از آنجا که جنگها در اذهان مردم شکل میگیرد، در اذهان مردم است که باید دفاع از صلح را ساخت.
فرهنگ، ابزار اصلی دیپلماسی عمومی است/ انسان بریده از میراث فرهنگی، انسانی تصنعی و عاری از احساس و آرمان است
قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی گفت: میراث ناملموس فرهنگی، بخش مهمی از داراییهای یک جامعه است که از نسلی به نسل دیگر و از عصری به زمانهای دیگر منتقل میشود. |
دکتر علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی در آیین گرامیداشت روز جهانی میراث فرهنگی ناملموس که در تاریخ ۲ دی ۱۴۰۳ در مرکز میراث ناملموس تهران برگزار شد، گفت: میراث ناملموس فرهنگی، بخش مهمی از داراییهای یک جامعه است که از نسلی به نسل دیگر و از عصری به زمانهای دیگر منتقل میشود.
دارابی اظهار داشت: در میراثفرهنگی ناملموس، ایران در چهار سال اخیر از رتبه هفتم به رتبه چهارم دنیا صعود کرده است و از نظر ثبت پروندههای چندملیتی، رتبه نخست را داراست.
وی با تاکید بر تلاش برای تبدیل سواد میراث فرهنگی به فرهنگ عمومی در جامعه گفت: میراثفرهنگی باید برای همگان ملموس و دارای اهمیت باشد.
وی به اهمیت نقش میراثفرهنگی در تقویت دیپلماسی عمومی اشاره کرد و افزود: هدف اصلی دیپلماسی عمومی، تأثیرگذاری بر افکار عمومی است و ابزار اصلی آن تبادلات فرهنگی نظیر نمایشگاهها، جشنوارهها و برنامههای خواهرخواندگی میباشد.
دارابی به اهمیت شبکهسازی و هماهنگی در داخل و خارج از کشور اشاره کرد و ادامه داد: نهادهای مؤثری در کشور وجود دارد که همگی باید در این حوزه کمک کنند.
وی افزود: میراث فرهنگی متعلق به یک نهاد نیست بلکه متعلق به همه ارکان و آحاد کشور است و برای آن باید برنامه کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت داشت. در عرصه جهانی هم باید حضور پررنگی داشته باشیم. در معاونت میراث فرهنگی، تلاش ما بر این امر استوار است تا سواد میراثی جامعه را ارتقاء بخشیم. برگزاری سه دوره چهرههای ماندگار میراث فرهنگی و تجلیل از سرآمدان این عرصه، اجرای سه دوره جشنواره بینالمللی تولیدات چندرسانهای میراث فرهنگی، اقدام برای برگزاری رخدادها و رویدادهای فرهنگی و هنری در بناهای تاریخی از جمله گامهای مهم برای تحقق این امر بوده است.
«آموزش و انتقال تجربه و ثبت پروندههای مشترک، توانمندسازی جوامع محلی و سمنها و نقشآفرینی رسانهها» از جمله محورهایی بود که قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور در حوزه مدلسازی و ظرفیتسازی به آن اشاره کرد.
انسان بریده از میراث فرهنگی، انسانی مصنوعی و عاری از احساس و آرمان است
در ادامه این بزرگداشت دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران اظهار داشت: کاروان بشریت به منزله رشتهای پیوسته و درهم تنیده از سنتها ، تجربهها، اندیشهها، کیستی و چیستی و جهانبینیها است که در ریسمانی بهنام میراث فرهنگی ناملموس رخنمایی میکند. وی تأکید کرد: انسان بریده از میراث فرهنگی، انسانی تصنعی و عاری از احساس و آرمان خواهد بود. اینگونه انسان برای هستی بسیار نگرانکننده است؛ چراکه عشق، محبت، دگرپذیری، مهرورزی، صلح و مدارا برای او یکسره به مفاهیمی بیارزش و کممایه بدل میشود. فرطوسی افزود: تاسیس مرکز مطالعات منطقهای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی تحت نظارت یونسکو، اقدامی درخور و شایسته در پاسداری، آگاهیبخشی، ترویج و مستندنگاری پیوسته میراث فرهنگی ناملموس ۲۴ کشور حوزه آسیای غربی و مرکزی است؛ تا از رهگذر چنین اقداماتی بسترهای انتقال بین نسلی نمودههای زنده فرهنگی بین کشورهای عضو بیش از پیش برجسته و سببساز ترویج تقارب فرهنگی، صلح، گفتوگو و مدارای بین کشورها شود.
