گزارش نشست آموزشی کنوانسیون حفظ میراث فرهنگی زیر آب

مخاطبان این نشست آموزشی، کارشناسانی از موسسه ملی اقیانوس‌شناسی, سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، سازمان زمین‌شناسی، موسسه فرهنگی ایکوموس ایران، موسسه دیده‌بان یادگارهای فرهنگی و طبیعی، کمیته ملی اقیانوس‌شناسی، فرهنگستان هنر، و دانشجویان مرتبط با این رشته بودند.
دکتر سعیدآبادی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ابتدا به این نکته اشاره کرد که یونسکو در راه تحقق اهداف خود برنامه‌های ویژه ای را در دستور دارد که شامل، تضارب و تعامل ایده‌ها به نفع جوامع بشری، ظرفیت‌سازی با توجه به حوزه‌هایی مثل کرسی‌های دانشگاهی و جوایز بین‌المللی در کشورهای عضو، هنجارسازی از طریق بیانیه‌های مختلف و دنبال‌کردن موضوع‌های جهانی از طریق کنوانسیون‌ها و تبادل اطلاعات و تجربیات بین کشورهای مختلف از طریق گزارش‌های جهانی است. ایشان اضافه کرد: ده سال است که از تاسیس کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب می‌گذرد و کشورهایی که در این کنوانسیون شرکت دارند، می‌توانند به خوبی همکاری و فعالیت کنند.
در ادامه نشست، اتین کلمنت معاون دفتر منطقه‌ای یونسکو در بانکوک تایلند گفت: قوانین مربوط به آثار فرهنگی زیر آب فقط در برخی از کشورهای خاص به اجرا در آمده و در بعضی کشورها مثل موریتانی که شامل این قوانین نبودند، اموال فرهنگی کشورشان غارت شده است. کشور موریتانی از یونسکو درخواست کرد که قانونی برای حفاظت از این اموال به تصویب برساند و در حدود ۱۵ سال طول کشید تا این کنوانسیون با مقاصد صلح‌جویانه به تصویب برسد.
اتین کلمنت تصریح کرد: بونسکو مکانیزمی را ایجاد کرده است که کشورها تجربیات خود را برای اهداف پژوهشی در اختیار دیگر کشورها قرار دهند و همه باستان‌شناسان باید به این نکته توجه کنند که شکارچیان میراث فرهنگی، حق استفاده از اشیاء زیر آب را ندارند و فقط می‌توانند از آنها استفاده پژوهشی کنند. وی با بیان اینکه هم اکنون ۳۸ کشور این کنوانسیون را تصویب کرده، خاطر نشان کرد: این کنوانسیون شامل دو بخش قوانین عمومی و ساز و کارهای ارتباط بین دولت‌هاست که باید آن قوانین را به حرفه‌ای‌ها ابلاغ کنند و با این ضمانت که افراد در قلمرو دولت‌ها از قوانین مصوب پیروی کنند. اتین کلمنت با اشاره به نوپا بودن این کنوانسیون و نیاز به همکاری‌های بین‌المللی دارد، یادآور شد: بازدید از اشیاء زیرآب برای غواصان و توریست‌ها و پژوهشگران خیلی مهم است و باید قوانینی تدوین شود که آنها بتوانند به راحتی اشیاء زیر آب را بازدیدکنند و صنعت توریسم می‌تواند برای کشورهای صاحب این اشیاء، درآمدزایی خوبی داشته باشد.
