختصاص دارد که به عنوان میراثی شناخته می شود که نسل به نسل منتقل شده و ایران آن را به ‌صورت مشترک با ترکمنستان به یونسکو ارائه می‌کند.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ادامه داد: پرونده سوم نیز به هنر سنتی نمدمالی اختصاص دارد که امیدواریم بتوانیم با خبر خوب برای مردم ایران از نشست چین بازگردیم.

دکتر فرطوسی با اشاره به همکاری دستگاه‌های مختلف برای آماده‌سازی این پرونده‌ها گفت: تیمی متشکل از نمایندگان کمیسیون ملی یونسکو، وزارت امور خارجه و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همراه با مسئولان و متخصصانی که در تهیه این پرونده‌ها زحمت کشیده‌اند در این رویداد حضور خواهند داشت.

۳۰ میراث جهانی ناملموس برای ایران در صورت ثبت جهانی سه پرونده

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با بیان اینکه ایران در حال حاضر ۲۷ پرونده ثبت ‌شده در فهرست‌ میراث ناملموس جهانی یونسکو دارد، اعلام کرد: اگر سه پرونده اخیر نیز ثبت جهانی شوند تعداد آثار ناملموس ثبت جهانی شده ایران به ۳۰ اثر خواهد رسید که افتخار کشور است.

او اعلام کرد: همین حالا که ایران ۲۷ اثر در فهرست میراث جهانی بونسکو دارد رتبه چهارم جهان در ثبت جهانی این آثار را نصیب خود کرده است.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران همچنین با قدردانی از فعالیت رسانه‌ای صدای میراث گفت: «صدای میراث، صدای مردم تاریخ‌ دوست و کشور باستانی ایران است و ما نیز قدردان این رسانه هستیم.»

از نوروز و مهرگان تا نقالی، هنر قالی‌بافی و آیینه کاری

براساس اطلاعات رسمی منتشر شده در پایگاه میراث فرهنگی ناملموس یونسکو، عنوان آخرین پرونده‌ای که از ایران در سال ۲۰۲۵ به ثبت رسید «هنر آینه‌کاری در معماری ایرانی» بود و با ثبت این اثر، شمار عناصر و برنامه‌های مرتبط با ایران در سازوکارهای میراث ناملموس یونسکو به ۲۷ مورد رسید.

میراث ناملموس در ایران، مجموعه‌ای از آیین‌ها، سنت‌های اجتماعی، هنرهای نمایشی، مهارت‌های سنتی و دانش‌های نسل ‌به ‌نسل منتقل ‌شده را شامل می شود. نوروز، آیین مهرگان، جشن سده، شب یلدا، آیین‌های پهلوانی و زورخانه‌ای، تعزیه، نقالی، موسیقی ردیف دستگاهی ایران، موسیقی بخشی‌های خراسان، هنر ساخت و نواختن دوتار و کمانچه، چوگان و هنر مینیاتور از جمله آثار ثبت جهانی شده ایران در فهرست میراث ناملموس یونسکو است.

همچنین مهارت‌های سنتی قالی‌بافی در فارس و کاشان، آیین قالی‌شویان مشهد اردهال، مهارت و دانش سنتی دریانوردی لنج سازی ایرانی در خلیج فارس، فرهنگ پخت و تقسیم نان ‌های سنتی، هنر تذهیب، هنر سوزن‌ دوزی ترکمن، هنر ساخت و نواختن عود و رباب، سنت پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم برای بافت، آیین زیارت صومعه تادئوس مقدس و هنر آینه‌کاری از دیگر میراث ناملوس ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو هستند.

ایران همچنین برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی را در سال ۲۰۲۱ در فهرست ثبت برنامه‌های پاسداری از میراث ناملموس یونسکو به ثبت رساند و نقالی و مهارت‌های دریانوردی و ساخت لنج‌های ایرانی نیز در فهرست میراث ناملموس نیازمند پاسداری فوری قرار گرفته‌اند.

گفتنی است، بیست‌ و یکمین نشست کمیته بین ‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو از ۳۰ نوامبر تا ۵ دسامبر برابر با ۹ تا ۱۴ آذرماه در شهر شیامین چین برگزار می‌شود و پرونده‌ های کشورهای مختلف برای ثبت در فهرست میراث ناملموس بشریت بررسی خواهد شد.