پایتخت جهانی کتاب

«اقدامی در پاسداشت بهترین برنامه در زمینه کتاب و کتاب‌خوانی»
فراخوان معرفی پایتخت جهانی کتاب برای سال ۲۰۱۶ اکنون باز است.

تاریخچه: به دنبال تجربه مثبت به‌دست آمده از روز جهانی کتاب و حق مؤلف که در سال ۱۹۹۶ اعلام شد، یونسکو مفهوم پایتخت جهانی کتاب را تدوین و در سال ۲۰۰۱ مادرید را به عنوان نخستین پایتخت جهانی کتاب معرفی کرد. به دنبال این تجربه موفقیت‌آمیز، کنفرانس عمومی در تاریخ دوم نوامبر ۲۰۰۱ به موجب قطعنامه 31C/Resolution ۲۹ معرفی پایتخت جهانی کتاب را به شکل سالانه تأیید نمود.
معرفی پایتخت جهانی کتاب برای شهر معرفی‌شده هیچ منفعت مالی ندارد، بلکه این اقدام فقط حرکتی نمادین برای پاسداشت بهترین برنامه در زمینه کتاب و کتاب‌خوانی است.
IPA, IFLA و IBF با این برنامه مرتبط‌اند و در کنار یونسکو (در جهت تأمین هدف حضور سازمان‌های بین‌المللی نماینده سه قشر اصلی در صنعت کتاب) در کمیته معرفی حضور دارند. طبق توافق‌های حاصل‌شده میان همکاران، پس از مادرید (۲۰۰۱) به ترتیب اسکندریه در سال ۲۰۰۲ و دهلی‌نو در سال ۲۰۰۳ به عنوان پایتخت جهانی کتاب معرفی شدند و پس از آن به دنبال فراخوان‌های عمومی برای داوطلبی برای این عنوان، کمیته انتخاب‌ها در مقر یونسکو گرد هم‌ آمد و شهر آنتورپ (بلژیک) را برای سال ۲۰۰۴، مونترال (کانادا) را برای سال ۲۰۰۵، تورین (ایتالیا) را برای سال ۲۰۰۶، بوگوتا (کلمبیا) را برای سال ۲۰۰۷، آمستردام (هلند) را برای سال ۲۰۰۸، بیروت (لبنان) را برای سال ۲۰۰۹، لیوبلیانا (اسلوونی) را برای سال ۲۰۱۰، بوینس آیرس (آرژانتین) را برای سال ۲۰۱۱، ایروان (ارمنستان) را برای سال ۲۰۱۲، بانکوک (تایلند) را برای سال ۲۰۱۳ و پورت هارکورت (نیجریه) را برای سال ۲۰۱۴ به عنوان پایتخت جهانی کتاب معرفی کردند. برای سال ۲۰۱۵ نیز به واسطه کیفیت برنامه‌اش، کمیته انتخاب‌ها، داوطلبی شهر اینچیون (جمهوری کره) را پذیرفت.
معیارهای معرفی: برنامه‌های منتخب که توسط شهردار شهر متقاضی اعلام می‌شود باید با هدف ترویج کتاب و کتاب‌خوانی در فاصله یک روز جهانی کتاب و حق مؤلف (۲۳ آوریل) تا روز جهانی کتاب و حق مؤلف سال بعد تدوین شده باشد. کمیته انتخاب‌ها برنامه‌های کاندیدا شده را بررسی می‌کند و با توجه به ضرورت استفاده عادلانه و به نوبت همه مناطق جهان از این فرصت، بر مبنای معیارهای زیر، انتخابش را انجام می‌دهد.
• ارائه برنامه کاری که فقط برای برنامه پایتخت جهانی کتاب تدوین و در زمانی که شهر مورد نظر پایتخت بوده در آن اجرا شده، با ذکر مزایای برنامه برای همکاران و جامعه در بلندمدت
• برآورد کلی هزینه‌ها و ارائه راهبردی برای جذب و شناسایی منابع مالی احتمالی
• میزان حضور نهادهای شهری، منطقه‌ای و ملی، از جمله سازمان‌های غیر دولتی تخصصی و تأثیر برنامه‌های معرفی‌شده
• اعلام کمیت و کیفیت فعالیت‌هایی که یک بار انجام‌شده و پایان یافته‌ است یا فعالیت‌هایی که تداوم دارد و توسط شهر متقاضی با همکاری سازمان‌های تخصصی ملی و بین‌المللی‌ای که نماینده نویسندگان، ناشران، فروشندگان کتاب و کتابداران است و با توجه کامل به همه ذی‌نفعان چرخه عرضه کتاب و جامعه علمی و ادبی، تهیه و تدوین شده باشد.
• کمیت و کیفیت هر پروژه مهمی که در جهت ترویج کتاب و کتاب‌خوانی تدوین شده باشد.
• همسویی با اصول آزادی بیان، آزادی چاپ و انتشار اطلاعات، مطابق با موارد مذکور در اساسنامه یونسکو و مواد ۱۹ و ۲۷ از اعلامیه جهانی حقوق بشر و مطابق با توافق‌نامه فلورانس در خصوص واردات مواد آموزشی، علمی و فرهنگی

مترجم: مهرناز پیروزنیک
کمیسیون ملی یونسکو ـ ایران