متن کامل سخنرانی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در مراسم پاسداشت روز جهانی میراث ناملموس به این شرح است:
«کاروان بشریت به منزله رشتهای پیوسته و درهم تنیده از سنتها ، تجربهها، اندیشهها، کیستی و چیستی و جهان بینیها و دغدغه هویت است که در ریسمانی بهنام میراث فرهنگی ناملموس رخنمایی میکند .
انگاره بنیادین این میراث نزد هر ملتی دیگرسان است؛ به بیانی فراختر اینگونه میتوان انگاشت که هر ملتی در پهنه و گستره ظهور و بروز خویش، آبشخورها و سرچشمههای منطبق با روح و جسم مردمان تبار خود را بر میسازد و هریک از این سرچشمهها بهسان رودهای جاری از میراث فرهنگی ناملموس و ملموس، بستر اقیانوسی بهنام میراث جهانی را جلوهگر میسازد .
زیب و زیور این اقیانوس به تنوع زیستفرهنگی آن بستگی دارد و این زیستبوم فرهنگی برآمده از جغرافیای رنگارنگ و بههم پیوسته ذائقههای گوناگون فرهنگ و خرده فرهنگهای مردمانی است که در فرجام، میراث تمدنی و فرهنگی ملی و جهانی را بهبار میآورد .
بدینسان در ادبیات سازمان جهانی یونسکو، میراث فرهنگی بهمثابه ثروت بشری تلقی میشود که از نیاکان گذشته پویه و پویش خویش را در بستر زمان و مکان ادامه داده تا به دست مردمان امروزی رسیده و این ثروت پر ارج باید به نسلهای آینده هر ملتی تقدیم شود تا پاینده و پایندان (ضامن) کیستی و چیستی (هویت) ملی و بینالمللی ملتها در گستره جهانی آنان باشد.
هر ضایعه و خلل در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، بشر امروز و فردا را با گسست از ناخوداگاه فردی، تباری و جمعی خویش روبهرو میسازد و او را به موجودی بیگانه، پریشان، دژم، رها و یله در آماج بیهویتی مبدل میسازد .
انسان بریده از میراث فرهنگی، انسانی مصنوعی و عاری از احساس و آرمان خواهد بود. اینگونه انسان برای هستی بسیار خطرناک است چراکه عشق، محبت، دگرپذیری، مهرورزی، صلح و مدارا برای او یکسره به مفاهیمی بیارزش و کممایه بدل میشود.
چنین انسانی به جهت بریده شدن از ریشههای هویتی و فرهنگی خویش استعدای شگرف در خونریزی و ستیز دارد و خوی وخیم ددی و درندگی خویش را پاس میدارد . به قول شیخ اجل :
اگر این درنده خویی ز طبیعت بمیرد همه عمر زنده باشی به روان آدمیت
برای پاسداشت و ترویج رشته بههم پیوسته میراث فرهنگی ناملموس باید به پایداری و مانایی آن اندیشید و از هر آفتی که سببساز گسست و انقطاع آن میشود، جلوگیری کرد .
یونسکو میراث فرهنگی ناملموس و ملموس را بهعنوان ثروت شکننده (fragile wealth ) معرفی میکند. از نظرگاه یونسکو، غیرقابل تجدید بودن میراث فرهنگی در بستر چالشها و آفتهای امروزین جوامع بشری نظیر تغییرات آب وهوایی، بلایای طبیعی، فقدان آموزش، مهاجرت، گسترش شهرنشینی و پدیده حاشیهنشینی، فقدان سلامت، نابرابری عمیق اقتصادی، نابرابری جنسیتی، خشونت و افراطگرایی، میراث فرهنگی را سخت دچار شکنندگی کرده است .
و این درحالی است که میراث فرهنگی ملموس و ناملموس جلوهگاه کیستی و چیستی یک ملت را بر میسازد و نقش انکارناپذیری در تولید ثروت پایدار ایفا میکند .
میراث فرهنگی زمانی تبدیل به ثروت شکننده میشود که از دایره و چارچوب سرمایه اجتماعی یک جامعه به حاشیه رانده شود. به بیان آشکارتر، طیف گسترده آیینها، مهارتها، سنن و آداب و رسوم، مشاهیر، صنایع خلاق درحوزه میراث ناملموس و بافت تاریخی بناها و محوطههای باستانی که در قامت میراث ملموس و مادی رخنمایی میکند، بهواسطه شیب تند تحولات تکنولوژیکی بشر و شتابناکی دوران مدرن بهتدریج به بوته فراموشی سپرده میشود و مرگ خاموش دستاوردهای فرهنگی و هویتی ملتی را که از هزاران سال پیش، نسل به نسل به بشر امروز رسیده، موجب میشود .
خانمها، آقایان؛
بر بنیاد آنچه به میان آمد، تاسیس مرکز مطالعات منطقهای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی تحت نظارت یونسکو ، اقدامی درخور و شایسته در پاسداری، آگاهیبخشی، ترویج و مستندنگاری پیوسته میراث فرهنگی ناملموس ۲۴ کشور حوزه آسیای غربی و مرکزی است؛ تا از رهگذر چنین اقداماتی بسترهای انتقال بیننسلی نمودههای زنده فرهنگی بین کشورهای عضو بیش از پیش برجسته و سببساز ترویج تقارب فرهنگی، صلح، گفتوگو و مدارای بین کشورها شود. بر این اساس شایسته میدانم تا چشمانداز و ماموریت این مرکز را پس از گذشت دستکم ۱۴ سال از تأسیس آن بار دیگر مورد ارزیابی و بازنگری قرار دهیم و نقاط آسیبزا و چالشبرانگیز فعالیت آن را شناسایی و در رفع آن کوشا باشیم .
اما آنچه به این جایگاه فاخر، ارزش افزونتری میبخشد، مساعی عالمانه و مدبرانهای است که بهطور ویژه برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس مشترک در منطقه صورت میپذیرد. بیتردید یکی از لوازم و ابزارهای لازم برای دستیابی به این مهم، شناخت بسترهای قانونی و حقوقی کشورهای اعضاء برای پاسداری از میراث مشترک است.
نیک مستحضرید که حقوق در بستر فرهنگ هر جامعه، مسئولیت تنظیم و تنسیق روابط اهالی آن را عهدهدار است؛ پاسداری از میراث مشترک ناملموس بشری هم از این قاعده مستثنی نیست و بایسته است که نخست به فهم مشترک و شناخت بسترهای لازم برای پاسداری نائل آئیم تا امر خطیر پاسداری را به شایستگی به انجام برسانیم.
آنچه بهعنوان مبنا و پایه مشترک برای این مهم باید مورد عنایت قرار گیرد، کنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس ۲۰۰۳ یونسکو است. این کنوانسیون بهسان دیگر اسناد بینالمللی سندی بر وفاق عام کشورهای عضو از هر فرهنگ و جایگاه برای نیل به یک هدف مشترک است و چارچوب واحدی است که با احترام به مبانی حقوقی و قوانین هر کشور عضو، روند اجرای کنوانسیون و سایر اسناد مرتبط با آن را تسهیل و ترسیم خواهد کرد. زیراکه در اسناد بینالمللی، همواره کشورهای عضو متعهد به اجرای آن در چارچوب قوانین داخلی هستند. از اینرو انتظار میرود مرکز محترم در حوزه مطالعات پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، انجام مطالعات تطبیقی قوانین و مقررات کشورهای عضو را مورد امعان نظر قرار داده چراکه این امر به شناخت کشورهای عضو در امر پاسداری کمک شایانی خواهد کرد و آنها میتوانند خلاءهای قانونیشان را شناسایی و آنها را مرتفع سازند. بیگمان انتخاب و تأسیس چنین مرکزی در ایران که در طول تاریخ دیرینهسال خویش، چهار راه تمدنی و دادوستد میانفرهنگی شرق و غرب و شمال و جنوب بوده است، فرصت مغتنمی است تا بار دیگر به راهبردها و مأموریتهای محولشده یونسکو به این مرکز بیندیشیم و با رفع تنگناها و کاستیهای گذشته، به ایجاد چشماندازی امیدبخش و پویا برای فعالیتهای این مرکز کمک کنیم.
جز از نیکنامی و فرهنگ و داد ز رفتار گیتی مگیرید یاد
جهان یادگار است و ما رفتنی به گیتی نماند به جز مردمی
سپاسگزارم»
مؤمنی: میراث ناملموس میتواند ضامن آیندهای روشن باشد
دکتر آتوسا مؤمنی رئیس مرکز میراث ناملموس، در این مراسم گفت: میراث ناملموس به ما میگوید چگونه با تجربه و خرد پیشینیان، آینده خوبی رقم زنیم. ما امروز بر این باوریم که باید بیش از هر زمان دیگری به آینده بنگریم.
او افزود: میراث ناملموس با آموزههای اخلاقی و انسانی خود میتواند ضامن آیندهای روشن باشد و پیوندی بین ما و کشورهای گوناگون برقرار کند.
مؤمنی ادامه داد: امیدواریم الگویی شایسته برای سایر کشورها بوده و این نشست در روز جهانی میراث ناملموس بتواند مسیر پاسداری میراث ناملموس را برای ما هموارتر کند.
جلالی: زنان در میراث ناملموس نقش پررنگی دارند
دکتر مریم جلالی، معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی ضمن تبریک بهمناسبت ولادت حضرت زهرا (س) و روز مادر، گفت: امروز در این نشست با سه موضوع روبرو هستیم. روز میراث ناملموس که تبدیل به مناسک و آداب و رسوم میشود. خلاقیت و نوآوری در این زمینه و موضوع سوم روز زن.
او درباره نقش زنان در حفظ میراث ناملموس نیز گفت: همیشه مادران و زنان سرزمینها، سنتها و آداب و رسوم را احیا میکنند. زنان همیشه مولد و تولیدکننده بودهاند و در ایجاد میراث ناملموس نقش پررنگی داشتهاند. همچنین در دستاوردهای فرهنگی نیز زنان و مادران با مدیریتی که دارند دورریختنیها را به بهترین شکل مصرف میکنند. در حوزه زیباییشناسی، زنان اگر بخواهند سفرهای پهن کنند بر آن نقشیزده و این زیبایی را با کمک مردان و خانواده جاودانه میسازند.
جلالی ادامه داد: میراث ناملموس ما یکی از گنجینههای ارزشمندی است که اگر به عرصه تبادل فرهنگی متصل شود، در دنیای امروز که به قدرت نرم نیاز دارد، نقشی بیبدیل ایفا خواهد کرد. صنایع دستی ما بخشی از هویت زیستیمان است که ریشه در هوش تاریخی و استعداد دیرینه ما دارد. حفظ این میراث نیازمند رویکردی چندوجهی و جامع است و میتواند مسئولیتهای گوناگونی را شامل شود.
معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی افزود: امیدوارم در کشف، حفظ، معاصرسازی و به روزآوری میراث ناملموسمان موفق بوده و قدردان تلاشهای دوستان خوبمان باشیم.
دکتر علیرضا ایزدی، مدیرکل ادارهکل ثبت و حریم آثار حفظ و احیا میراث معنوی و طبیعی گفت: برای دفاع از هویتمان رقابتی ایجاد شده که امیدوارم با حضور عزیزان و وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، فکری برای همدلی و همراهی بهتر داشته باشیم.
او ادامه داد: امیدوارم با کمک کمیسیون ملی یونسکو- ایران و وزارتخارجه بتوانیم در محافل بینالمللی حضور پررنگ و حقانیت بیشتری بین مردم داشته باشیم.
دکتر حمید مصطفوی، مدیر مبادلات فرهنگی و سازمانهای بینالمللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گفت: اسناد مربوط به برنامههای فرهنگی بهعنوان سند بالادستی فرایندی طولانی دارد و بیش از دو سال طول میکشد تا سند به قانون تبدیل شده و همه دستگاهها موظف به اجرای آن باشند.
او ادامه داد: این جلسات باید ادامه یابد تا بتوانیم از ظرفیتهای این اسناد بهطور بهینه بهرهبرداری کنیم و روابط خود را سامان دهیم. ما ۲۶ سازمان بینالمللی در حوزه فرهنگی داریم و سالانه بیش از پنج میلیون یورو حق عضویت پرداخت میکنیم.
آقای اکبر رضایی، مسئول امور یونسکو در وزارت امورخارجه، در ادامه این مراسم ضمن یاد و تقدیر از زحمات آقای دکتر احمد جلالی، سفیر سابق کشورمان در یونسکو که در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ رییس کنفرانس عمومی یونسکو بود و در تهیه و تدوین کنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس(۲۰۰۳) نقش بهسزایی داشت، گفت: وزارت امورخارجه قدردان زحمات دوستان دلسوز در حوزه ثبت میراث فرهنگی ملموس و ناملموس است؛ چرا که هر ثبت – چه ملموس و چه ناملموس – گذشته از ابعاد تاریخی، میراثی، هویتی و فرهنگی آن، دارای ابعاد دیپلماسی عمومی نیز هست که در تأمین منافع ملی و حتی امنیت ملیمان نیز نقش ویژهای ایفا میکند. وی ادامه داد: در دورهای که متأسفانه، ایرانهراسی رایج شده، هر ثبت جهانی برای کشور ما مانند پنجرهای به داخل کشور است که توجه جهانیان را به واقعیات داخل کشور جلب میکند و باعث میشود گردشگران بسیاری به ایران بیایند. از اینرو، وزارت امورخارجه و بهویژه اداره مرتبط با یونسکو در وزارت امور خارجه مانند همیشه آمادگی دارد در تمامی مسائل یونسکو به ویژه حوزه میراث فرهنگی به همکاران محترم در وزارت میراث فرهنگی، مرکز میراث ناملموس تهران و کمیسیون ملی یونسکو، در حد توانش مساعدت رساند.
آقای بهروز وجدانی، چهره ماندگار میراث فرهنگی و عضو شورای ثبت میراث ناملموس کشور، از دیگر سخنرانان این مراسم بود. او در ادامه گفت: ما در این سالها دستاوردهای بزرگی در سطح ملی و جهانی داشتیم، اما این دستاوردها تداوم نداشته است. پس از ۱۸ سال بازنشسته شدم، اما نه خودم و نه میراث فرهنگی این موضوع را نپذیرفتیم و همچنان برای میراث فرهنگی فعالیت میکنم.
وجدانی درباره نقش زنان در میراث فرهنگی نیز بیان کرد: مادران اولین کاری که در انتقال میراث فرهنگی انجام میدهند همین خواندن لالایی برای فرزندانشان است.
دکتر شهرام گیلآبادی، عضو شورای ثبت میراث ناملموس کشور، در مراسم بزرگداشت روز جهانی میراث ناملموس گفت: در موقعیتی که انسدادهای متعددی در کشور بهوجود آمده و هنرمندان با هزینه شخصی خود به خارج از مرزها میروند، میراث ناملموس تولید روایت کرده و در جنگ روایتها، هر روایتی که خلاقیت داشته باشد، برنده است.
او ادامه داد: میراث ناملموس شش ویژگی شناختی دارد: حسی، احساسی، عاطفی، منطقی، فلسفی و تمثیلی؛ بنابراین نیازی به سازمان خاصی برای توسعه خود ندارد. میراث ناملموس پایهگذار شکلگیری میراث ملموس است. این میراث در خود شناخت و معرفتی نهفته دارد که جنبههای مختلفی از شکلگیری راهبردهای یک کشور را در بر میگیرد. با استفاده از این شناخت میتوانیم گامهای مؤثری برداریم.
لازم به ذکر است این برنامه با هدف هماندیشی، تبادل افکار و برنامهریزی فرهنگی در حوزه اجراییسازی کنوانسیون پاسداری از میراث ناملموس در مقر دائمی این مرکز در تهران، برگزار شد.
گفتنی است در این نشست، علی دارابی، قائم مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، حسن فرطوسی، دبیرکل و عبدالمهدی مستکین، مشاور دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، آتوسا مؤمنی، رئیس شورای حکام مرکز مطالعات منطقهای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، مریم جلالی، معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی، علیرضا ایزدی، مدیرکل اداره کل ثبت و حریم آثار حفظ و احیا میراث معنوی و طبیعی، حمید مصطفوی، مدیر مبادلات فرهنگی و سازمانهای بینالمللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، اکبر رضایی، کارشناس بخش یونسکوی وزارت امورخارجه، شهرام گیلآبادی، عضو شورای ثبت میراث ناملموس کشور و بهروز وجدانی، چهره ماندگار میراث فرهنگی و عضو شورای ثبت میراث ناملموس کشور، حضور داشتند.
مرکز میراث ناملموس تهران، شامل کشورهای آسیای غربی و مرکزی است و ۲۴ کشور در آن عضویت دارند. این مرکز پس از سالها تعلیق، از سال ۱۴۰۱، فعالیت خود را از سرگرفت. ریاست شورای حکام مرکز بر عهده قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی ایران است.