در ادامه دکتر ناصر چگینی پژوهشگر و محقق در حوزه میراث فرهنگی گفت: آگاهی‌های عمومی در دهه‌های گذشته منجر به تدوین قواعد و قوانین مربوط به میراث فرهنگی شده است و ما موظفیم میراث فرهنگی را با سلامت به آیندگان بسپاریم و این در حالی که هنوز نگاه تجاری به میراث فرهنگی زیرآب وجود دارد. وی افزود: در چند دهه اخیر در اثر ایجاد تاسیسات صنعتی، نظامی و فعالیت‌های غیرمجاز و پروژه‌های شهری و ایجاد اسلکه‌ها و بنادر، میراث فرهنگی زیر آب در خطر جدی افتاده است و دولت‌ها، موسسات علمی و پژوهشی ناگریزند با استفاده از امکانات علمی و فنی موجود، اقدامات ممکن را در خصوص حفاظت از این میراث به عمل آورند. چگینی تصریح کرد: برکه‌ها و کرانه رودخانه ها هم علاوه بر دریاها جزو محدوده حفاظتی میراث فرهنگی زیر آب است و کشورهای عضو کنوانسیون موظفند با امکانات خود در پژوهش و حفاظت و معرفی این آثار به مردم اقدام کنند و این امر با توسعه مستمر سطح توان علمی و عملی و ایجاد مراکز پژوهشی، قابل دستیابی است. وی با بیان اینکه در کشور ما حجم زیادی از میراث فرهنگی زیر آب وجود دارد، خاطرنشان کرد: هم اکنون کشتی‌ها و محموله‌هایی در زیر آب‌های بندر انزلی، نکا، محمودآباد و در خلیج فارس و همچنین در آب های داخلی مثل برکه تخت سلیمان و دریاچه ارومیه به‌دست آمده که باید در کشور با شرایط موجود بین‌المللی یک طراحی و چارچوب ملی برای حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب به تصویب برسد. چگینی یادآور شد: تصویب موضوع مجازات عاملان تخریب‌کنندگان آثار فرهنگی زیر آب، تدوین دستورالعمل دورکردن تاسیسات صنعتی و نظامی از میراث فرهنگی زیر آب و ثبت آثار فرهنگی زیر آب و تهیه فهرست این آثار، اقدامات موثری هستند که باعث حفاظت از این آثار می‌شود.
محمد میرشکرایی پژوهشگر و محقق در حوزه میراث فرهنگی نیز در ادامه جلسه در خصوص نقش و اهمیت آب در میراث فرهنگی و معنوی کشور به ارائه سخنرانی پرداخت.
سپس دکتر علیزاده رئیس پژوهشکده علوم دریایی موسسه ملی اقیانوس شناسی در مورد جغرافیای دریایی و نواحی ساحلی و همچنین نقش تغییر اقلیم در این زمینه سخنانی ایراد کرد.
دکتر راضیه لک نماینده سازمان زمین‌شناسی در خصوص روش‌های نوین شناسایی میراث فرهنگی زیر آب گزارش مبسوطی ارائه داد و به جزئیات تصویربردار سونار از بستر دریا، لرزه‌نگاری با قدرت تفکیک بالا، مغناطیس‌سنج دریایی، بررسی رسوبات بستر دریا و مغزه‌ها پرداخت.
در پایان نیز توصیه‌های مربوط به کنوانسیون حفظ میراث فرهنگی زیرآب ( ۲۰۰۱) ارائه گردید: تشکیل «کمیته ملی کنوانسیون » به منظور ارتقاء همکاری بین دستگاه‌های مسئول؛ طراحی و اجرای برنامه‌های آموزش عمومی به منظور ارتقاء آگاهی اقشار مختلف جامعه از «میراث فرهنگی زی
ر آب کشور»؛ طراحی و اجرای برنامه‌های آموزش تخصصی برای ارتقاء دانش و مهارت حرفه‌ای صاحبان مشاغل مرتبط با میراث فرهنگی زیر آب؛ تدوین و اجرای ضوابط و مقررات ناظر بر پژوهش، حفاظت، ثبت و معرفی میراث زیر آب کشور؛ ایجاد نظام مدیریتی مناسب برای مدیریت میراث زیر آب؛ تدوین نظام حقوقی حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب؛ ارتقاء همکاری‌های بین‌المللی با سازمان‌های بین‌المللی، برای انتقال دانش فنی در امور مختلف مربوط به میراث فرهنگی زیر آّب.
در پایان نشست، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد.